Soğuk Savaş Dönemi — Test 9

Doğru cevap: A — Yalnızcılığı bırakıp Avrupa'nın güvenliğine kalıcı biçimde taraf olmaya

Metinde sıralanan gelişmeler sırasıyla Truman Doktrini (1947), Marshall Planı (1947) ve NATO'nun kurulmasıdır (1949); üçü birlikte ABD'nin iki savaş arasında izlediği yalnızcılık (izolasyonizm) çizgisini terk ederek Avrupa'nın güvenliğine kalıcı biçimde ortak olduğunu gösterir. D yanlıştır; bu adımların tamamı Sovyetler Birliği'nin yayılmasını sınırlandırmayı hedefleyen çevreleme siyasetinin parçasıdır, ortak güvenlik arayışı değildir. E de yanlıştır; NATO'nun kurulması ABD askerî varlığını sona erdirmek değil, Avrupa'da kalıcı kılmak anlamına gelir. ABD 1945'te Birleşmiş Milletler'in kurucu üyesi olduğundan C de savunulamaz. Cevap A.

Doğru cevap: C — İkisi de ilgili ülkenin Varşova Paktı'ndan çıkmasıyla sonuçlanmıştır.

Her iki hareket de Sovyet birlikleri tarafından bastırılmış ve iki ülke de Doğu Bloku içinde kalmaya devam etmiştir; Macaristan'da tarafsızlık ve Varşova Paktı'ndan çıkma yönünde açıklama yapılmışsa da müdahale sonrası bundan vazgeçilmiş, ülke pakt üyeliğini sürdürmüştür. Bu nedenle C söylenemez. D doğrudur: Batılı devletler sert açıklamalar yapmakla yetinmiş, askerî güç kullanmamıştır; bu tutum blokların birbirinin nüfuz alanına doğrudan karışmadığını gösterir. E de doğrudur; iki müdahale de Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa üzerindeki denetimi sürdürme kararlılığının kanıtıdır. Cevap C.

Doğru cevap: B — Marshall Planı

Marshall Planı, 1947'de ABD Dışişleri Bakanı George Marshall tarafından açıklanan Avrupa onarım programıdır; yardımların dağıtımını düzenlemek üzere 1948'de OEEC kurulmuştur. Molotov Planı, Marshall Planı'na karşılık Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa ülkelerine yönelttiği yardım girişimidir, dolayısıyla ABD kaynaklı değildir. Dawes Planı 1924'te Almanya'nın I. Dünya Savaşı onarım borçlarının ödeme takvimini yeniden düzenlemiş; Schuman Planı ise 1950'de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nun kurulmasını öneren Fransız girişimi olmuştur. Cevap B.

Doğru cevap: E — Kore Savaşı'na bir tugayla asker göndermesi

Türkiye 1950'de Birleşmiş Milletler çağrısına uyarak Kore'ye bir tugay göndermiş, Batı ittifakına yaptığı bu katkı 18 Şubat 1952'de Yunanistan'la birlikte NATO'ya kabul edilmesinde belirleyici olmuştur. Bağdat Paktı 1955'te kurulduğu için B üyelikten sonraya aittir ve kronolojik olarak neden olamaz; Avrupa Ekonomik Topluluğu'na ortaklık başvurusu da 1959'da yapıldığından D aynı sakatlığı taşır. Balkan Antantı (1934) ile Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936) iki savaş arası dönemin gelişmeleridir ve NATO üyeliğiyle doğrudan bağlantısı yoktur. Cevap E.

Doğru cevap: D — Üyelere ortak savunma yükümlülüğü getiren bir ittifak olması

Bağlantısızlar Hareketi, temelleri 1955 Bandung Konferansı'nda atılan ve ilk zirvesi 1961'de Belgrad'da toplanan, üyelerini iki bloğun dışında tutmayı amaçlayan siyasi bir yakınlaşmadır; NATO ya da Varşova Paktı gibi ortak savunma yükümlülüğü doğuran bir askerî ittifak değildir, bu nedenle D hareketin niteliği olamaz. Sömürgecilik ve ırk ayrımcılığı karşıtlığı Bandung'da açıkça benimsendiği için B doğrudur. Hareketin çekirdeğini II. Dünya Savaşı'ndan sonra bağımsızlığını kazanan Asya ve Afrika devletleri oluşturduğundan E de doğrudur. Cevap D.

