Kurtuluş Savaşı Muharebeler Dönemi — Test 9

Doğru cevap: B — I. İnönü Muharebesi'nin kazanılması

I. İnönü Muharebesi 6-10 Ocak 1921'de kazanılmış, Sakarya Meydan Muharebesi ise 23 Ağustos-13 Eylül 1921'de yapılmıştır; dolayısıyla verilenler içinde en erken tarihli gelişme I. İnönü'dür. Mudanya Ateşkes Antlaşması 11 Ekim 1922'de, saltanatın kaldırılması 1 Kasım 1922'de gerçekleştiği için bunlar Sakarya'dan da sonradır. Lozan Barış Antlaşması 24 Temmuz 1923'te imzalanmış olup listedeki en geç tarihli gelişmedir. Cevap B.

Doğru cevap: C — I ve II

Gümrü Antlaşması 3 Aralık 1920'de Ermenistan ile imzalanmış olup Büyük Millet Meclisi'nin ilk antlaşmasıdır; 20 Ekim 1921 tarihli Ankara Antlaşması ile de Fransa, meclisi resmen tanıyan ilk İtilaf devleti olmuştur. Buna karşılık 13 Ekim 1921'de imzalanan Kars Antlaşması, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile Sovyet Rusya'nın da katılımıyla yapılmıştır; bu yüzden III yanlıştır ve III'ü içeren B, D ve E elenir. Kars Antlaşması, Moskova Antlaşması'nda belirlenen esasların Kafkas cumhuriyetlerince onaylanması niteliğindedir. Cevap C.

Doğru cevap: A — Meclisin Ankara'dan başka bir kente taşındığına

Verilen bilgilerde meclisin yerinin değiştirilmesine ilişkin bir veri yoktur; gerçekte de meclis savaş boyunca Ankara'da kalmıştır, bu nedenle A'ya ulaşılamaz. Geri çekilme kararının orduya toparlanma süresi kazandırdığı, kararın mecliste tartışıldığı ve Başkomutanlık Kanunu ile olağanüstü yetkiye başvurulduğu metinden doğrudan çıkarılabilir. Tekâlif-i Milliye Emirleri de ülke içindeki kaynakların cepheye aktarılması anlamına geldiğinden D metinle uyumludur. Cevap A.

Doğru cevap: C — Alınanların karşılığı ödenecek bir yükümlülük sayıldığını

Makbuz düzenlenmesi ve bedelin sonradan ödenecek olması, alınan malların karşılıksız bir el koyma değil, karşılığı devlet tarafından üstlenilen bir yükümlülük olarak görüldüğünü ortaya koyar. Emirler ülke genelinde uygulanmış, ilçelerde Tekâlif-i Milliye komisyonları kurulmuştur; bu nedenle B yanlıştır. Uygulamanın kendisi halkın elindeki kaynakların orduya aktarılması anlamına geldiği için D de doğru olamaz; ayrıca bu düzenlemeleri yapan merci Ankara'daki Büyük Millet Meclisi'dir. Cevap C.

Doğru cevap: B — Her ikisi de İtilaf Devletleri ile Osmanlı arasında yapılmıştır.

Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Osmanlı Devleti adına Rauf Bey başkanlığındaki heyetçe imzalanmış; Mudanya Ateşkes Antlaşması ise 11 Ekim 1922'de Büyük Millet Meclisi adına İsmet Paşa tarafından imzalanmıştır, dolayısıyla Mudanya'nın tarafı Osmanlı Devleti değildir ve B söylenemez. A ve C doğrudur: Mondros bir yenilginin, Mudanya ise Büyük Taarruz'la kazanılan zaferin sonucudur; Mondros'la ordunun terhisi öngörülürken Mudanya'da Türk ordusunun konumu korunmuştur. D de doğrudur; işgaller Mondros'un 7. maddesine dayanılarak antlaşmadan sonra başlamış, Mudanya ile Türk ordusuyla İtilaf kuvvetleri arasındaki çatışmalar durmuştur. E de doğrudur; Doğu Trakya, Mudanya'nın ardından savaş yapılmadan Türk yönetimine bırakılmıştır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Savaşın kesin sonuca bağlanıp yıpranmanın önlenmek istenmesiyle

