Karma Sorular — Test 9

Doğru cevap: C — Kızılırmak

Kızılırmak kaynağını Sivas çevresindeki yükseltilerden alır, İç Anadolu'da geniş bir yay çizdikten sonra Samsun'un Bafra Ovası'nı oluşturarak Karadeniz'e dökülür; yaklaşık 1.350 kilometrelik uzunluğuyla baştan sona Türkiye toprakları içinde akan en uzun akarsudur. A yanlıştır: Yeşilırmak da Karadeniz'e dökülür, ancak oluşturduğu delta Çarşamba Ovası'dır ve boyu daha kısadır. B yanlıştır, Sakarya Karadeniz'e dökülmekle birlikte kaynağını İç Batı Anadolu'dan alır. D yanlıştır; Fırat toplam uzunluğu daha fazla olan bir akarsudur ama Türkiye'den çıkıp Suriye ve Irak topraklarında akar. E de yanlıştır, Seyhan Akdeniz'e dökülür. Cevap C.

Doğru cevap: A — Yağış ve sıcaklık koşullarının yıl içinde değişmesi

Bir akarsuyun akımının yıl içindeki değişimine rejim denir; rejimi belirleyen şey havzaya düşen yağışın miktarı ile akarsuyun beslenme biçimidir. Türkiye'de yağış mevsimden mevsime büyük değişiklik gösterir ve yüksek kesimlerde kış boyunca kar olarak depolanır; ilkbaharda sıcaklığın yükselmesiyle karlar erir, akım en yüksek düzeye çıkar, yaz sonunda hem yağış hem kar beslenmesi kesildiği için akım en düşük düzeye iner. Bu nedenle A doğrudur. B ve C akarsuyun hızını, taşıdığı yükü ve enerji potansiyelini etkiler, akımın yıl içindeki değişimini açıklamaz. D tam ters yönde bir etkidir: göller ve baraj gölleri akımı düzenleyerek dalgalanmayı azaltır. E de akımı düzensizleştirmez, orman örtüsü suyun toprağa sızmasını artırarak akımı dengeler. Cevap A.

Doğru cevap: D — K bölgesinin yüz ölçümü L bölgesininkinden küçüktür.

Verilen özelliklere göre K bölgesi Doğu Anadolu, L bölgesi ise Marmara'dır. Doğu Anadolu Türkiye'nin yüz ölçümü en geniş, Marmara ise en dar bölgesidir; bu nedenle D söylenemez, ilişki tam tersidir. A söylenebilir: yükseltinin fazlalığı ve kışların uzun sürmesi, don olaylarının geç bitip erken başlaması demektir, bu da yetişme dönemini kısaltır. B söylenebilir; engebeli ve yüksek arazide yol yapım maliyeti yüksektir, Marmara'da ise yer şekillerinin sadeliği ve ekonomik etkinliklerin yoğunluğu yol ağını sıklaştırmıştır. C söylenebilir, iş olanaklarının sınırlı olduğu Doğu Anadolu göç veren, sanayinin toplandığı Marmara ise göç alan bölgedir. E de söylenebilir; yükselti arttıkça sıcaklık düştüğü için kış, yükseltisi en fazla olan bölgede daha soğuk geçer. Cevap D.

Doğru cevap: E — Manisa

Kula ve Salihli, Manisa'nın Gediz Vadisi çevresinde yer alan ilçeleridir; Kula çevresinde jeolojik bakımdan çok genç sayılan çok sayıda cüruf konisi, krater ve lav akıntısı bulunur. Bu alan, Türkiye'den UNESCO Küresel Jeoparklar Ağı'na kabul edilen ilk jeoparktır, bu nedenle E doğrudur. A yanlıştır: Nevşehir de volkanik bir yöredir, ancak buradaki uluslararası koruma statüsü jeopark değil, Göreme Millî Parkı ve Kapadokya Dünya Mirası alanıdır. B, C ve D de yanlıştır; Erciyes, Nemrut ve Ağrı dağları volkanik kökenli yüksek dağlar olsa da Kula-Salihli Jeoparkı bu illerde bulunmaz. Cevap E.

Doğru cevap: A — Bölgede kar yağışlı gün sayısının azalması

Tünel, yolun dağı aşmak yerine içinden geçmesini sağlayan bir mühendislik yapısıdır. Güzergâhın tırmandığı yükseltiyi düşürdüğü için yol, karın kalın ve tipinin etkili olduğu yüksek kesimden kurtulur; böylece kapanma süresi kısalır, güzergâh kısaldığı için yolculuk süresi azalır ve ulaşım yıl boyunca güvenilir duruma geldiğinden kıyı ile iç kesim arasındaki ticaret canlanır. Bu nedenle B, C, D ve E birer yarardır. Tünel yalnızca yolun geçtiği yeri değiştirir, bölgenin iklimine etki etmez; kar yağışlı gün sayısı sıcaklık ve nem koşullarına bağlıdır, bu yüzden A gösterilemez. Cevap A.