Doğru cevap: A — Irak'ta yönetim değiştikten sonra Irak'ın paktan ayrılması

Pakt adını kurucu üyelerden Irak'ın başkentinden almıştı; 1958'de Irak'ta yönetimin değişmesinin ardından bu ülke 1959'da paktan ayrılmış, örgüt CENTO adıyla yeniden düzenlenip merkezi Ankara'ya taşınmıştır. İngiltere pakta 1955'te katılmış ve örgütün 1979'da dağılmasına kadar üye kalmıştır, bu yüzden B yanlıştır. Türkiye'nin NATO üyeliği 1952'de, yani paktın kuruluşundan önce gerçekleştiğinden D ad değişikliğinin nedeni olamaz; Sovyetler Birliği ise kendisine karşı kurulan bu pakta hiçbir biçimde katılmamıştır. Cevap A.

Doğru cevap: B — Doğu Almanya'dan Batı'ya yönelen nüfus kaçışını durdurmak

1949'dan 1961'e kadar milyonlarca kişi Doğu Almanya'dan Batı Berlin üzerinden Batı'ya geçmiş; bu nüfus ve nitelikli iş gücü kaybını durdurmak için 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı örülmüştür. Batı Berlin'e hava yoluyla ulaşımın engellenmesi 1948-1949 ablukası dönemine ait bir tartışmadır ve duvar hava koridorlarına dokunmamıştır, bu nedenle A yanlıştır. Duvar Batı Berlin'i çevrelemekle birlikte şehrin Batılı devletlerin denetimindeki yönetimini sona erdirmediğinden D de yanlıştır; Berlin'in dört işgal bölgesine ayrılması ise 1945'te savaşın sonunda kararlaştırılmıştır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Askerî yardım içermeyip Batı Avrupa'nın tümüne açık olması

Mart 1947'de açıklanan Truman Doktrini, Yunanistan ile Türkiye'ye askerî ve ekonomik yardımı öngören sınırlı bir programdır; Haziran 1947'de açıklanan Marshall Planı ise askerî yardım içermeyen, Batı Avrupa'nın tamamına açık bir ekonomik onarım programıdır. Bu nedenle ayırt edici yan C'dir. İki girişim de Sovyet yayılmasını sınırlandırma (containment) siyasetinin parçası olduğundan A ortak yöndür; ikisi de 1947'de duyurulup Kongre onayıyla yürürlüğe girdiği için B ve E de ayırt edici olamaz. Yardımın yalnızca Yunanistan ve Türkiye ile sınırlı tutulması Marshall Planı'nın değil Truman Doktrini'nin özelliğidir. Cevap C.

Doğru cevap: D — İkisi de Soğuk Savaş sona ererken dağıtılmış örgütlerdir.

Varşova Paktı 1991'de dağıtılmış, NATO ise varlığını sürdürerek genişlemeye devam etmiştir; bu yüzden "ikisi de dağıtıldı" yargısına varılamaz. NATO 4 Nisan 1949'da, Varşova Paktı ise Federal Almanya'nın 9 Mayıs 1955'te NATO'ya alınmasının hemen ardından 14 Mayıs 1955'te kurulduğu için B ve E doğrudur. Her iki örgüt de bir üyeye yapılan saldırıyı tümüne yapılmış sayan ortak savunma ilkesine dayandığından A da doğrudur; 1968'de Çekoslovakya'ya Varşova Paktı güçlerinin müdahalesi ise C'yi doğrular. Cevap D.

Doğru cevap: A — Savaşın sonunda Kore'nin siyasi birliği sağlanmıştır.

Metin, 1953 ateşkesinin ardından bölünmüş yapının korunduğunu açıkça söylediği için Kore'nin siyasi birliğe ulaştığı yargısına varılamaz; yarımadada iki ayrı devlet varlığını sürdürmüştür. Güvenlik Konseyi'nin saldırıyı kınayıp üyelerden yardım istemesi ve on altı ülkenin asker göndermesi, kolektif güvenlik mekanizmasının işletildiğini gösterir; bu yüzden B ve C metinden çıkarılır. Bölünmüş yapının sürmesi D'yi, çatışmaların ateşkesle sona ermesi ise E'yi doğrudan destekler. Cevap A.

Doğru cevap: C — Molotov Planı — Batı Avrupa'nın onarımı için ABD'nin sunduğu program

Molotov Planı, Marshall Planı'na karşılık olarak Sovyetler Birliği'nin Doğu Avrupa ülkelerine yönelttiği ekonomik yardım girişimidir; ne ABD kaynaklıdır ne de Batı Avrupa'ya yöneliktir, bu nedenle C yanlıştır. 1947'de kurulan Kominform komünist partiler arasında siyasi eş güdüm sağlamış, 1949'da kurulan COMECON ise Doğu Bloku'nun ekonomik iş birliği örgütü olmuştur; dolayısıyla A ve B doğrudur. 1955'te kurulan Varşova Paktı Doğu Bloku'nun askerî ittifakı, 1948'de kurulan OEEC ise Marshall yardımlarının dağıtımını düzenleyen kuruluştur. Cevap C.