Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Coğrafi Konumu konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 184 soru kitap sırasına göre 13 teste bölünmüştür; bu sayfa 1. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Enlemin sıcaklığa etkisi, Matematik konum: 36°-42° kuzey enlemleri, 26°-45° doğu boylamları, Boylam ve yerel saat farkı, Ulusal saat ve saat dilimleri, Uç noktalar, Kuzey Yarım Küre'de olmanın sonuçları, Orta kuşak ve dört mevsim, Ortalama yükselti ve yükseltinin sonuçları. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
7 kolay7 orta1 zor
Türkiye 26° - 45° doğu boylamları arasında yer alır. Buna göre Türkiye'nin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?
Doğru cevap: C — 76
Boylam farkı 45 − 26 = 19 derecedir. İki boylam arası yerel saat farkı 4 dakika olduğundan 19 × 4 = 76 dakika bulunur.
Türkiye'nin matematik konumu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Doğru cevap: C — 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arası
Türkiye yaklaşık 36°-42° kuzey enlemleri ile 26°-45° doğu boylamları arasında yer alır; bu nedenle hem Kuzey Yarım Küre'de hem de Başlangıç Meridyeni'nin doğusundadır. A seçeneğinde enlem ve boylam değerleri yer değiştirmiş, E seçeneğinde ise boylamlar batı olarak verilmiştir; oysa Türkiye'nin tamamı doğu boylamlarındadır.
Türkiye'de aynı tarihte Antalya'da Güneş ışınlarının yere düşme açısı Sinop'a göre daha büyüktür. Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — İki merkezin enlem dereceleri arasındaki fark
Güneş ışınlarının düşme açısı öncelikle enleme bağlıdır; Ekvator'a daha yakın olan Antalya'da açı, daha kuzeydeki Sinop'a göre büyüktür. B yanlıştır, çünkü Antalya Sinop'un batısında kalır ve boylam farkı ışınların geliş açısını değil yerel saati etkiler. D de geçersizdir; Türkiye'nin tamamında tek bir ulusal saat kullanılır.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin matematik konumunun sonuçlarından biri değildir?
Doğru cevap: E — Üç tarafının denizlerle çevrili olması
Üç tarafın denizlerle çevrili olması, enlem ve boylamla değil ülkenin çevresindeki kara ve su kütleleriyle ilgilidir; bu nedenle özel konumun sonucudur. A, B, C ve D ise doğrudan 36°-42° kuzey enlemleri arasında bulunmanın, yani matematik konumun sonuçlarıdır.
Türkiye'de bir cismin öğle vakti gölge boyu 21 Aralık'ta yıl içindeki en uzun değerine ulaşır. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Güneş ışınlarının yılın en küçük açısıyla düşmesi
21 Aralık'ta Güneş ışınları Oğlak Dönencesi'ne dik geldiğinden Kuzey Yarım Küre'deki Türkiye'ye yıl içindeki en küçük açıyla düşer; açı küçüldükçe gölge boyu uzar. D yanlıştır, çünkü bir yerin Ekvator'a uzaklığı yıl içinde değişmez, değişen yalnızca ışınların geliş açısıdır. C de geçersizdir; Dünya-Güneş uzaklığındaki değişim mevsimlerin ve gölge boyunun temel nedeni değildir.
Türkiye'nin en kuzey noktası yaklaşık 42° kuzey, en güney noktası yaklaşık 36° kuzey enlemindedir. Buna göre Türkiye'nin kuzey-güney yönündeki enlem farkı kaç derecedir?
Doğru cevap: D — 6
Her iki nokta da Kuzey Yarım Küre'de olduğundan enlem farkı çıkarma ile bulunur: 42° - 36° = 6°. E seçeneğindeki 9 değeri hatalıdır; 19 derecelik fark enlemde değil, 26°-45° doğu boylamları arasındaki boylam farkındadır.
Türkiye'de aynı yıl içinde hem çay, hem muz, hem de şeker pancarı yetiştirilebilmesi en çok neyin göstergesidir?
Doğru cevap: A — İklim çeşitliliğinin fazla olmasının
Farklı sıcaklık ve nem isteği olan ürünlerin bir arada yetişmesi, geniş enlem aralığı ve yer şekillerinin yarattığı iklim çeşitliliğinin göstergesidir. B yanlıştır; Türkiye'nin ortalama yükseltisi yaklaşık 1132 m ile fazladır. D ise tarım ürünleri deseniyle ilgisi olmayan, saat uygulamasına ait bir sonuçtur.