Uzun süren bir yıpratma savaşını sürdürecek insan ve malzeme kaynağı bulunmadığı için taarruz planı, düşman ordusunu kuşatıp bir daha toparlanamayacak biçimde etkisiz kılmak üzere hazırlanmıştır; nitekim taarruzun ardından Batı Anadolu birkaç hafta içinde kurtarılmıştır. İtilaf Devletleri'nin arabuluculuğu daha önce reddedilmiş olduğundan B, Sevr'de değişiklik hedefi Millî Mücadele'nin tam bağımsızlık ilkesine aykırı olduğundan C yanlıştır. Doğu Trakya ise savaşla değil, Mudanya Ateşkes Antlaşması ile geri alınmıştır. Cevap E.

Doğru cevap: D — Yunan ordusunun Anadolu'dan tümüyle çıkarılması

Sakarya Zaferi 13 Eylül 1921'de kazanılmış; bunun ardından 13 Ekim'de Kars, 20 Ekim'de Ankara antlaşmaları imzalanmış, İtalya kuvvetlerini çekmiş ve İngiltere ile esir değişimi antlaşması yapılmıştır. Yunan ordusunun Anadolu'dan tümüyle çıkarılması ise 26 Ağustos 1922'de başlayan Büyük Taarruz ve 9 Eylül 1922'de İzmir'e girilmesiyle gerçekleştiğinden Sakarya'nın sonucu sayılamaz. Sakarya'dan sonra yaklaşık bir yıl büyük çaplı meydan muharebesi yapılmamış, bu süre taarruz hazırlığıyla geçmiştir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Başkomutanlık yetkisinin süreyle sınırlı ve meclis adına verilmesi

5 Ağustos 1921 tarihli Başkomutanlık Kanunu, Mustafa Kemal'e meclisin yetkilerini kullanma hakkını yalnızca üç ay için ve meclis adına vermiştir; süre sınırı ve "meclis adına" kaydı, yetkinin kaynağının meclis yani millet olduğunu göstermek amacını taşır. Tekâlif-i Milliye Emirleri savaş ekonomisiyle, birliklerin batıya kaydırılması ve gizli taarruz hazırlığı ise askerî planlamayla ilgilidir; bunlar egemenlik anlayışına ilişkin bir düzenleme değildir. Sakarya'nın doğusuna çekilme de bir savaş kararıdır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Zor koşullarda bile eğitimin geleceğinin planlandığının

Cephede en kritik günlerin yaşandığı bir sırada eğitim kongresinin toplanması, Millî Mücadele kadrosunun savaşı kazanmanın yanında savaş sonrasının eğitim düzenini de şimdiden planladığını gösterir. Temmuz 1921'de savaş sürdüğü ve ordu geri çekilme hâlinde olduğu için A gerçeğe aykırıdır. Öğretim birliği ise 3 Mart 1924'te çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile sağlandığından E anakroniktir. Ankara'daki yönetim eğitim işlerini İstanbul Hükûmeti'ne bırakmak bir yana, kendi eğitim politikasını oluşturma yoluna gitmiştir. Cevap D.

Doğru cevap: B — Gümrü Antlaşması

Doğu Cephesi'nde Ermenistan'a karşı kazanılan başarının ardından 3 Aralık 1920'de imzalanan Gümrü Antlaşması, Büyük Millet Meclisi'nin imzaladığı ilk antlaşmadır ve Misak-ı Millî'ye uygun ilk siyasi belge sayılır. Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de Sovyet Rusya ile, Kars Antlaşması 13 Ekim 1921'de Sovyet Kafkas cumhuriyetleriyle imzalandığı için A ve C daha sonraya aittir. Fransa ile imzalanan Ankara Antlaşması 20 Ekim 1921, barışı sağlayan Lozan Antlaşması ise 24 Temmuz 1923 tarihlidir. Cevap B.