Doğru cevap: B — Çevrelerinde sanayiye elverişli düz alanlar sunmaları

Sözü edilen sözleşme, sulak alanların korunmasına ilişkin Ramsar Sözleşmesi'dir. Sulak alanlar göçmen kuşların konakladığı ve ürediği yaşam alanlarıdır; buharlaşma yoluyla çevrenin nemini artırıp günlük ve yıllık sıcaklık farkını yumuşatır, taşkın sularını geçici olarak depolayarak taşkın zararını azaltır ve süzülme yoluyla yer altı sularını besler. Bu nedenle A, C, D ve E birer koruma gerekçesidir. B ise koruma gerekçesi değil, sulak alanları yok eden başlıca tehdittir: kurutularak yerleşme, tarım ya da sanayi alanına dönüştürme uygulamaları Türkiye'de pek çok sulak alanın küçülmesine yol açmıştır, bu yüzden B gösterilemez. Cevap B.

Doğru cevap: E — N yöresinde yıllık yağış tutarı K yöresinden azdır.

Grafiğin y ekseni 400'er bölmelidir; ortalama yükselti K'de 400, L'de 800, M'de 1200, N'de 1600 metre olarak okunur. Yükselti arttıkça hava basıncı düşer ve yerden yayılan ısıdan daha az yararlanıldığı için sıcaklık azalır; bu nedenle A doğrudur, buna bağlı olarak N'de don olaylı gün sayısı artar ve C de doğrudur. K'de donsuz dönem daha uzun sürdüğü için tarımsal yetişme dönemi de uzar, B doğrudur. D grafikten hesaplanır, 1200 değeri 800'ün bir buçuk katıdır. E ise söylenemez: yükselti arttıkça nemli hava kütlesi yamaç boyunca yükselip soğuyarak yoğuştuğu için yağış genellikle artar, azalmaz. Cevap E.

Doğru cevap: A — I numaralı ildeki alan tüflere oyulmuş yerleşmeleri kapsar.

Haritada I numaralı il Nevşehir, II numaralı il Denizli, III numaralı il Şanlıurfa, IV numaralı il ise Karabük'tür. Nevşehir'deki Göreme Millî Parkı ve Kapadokya alanı, volkanik küllerin oluşturduğu tüflerin aşınmasıyla ortaya çıkan peribacalarını ve bu tüflere oyulmuş konut, kilise ve yer altı kentlerini kapsar; bu nedenle A doğrudur. B yanlıştır: Denizli'deki Pamukkale travertenleri, kalsiyum karbonat bakımından zengin sıcak suların yüzeyde çökelmesiyle oluşmuştur, buzul aşındırmasıyla değil. C yanlıştır; Şanlıurfa'daki Göbeklitepe, tarım öncesi Neolitik Dönem'e ait bir tapınak alanıdır. D yanlıştır, Karabük'teki Safranbolu geleneksel Türk evi mimarisinin korunduğu bir kent dokusudur ve denize kıyısı yoktur. Kapadokya doğal ve kültürel değerleri birlikte taşırken Safranbolu yalnızca kültürel miras olduğundan E de yanlıştır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Pamukkale - Hierapolis

Karma miras, bir alanın hem doğal hem kültürel ölçütleri aynı anda karşılaması demektir. Pamukkale-Hierapolis alanında, sıcak suların çökelttiği kalsiyum karbonattan oluşan traverten basamakları doğal ölçütü; bu kaynakların çevresinde kurulan antik kent Hierapolis'in kalıntıları ise kültürel ölçütü karşılar, bu nedenle alan karma mirastır ve D doğrudur. A, C ve E yalnızca kültürel mirastır: Safranbolu korunmuş bir geleneksel kent dokusu, Truva üst üste yerleşme katmanları taşıyan bir antik kent, Divriği Ulu Camii ise taş işçiliğiyle öne çıkan bir yapı topluluğudur. B de kültürel mirastır; Göbeklitepe Neolitik Dönem'e ait bir tapınak alanıdır. Türkiye'den listedeki öteki karma miras alanı Göreme Millî Parkı ve Kapadokya'dır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Yozgat Çamlığı Millî Parkı

Türkiye'de millî park ilan edilen ilk alan, 1958'de koruma altına alınan Yozgat Çamlığı Millî Parkı'dır; Yozgat kent merkezinin hemen yakınındaki karaçam topluluğunu korur ve soruda betimlenen İç Anadolu konumuna uyar. A yanlıştır: Uludağ Millî Parkı Bursa'da, Marmara Bölgesi'ndedir. B yanlıştır, Köprülü Kanyon Millî Parkı Antalya'da, Akdeniz Bölgesi'ndedir. D yanlıştır; Kaçkar Dağları Millî Parkı Rize ve Artvin çevresinde, Doğu Karadeniz'de yer alır. E de yanlıştır, Munzur Vadisi Millî Parkı Tunceli'de, Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap C.