Türkiye'de 21 Haziran tarihinde öğle vaktinde Güneş ışınlarının en büyük açıyla düştüğü yer aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Hatay yakınlarındaki en güney uç nokta
21 Haziran'da Güneş ışınları 23°27' kuzey enlemine (Yengeç Dönencesi) dik gelir; Türkiye'nin tamamı bu enlemin kuzeyinde olduğundan dönenceye en yakın olan en güney nokta en büyük açıyı alır. A yanlıştır, çünkü en kuzeydeki nokta dönenceden en uzak yerdir ve o gün de en küçük açıyı alır. B ve C boylamla ilgilidir; boylam farkı geliş açısını değiştirmez.
Türkiye'nin tamamı Kuzey Yarım Küre'de yer alır. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun bir sonucudur?
Doğru cevap: B — 21 Aralık'ta yılın en kısa gündüzünün yaşanması
Kuzey Yarım Küre'de 21 Aralık kış gün dönümüdür ve yılın en kısa gündüzü bu tarihte yaşanır; Güney Yarım Küre'de ise aynı tarih en uzun gündüzdür. A seçeneği yarım küreyle değil boylam farkıyla ilgilidir. C, D ve E ise özel konumun ve yer şekillerinin sonuçlarıdır.
Türkiye'de yıllık ortalama sıcaklıklar genel olarak güneyden kuzeye gidildikçe azalır; ancak bu azalış her yerde düzenli değildir. Bu düzensizliğin başlıca nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Yükselti ve yer şekillerinin çeşitliliği
Enlem sıcaklığın genel dağılışını belirlese de Türkiye'de yükselti farkları, dağların uzanışı ve karasallık bu dağılışı bozar; bu nedenle aynı enlemdeki iki merkezin sıcaklığı farklı olabilir. D yanlıştır, çünkü 6 derecelik enlem farkı düzensizliğin değil, düzenli azalışın nedenidir. B ise iklimle ilgisi olmayan idari bir uygulamadır.
Aynı boylam üzerinde bulunan iki merkezden biri 36° kuzey, diğeri 42° kuzey enlemindedir. Her 1° enlem farkının ortalama 0,5 °C sıcaklık farkı oluşturduğu kabul edilirse, bu iki merkez arasında yalnızca enlemden kaynaklanan sıcaklık farkı kaç °C olur?
Doğru cevap: C — 3
Önce enlem farkı bulunur: 42° - 36° = 6°. Ardından 6 × 0,5 = 3 °C sonucuna ulaşılır. E seçeneği enlem farkının kendisini sıcaklık farkı sanmaktan kaynaklanan tipik bir hatadır; sıcaklık farkı için mutlaka 0,5 katsayısıyla çarpma yapılmalıdır.
Bir ülkenin matematik konumu denildiğinde aşağıdakilerden hangisi anlaşılır?
Doğru cevap: B — Enlem ve boylamlara göre konumu
Matematik konum, bir yerin paralel ve meridyenlere (enlem-boylam) göre belirlenen konumudur. A, C, D ve E'de sayılan ölçütlerin tamamı ise özel konumu tanımlar; özel konum, ülkenin çevresine göre kazandığı nitelikleri ifade eder.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin orta kuşakta yer almasının bir sonucu olarak gösterilemez?
Doğru cevap: E — İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olunması
Boğazlara sahip olmak, ülkenin kara ve denizlere göre konumundan yani özel konumundan kaynaklanır; enlemle bir ilgisi yoktur. A, B, C ve D ise orta kuşakta, dönenceler ile kutup daireleri arasında bulunmanın doğrudan sonuçlarıdır.
Türkiye'de hiçbir noktaya Güneş ışınları yıl boyunca dik açıyla düşmez. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde yer alması
Güneş ışınları yalnızca dönenceler arasında dik gelebilir; Türkiye'nin en güney noktası bile yaklaşık 36° kuzeyde, yani Yengeç Dönencesi'nin (23°27' K) kuzeyinde olduğu için dik ışın almaz. B yanlıştır, çünkü boylam yalnızca yerel saati belirler, ışınların geliş açısını değiştirmez. C de geçersizdir; yükselti sıcaklığı etkiler, geliş açısını değil.
Türkiye'nin en batı noktası yaklaşık 26° doğu, en doğu noktası yaklaşık 45° doğu boylamındadır. Buna göre Türkiye'nin boylam farkı kaç derecedir?
Doğru cevap: C — 19
Her iki nokta da doğu boylamlarında olduğundan fark çıkarma ile bulunur: 45° - 26° = 19°. Bu 19 derecelik fark, 19 × 4 = 76 dakikalık yerel saat farkının da kaynağıdır.
