Türkiye'de Nüfus ve Yerleşme — Test 9

Doğru cevap: D — N ili

Fizyolojik nüfus yoğunluğu, bir yerin toplam nüfusunun tarım alanına bölünmesiyle bulunur; iller karşılaştırılırken alan birimi ortak olduğundan doğrudan oran alınabilir. Grafikten tarım alanları K için 200, L için 400, M için 600, N için 800 bin hektar okunur. Nüfusun tarım alanına oranı K'de 1200 ÷ 200 = 6, L'de 1200 ÷ 400 = 3, M'de 3000 ÷ 600 = 5, N'de ise 1600 ÷ 800 = 2 çıkar. En küçük değer N iline aittir, bu nedenle D doğrudur. A yanlıştır; K, oranı 6 olan en yüksek fizyolojik yoğunluğa sahip ildir. E de yanlıştır: K'nin oranı 6, M'ninki 5 olduğundan bu iki il birbirine eşit olmadığı gibi en düşük değere de sahip değildir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Marmara Bölgesi

Aritmetik nüfus yoğunluğu, bir alanın toplam nüfusunun yüz ölçümüne bölünmesiyle bulunur. Marmara Bölgesi yüz ölçümü bakımından Türkiye'nin en küçük bölgelerinden biri olmasına karşın sanayinin, ticaretin ve ulaşım olanaklarının yoğunlaşması nedeniyle ülke nüfusunun en büyük payını barındırır; bu yüzden aritmetik nüfus yoğunluğu en yüksek bölgedir. Doğu Anadolu ise yüz ölçümü en geniş bölge olduğu hâlde yükselti ve sert iklim koşulları nedeniyle en seyrek nüfuslu bölgedir. İç Anadolu ve Karadeniz'de yoğunluk ülke ortalamasının altında ya da ona yakın kalır. Cevap A.

Doğru cevap: C — Sanayi ve hizmet sektörlerinin toplam payı artmıştır.

Grafikten tarımda çalışanların payının 1980'de %60, 1990'da %45, 2005'te %30 ve 2020'de %15 olduğu okunur. Çalışan nüfusun sektörel dağılımı toplamda %100 ettiğine göre tarımın payındaki 45 puanlık düşüş, sanayi ile hizmet sektörlerinin toplam payının aynı ölçüde artması demektir; bu nedenle C söylenebilir. A yanlıştır, grafikte toplam nüfusa ilişkin hiçbir veri yoktur. B de yanlıştır: çalışan oranının düşmesi üretimin azaldığını göstermez, makineleşmeyle daha az kişiyle daha çok üretim yapılabilir. D yanlıştır; 2020'de çalışanların hâlâ %15'i tarımda olduğuna göre kırsal nüfusun tamamı kentlere gitmemiştir. Cevap C.

Doğru cevap: B — III numaralı ilde nüfusun seyrek olmasında engebe ve yükselti etkilidir.

Haritada I numaralı il İstanbul, II numaralı il İzmir, III numaralı il Hakkâri, IV numaralı il ise Bayburt'tur. Hakkâri, ortalama yükseltisi ve engebesi çok fazla olan, tarıma elverişli düzlüğü ile ulaşım olanakları sınırlı bir ildir; nüfusunun seyrek kalmasının nedeni budur, bu yüzden B doğrudur. A yanlıştır: İstanbul ve İzmir, Türkiye'de nüfus yoğunluğunun en yüksek olduğu illerdendir; aynı gerekçeyle E de yanlıştır. C yanlıştır; Bayburt Türkiye'nin en az nüfuslu ili olup sürekli göç veren iller arasında yer alır. D de yanlıştır, İzmir'de sanayi, ticaret, liman ve turizm etkinlikleri son derece gelişmiştir. Cevap B.

Doğru cevap: E — A ülkesinin toplam nüfusu B ülkesininkinden fazladır.