Doğru cevap: C — Mudanya Ateşkes Antlaşması

11 Ekim 1922'de imzalanan Mudanya Ateşkes Antlaşması, Büyük Taarruz'un ardından silahlı mücadeleyi sona erdirmiş ve barış görüşmelerinin önünü açmıştır. Mondros Ateşkes Antlaşması ise 30 Ekim 1918'de imzalanarak Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesini sağlamıştır; iki ateşkes sık karıştırıldığı için B güçlü bir çeldiricidir. Gümrü ve Ankara antlaşmaları belirli cepheleri kapatan barış antlaşmalarıdır; Lozan da ateşkes değil barış antlaşmasıdır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisinin verilmesi

Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi 5 Ağustos 1921'de, yani Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nin yenilgiyle sonuçlanmasından sonra verilmiştir; bu, I. İnönü'nün değil sonraki bir yenilginin sonucudur. 6-10 Ocak 1921'de kazanılan I. İnönü başarısının ardından 20 Ocak 1921'de Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edilmiş, Büyük Millet Meclisi Londra Konferansı'na çağrılmış, 16 Mart 1921'de Moskova Antlaşması imzalanmış ve 12 Mart 1921'de İstiklal Marşı'nın güftesi kabul edilmiştir. Bu nedenle A, B, C ve E bu muharebenin sonuçları arasındadır. Cevap D.

Doğru cevap: A — I ve II

16 Mart 1921'de imzalanan Moskova Antlaşması'nda Sovyet Rusya Sevr'i tanımadığını bildirmiş ve Misak-ı Millî'yi esas almış; karşılığında Batum Gürcistan'a bırakılmıştır. Batum'un bırakılması Misak-ı Millî'den verilen ilk ödün sayıldığı için I ve II doğrudur. Doğu sınırı ise Sovyet Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan ile 13 Ekim 1921'de imzalanan Kars Antlaşması'yla kesinleşmiştir; dolayısıyla III yanlıştır ve III'ü içeren C, D ile E seçenekleri elenir. Cevap A.

Doğru cevap: E — Gümrü Antlaşması, Sakarya'daki başarının bir sonucudur.

Gümrü Antlaşması 3 Aralık 1920'de, Sakarya Meydan Muharebesi'nden yaklaşık dokuz ay önce imzalanmıştır; bu yüzden Sakarya'nın sonucu olarak gösterilemez. Gümrü, Doğu Cephesi'nde yenilgiye uğratılan Taşnak yönetimindeki Ermenistan'la imzalanmış; Ermenistan'ın Sovyetleşmesinden sonra bu antlaşmanın yerini 13 Ekim 1921 tarihli Kars Antlaşması almıştır, dolayısıyla B ve D doğrudur. Kars Antlaşması Sakarya başarısının ardından imzalandığı ve iki antlaşma da doğu sınırını düzenlediği için C ve A da doğrudur. Cevap E.

Doğru cevap: B — Ordunun ihtiyaçlarını ülke içinden karşılamak

7-8 Ağustos 1921'de yayımlanan Tekâlif-i Milliye Emirleri, Sakarya öncesinde yeni bir savaşa hazırlanan ordunun her türlü ihtiyacını dış yardıma başvurmadan ülke içi kaynaklarla karşılamayı amaçlayan bir topyekûn savaş uygulamasıdır. Emirlerin sanayi yatırımıyla ilgisi bulunmadığı için A, savaşa özgü geçici bir seferberlik önlemi olup kalıcı bir vergi düzeni kurmadığı için C yanlıştır. Dışarıdan borç almak amaçlanmadığı gibi Kuva-yı Milliye birlikleri de bu tarihte düzenli ordu içinde eritilmiş durumdadır. Cevap B.