Doğru cevap: D — IV numaralı ildeki millî park gölleri ve ormanıyla tanınır.

Haritada I numaralı il Antalya, II numaralı il Rize, III numaralı il Adıyaman, IV numaralı il ise Bolu'dur. Bolu'daki Yedigöller Millî Parkı, heyelan set gölleri ile çevresindeki iğne yapraklı ve yaprak döken orman örtüsüyle tanınır; bu nedenle D doğrudur. A yanlıştır: Antalya'daki Köprülü Kanyon Millî Parkı, Köprüçay'ın kireç taşlarını yararak oluşturduğu derin kanyonu ve çevresindeki kızılçam ormanlarını korur, buzul gölü içermez. B yanlıştır; Rize'deki Kaçkar Dağları Millî Parkı buzul aşındırma şekilleriyle öne çıkan yüksek bir dağlık alandır, delta ovası değildir. C yanlıştır, Adıyaman'daki Nemrut Dağı Millî Parkı doğal değerlerin yanı sıra zirvedeki tümülüs ve dev heykelleri de korur. Köprülü Kanyon ve Nemrut Dağı iç kesimlerde yer aldığı için E de yanlıştır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Güneydeki yörede yetişme döneminin erken başlaması

Yükselti ve sulama koşulları eşit tutulduğuna göre iki yöre arasındaki tek belirleyici değişken enlemdir. Güneye gidildikçe Güneş ışınlarının yere düşme açısı büyür, yıllık ortalama sıcaklık yükselir ve ilkbaharda bitkinin gelişmesi için gereken sıcaklık eşiği daha erken aşılır; yetişme dönemi erken başladığı için ürün erken olgunlaşır ve iki ay önce hasat edilir. Bu nedenle C doğrudur. A yanlıştır: toprak verimi birim alandan alınan ürün miktarını etkiler, hasadın takvimini değil. B yanlıştır, ekim alanının genişliği toplam üretimi artırır ama olgunlaşma süresini değiştirmez. E de yanlıştır; makineleşme hasadın ne kadar sürede toplanacağını belirler, ürünün ne zaman olgunlaşacağını değil. Cevap C.

Doğru cevap: B — K yöresinde yağışın büyük bölümü kışın düşmektedir.

Grafiğin y ekseni 250'şer bölmelidir; yıllık yağış K'de 250, L'de 500, M'de 750, N'de 1000 milimetre olarak okunur. Grafik yalnızca yıllık toplamı verir, yağışın mevsimlere nasıl dağıldığını yani yağış rejimini göstermez; bu nedenle B'ye ulaşılamaz. A ve C doğrudan okumayla bulunur, 1000 değeri 250'nin dört katıdır. D'ye ulaşılır: yağış arttıkça bitki örtüsünün gürleşmesi beklenir, en çok yağış alan yöre N'dir. E'ye de ulaşılır; en az yağış alan yörede toprakta biriken nem yetersiz kalacağı için sulama gereksinimi en yüksek olur. Cevap B.

Doğru cevap: E — Atatürk Barajı - Fırat

Türkiye'nin kurulu gücü en yüksek hidroelektrik santrali Atatürk Barajı'ndadır; baraj Fırat Nehri üzerinde kurulmuştur ve gölü Şanlıurfa ile Adıyaman toprakları üzerinde yayılır. Şanlıurfa Tünelleri aracılığıyla Harran Ovası'na su taşıyan yapı da budur, bu nedenle E doğrudur. A yanlıştır: Keban Barajı Dicle üzerinde değil, Elazığ'da Fırat üzerindedir. B yanlıştır, Ilısu Barajı Fırat'ta değil Dicle üzerinde, Mardin-Şırnak çevresindedir. C'deki baraj-akarsu eşleştirmesi doğru olmakla birlikte Deriner Barajı Artvin'de Çoruh üzerindedir ve soruda betimlenen konuma uymaz. D de yanlıştır; Hirfanlı Barajı Kırşehir'de Kızılırmak üzerindedir ve Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamında değildir. Cevap E.

Doğru cevap: A — I

Kula-Salihli UNESCO Küresel Jeoparkı Manisa ilindedir; Kula volkanik alanı 2013'te küresel jeopark ağına alınarak Türkiye'nin bu unvanı kazanan ilk alanı olmuştur. Haritada I numaralı il Manisa'dır ve Ege Bölgesi'nde yer alır. II numaralı Trabzon Karadeniz, V numaralı Mersin ise Akdeniz Bölgesi'nde bulunduğu için doğru cevap olamaz. III numaralı Yozgat İç Anadolu, IV numaralı Diyarbakır ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap A.