Yumuşama Dönemi — Test 8

Doğru cevap: E — 1979

Avrupa Parlamentosu üyeleri ilk kez 1979'da doğrudan seçimle belirlenmiştir. 1957 Roma Antlaşması'nın, 1992 Maastricht Antlaşması'nın, 2002 ise euronun tedavüle girdiği yıl olduğundan bu seçimle ilgili değildir.

Doğru cevap: B — Ekonomik İş Birliği Teşkilatı

Ekonomik İş Birliği Teşkilatı, Türkiye, İran ve Pakistan arasındaki bölgesel iş birliğinin 1985'te aldığı yeni addır. Bağdat Paktı 1955'te kurulmuş askerî nitelikli bir örgüttür; Karadeniz Ekonomik İş Birliği ise 1992'de farklı bir üye grubuyla kurulmuştur.

Doğru cevap: D — Détente - Sosyalist ülkelerin sınırlı egemenliği

Détente, iki blok arasındaki gerginliğin azaltılmasını ifade eder; sosyalist ülkelerin egemenliğinin sınırlı olduğu görüşü ise Brejnev Doktrini'ne aittir. Diğer eşleştirmeler doğrudur: glasnost açıklığı, perestroyka yeniden yapılanmayı, enosis ise Kıbrıs'ın Yunanistan'a bağlanmasını anlatır.

Doğru cevap: C — Adaya müdahale seçeneğinin gündeme gelmesi

1967'deki olaylar Türkiye'de adaya müdahale seçeneğini gündeme getirmiş, gerginlik diplomatik girişimlerle yatıştırılmıştır. Türkiye garantörlük hakkından vazgeçmemiş, bu hakka 1974'te de dayanmıştır; sorun ise 1967'de çözülmemiştir.

Doğru cevap: A — 1968 - Helsinki Nihai Senedi'nin imzalanması

Helsinki Nihai Senedi 1975'te imzalanmıştır; 1968 ise Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın imzaya açıldığı ve Prag Baharı'nın bastırıldığı yıldır. Diğer eşleştirmeler doğrudur: SALT I 1972'de imzalanmış, Berlin Duvarı 1989'da yıkılmıştır.

Doğru cevap: E — Afganistan'ın Sovyetler tarafından işgal edilmesi

ABD'nin öncülüğünde bir grup ülke, Sovyetler Birliği'nin 1979'da Afganistan'ı işgal etmesi nedeniyle 1980 Moskova Olimpiyatları'nı boykot etmiştir. Berlin Duvarı 1961'de örülmüş, Çernobil kazası ise 1986'da meydana geldiğinden bu boykotun nedeni olamaz.

Doğru cevap: A — Reformların beklenmeyen sonuçlar doğurabildiği

Metin, iyileştirme amacıyla başlatılan reformların yönetimin denetimini zayıflatarak öngörülmeyen bir çözülmeye yol açtığını göstermektedir. Reformlar uygulanmadan bırakılmamış, dış politikayla da sınırlı kalmamıştır; Doğu Bloku ise güçlenmek yerine dağılmıştır.

Doğru cevap: C — Orta Asya ve Kafkasya'ya yönelik ilişkilerin gelişmesi

Dağılmayla birlikte bağımsızlaşan devletler Türkiye için yeni bir ilişki alanı açmış; Orta Asya ve Kafkasya'ya yönelik siyasi, ekonomik ve kültürel ilişkiler gelişmiştir. Türkiye NATO ve Birleşmiş Milletler üyeliğini sürdürmüş, Boğazlar rejimi de Montrö Sözleşmesi ile korunmuştur.

Doğru cevap: D — Türkiye'nin bu devletleri ilk tanıyan ülke olması

Türkiye, bağımsızlığını ilan eden Türk cumhuriyetlerini tanıyan ilk ülke olmuş ve kısa sürede diplomatik ilişki kurmuştur. Bu devletler NATO ya da Avrupa Birliği üyesi olmamış; Türkiye ile aralarında ortak bir para birimi de kullanılmamıştır.