Soruda verilen bütün değerler orandır; bir ülkenin yaş gruplarındaki yüzdeleri, o ülkede kaç kişinin yaşadığını göstermez. Bu nedenle iki ülkenin toplam nüfusları karşılaştırılamaz ve E söylenemez. A söylenebilir: 0-14 yaş grubunun payının %41 olması A ülkesinde doğum oranının yüksek olduğunun göstergesidir. C de söylenebilir; geniş çocuk nüfusu piramidin tabanını genişletir. B ve D birlikte değerlendirilir: B ülkesinde 65 yaş ve üzeri nüfusun payının %21'e ulaşması ortalama yaşam süresinin uzadığını ve yaşlı bakım hizmetlerine duyulan gereksinimin arttığını gösterir. Cevap E.

Doğru cevap: A — I ve II

Haritada I numaralı il Bursa, II numaralı il Adana, III numaralı il Erzurum, IV numaralı il ise Van'dır. Bursa, otomotiv ve tekstil başta olmak üzere sanayinin yoğunlaştığı, iş olanakları nedeniyle sürekli göç alan illerdendir; I doğrudur. Adana'da Çukurova'daki pamuk ve sebze hasadı her yaz çevre illerden mevsimlik tarım işçisi çektiğinden geçici nüfus artışı yaşanır, II de doğrudur. III ise yanlıştır: Erzurum ve Van, yükselti ile sert iklim koşulları nedeniyle tarım dışı iş olanakları sınırlı kalan, sürekli göç veren illerdendir. III yanlış olduğu için onu içeren D ve E elenir; II de doğru olduğundan yalnız I'i veren B seçilemez. Cevap A.

Doğru cevap: D — İlin aldığı göç miktarı verdiği göçten fazladır.

Kent nüfusu dönem başında 1 800 000'in %55'i olan 990 000, dönem sonunda 2 100 000'in %72'si olan 1 512 000 kişidir; kentsel nüfus sayıca arttığından A'ya ulaşılır. Kırsal nüfusun payı %45'ten %28'e indiğine göre C'ye, kır nüfusu sayı olarak da 810 000'den 588 000'e düştüğüne göre B'ye ulaşılır. Tarımda makineleşmenin kırsal iş gücü gereksinimini azaltması bu nüfus hareketinin bilinen nedenlerinden olduğu için E de çıkarılabilir. D'ye ise ulaşılamaz: toplam nüfustaki 300 000 kişilik artışın ne kadarının doğal artıştan, ne kadarının göçten kaynaklandığı verilmediğinden ilin net göç yönü belirlenemez. Cevap D.

Doğru cevap: B — Binde 20

Bir ilin nüfusundaki değişim, doğal artış ile net göçün toplamına eşittir. Doğal artış doğum sayısından ölüm sayısı çıkarılarak bulunur: 34 000 − 14 000 = 20 000 kişi. Yıl içindeki toplam artış ise 2 060 000 − 2 000 000 = 60 000 kişidir; aradaki 60 000 − 20 000 = 40 000 kişilik fark net göçten gelir. Net göç hızı, net göçün nüfusa oranı olduğundan 40 000 ÷ 2 000 000 = 0,020, yani binde 20 bulunur. C seçeneğindeki binde 30, doğal artışın hiç hesaba katılmadığı toplam artış hızıdır; A seçeneğindeki binde 10 ise yalnızca doğal artış hızına karşılık gelir. Cevap B.

Doğru cevap: E — I numaralı ilin gelişmesinde deniz turizmi belirleyici olmuştur.

Haritada I numaralı il Karabük, II numaralı il Kocaeli, III numaralı il Antalya, IV numaralı il ise Şanlıurfa'dır. Karabük denize kıyısı bulunmayan bir iç kesim ilidir; kentin kurulup büyümesini sağlayan işlev deniz turizmi değil, 1937'de üretime başlayan demir-çelik fabrikasıdır. Bu nedenle E yanlış, A ise doğrudur. B doğrudur: Kocaeli, İzmit Körfezi çevresindeki sanayi tesisleri ve limanlarıyla Türkiye'nin başlıca sanayi odaklarındandır. C de doğrudur, Antalya'da yaz aylarında turizm nedeniyle nüfus belirgin biçimde artar. D doğrudur; Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamındaki sulama yatırımları Şanlıurfa'da tarımsal üretimi ve nüfusu artırmıştır. Cevap E.

Doğru cevap: C — Yörede nüfus yoğunluğu ülke ortalamasının üzerindedir.

Meskenlerde ahşabın yaygın kullanılması yörede orman örtüsünün bulunduğunu, çatıların dik eğimli yapılması ise yağışın ve kar örtüsünün bol olduğunu gösterir; böylece A ve B'ye ulaşılır. Kırsal yerleşmelerin dağınık dokulu olması hem arazinin engebeli olmasıyla hem de su kaynaklarının geniş bir alana yayılmasıyla açıklandığından D ve E de çıkarılabilir. C'ye ise ulaşılamaz: verilen bilgiler yerleşme dokusu, mesken malzemesi ve ekonomik etkinlikle ilgilidir; yörenin nüfus yoğunluğuna ilişkin hiçbir veri bulunmamaktadır. Cevap C.

Doğru cevap: A — I

Haritada I numaralı il Tekirdağ'dır ve Marmara Bölgesi'nin Trakya kesiminde yer alır; sanayi tesislerinin yoğunlaşması nedeniyle yoğun göç alan illerdendir. II numaralı Manisa Ege, V numaralı Mersin ise Akdeniz Bölgesi'nde bulunduğu için doğru cevap olamaz. III numaralı Kayseri İç Anadolu, IV numaralı Van Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap A.

Doğru cevap: B — 1927

Cumhuriyet döneminin ilk genel nüfus sayımı 1927'de yapılmış ve ülke nüfusu yaklaşık 13,6 milyon olarak belirlenmiştir. 1923 Cumhuriyet'in ilan edildiği yıldır; bu yılda sayım yapılmamıştır. İkinci sayım 1935'te gerçekleştirilmiş, bu tarihten 1990'a kadar sayımlar beş yılda bir sürdürülmüştür. 1945 ve 1950 de bu düzenli sayım yıllarındandır, ancak ilk sayım değildir. Cevap B.

Doğru cevap: E — V

Haritadaki illerden I Erzurum, II Malatya, III Van ve IV Ağrı Doğu Anadolu Bölgesi'nin illeridir; V numaralı Sivas ise İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır. Malatya, kayısı tarımı ve göreli olarak alçak ova tabanı nedeniyle sıkça İç Anadolu'da sanılsa da Doğu Anadolu'nun Yukarı Fırat Bölümü'ndedir. Sivas, yüzölçümü en büyük illerden biri olmasına karşın İç Anadolu Bölgesi'nin doğu kesiminde bulunur. Cevap E.

Doğru cevap: A — I

Haritada I numaralı il Denizli'dir ve Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde yer alır. V numaralı Balıkesir'in Ege Denizi'ne kıyısı bulunduğu için bu il sıkça Ege Bölgesi'nde sanılır; oysa Balıkesir, Marmara Bölgesi'nin Güney Marmara Bölümü'ndedir. II numaralı Konya İç Anadolu, III numaralı Trabzon Karadeniz Bölgesi'nde bulunur. IV numaralı Diyarbakır ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap A.

Doğru cevap: C — K'de doğurganlık hızı N'dekinden daha yüksektir.

Grafikte artış hızları K'de ‰20, L'de ‰15, M'de ‰10 ve N'de ‰5 okunur. Bütün değerler pozitif olduğundan A, 20 sayısı 5'in dört katı olduğundan B, en küçük sütun N'ye ait olduğundan D ve 15 > 10 olduğundan E söylenebilir. Bir ilin nüfus artış hızı doğal artış ile net göçün toplamından oluşur; grafikte bu iki bileşen ayrı ayrı verilmediği için K'deki hızlı artışın doğurganlıktan mı yoksa alınan göçten mi kaynaklandığı bilinemez. Cevap C.