Doğru cevap: D — Doğu ile Batı arasında görüşme zemini oluşturması

Bu süreç, iki blokun devletlerini aynı masada buluşturarak güvenlik, ekonomi ve insan hakları konularında sürekli bir görüşme zemini yaratmıştır. Süreç ortak bir ordu kurmamış, NATO'nun yerini de almamıştır; ayrıca yalnızca Doğu Bloku'nu değil her iki bloğu kapsar.

Doğru cevap: E — Toplumsal muhalefetin örgütlenebildiğini göstermesi

Bu hareket, Doğu Bloku ülkelerinde yönetim dışında örgütlü bir toplumsal muhalefetin ortaya çıkabildiğini göstermiş ve 1989'daki değişimi hazırlamıştır. Hareket ekonomik güçlenmenin değil derinleşen sıkıntıların ürünüdür; Varşova Paktı da bu dönemde genişlememiştir.

Doğru cevap: B — Deng Xiaoping

Mao Zedong'un 1976'daki ölümünden sonra yönetimde etkili duruma gelen Deng Xiaoping, 1978'den başlayarak "reform ve dışa açılma" politikasını uygulamış; tarımda üretim sorumluluğunu ailelere bırakmış ve kıyı kentlerinde yabancı sermayeye açık özel ekonomik bölgeler kurmuştur. Çan Kay Şek, iç savaşı kaybedip Tayvan'a çekilen Milliyetçi Çin'in lideridir; Çin Halk Cumhuriyeti'nde hiç yönetimde bulunmamıştır. Ho Chi Minh Kuzey Vietnam'ın, Kim Il-sung ise Kuzey Kore'nin liderleridir. Zhou Enlai uzun yıllar başbakanlık yapmış olmakla birlikte 1976'da ölmüş, reform sürecini yürütememiştir. Cevap B.

Doğru cevap: A — İlki yumuşamanın başlamasında, ikincisi sona ermesinde etkili olmuştur.

Küba Füze Krizi nükleer bir savaşın eşiğine gelindiğini göstermiş, krizin ardından Moskova ile Washington arasında doğrudan iletişim hattı kurulmuş ve 1963 Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması gibi adımlarla Yumuşama Dönemi başlamıştır. Sovyetler Birliği'nin 1979'da Afganistan'ı işgali ise SALT II'nin ABD'de onaylanmaması ve 1980 Moskova Olimpiyatları'nın boykot edilmesiyle sonuçlanarak yumuşamayı bitirmiştir. B yanlıştır; iki süper güç Soğuk Savaş boyunca hiçbir zaman doğrudan sıcak savaşa girmemiştir. Varşova Paktı ise bu olaylardan çok sonra, 1991'de dağıldığı için D de savunulamaz. Cevap A.

Doğru cevap: C — Dış politikada çok yönlülük arayışının güçlenmesine

Johnson Mektubu olarak bilinen bu belge, Türk kamuoyunda Batı'ya tam bağımlı bir dış politikanın güvenli olmadığı düşüncesini güçlendirmiş; bunun sonucunda Türkiye Sovyetler Birliği ile ekonomik ilişkilerini geliştirmiş, Orta Doğu ve Bağlantısızlar dünyasıyla temaslarını artırmıştır. Buna karşın Türkiye NATO üyeliğini sürdürmüş, hiçbir aşamada Varşova Paktı'na yönelmemiştir; bu nedenle A ve B yanlıştır. 1960 tarihli Garanti Antlaşması yürürlükte kalmış, Türkiye 1974'teki harekâtı da bu antlaşmadan doğan hakkına dayandırmıştır. Cevap C.

Doğru cevap: D — İkisi de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararına dayandırılmıştır.

Johnson Mektubu ABD yönetiminin tek taraflı bir uyarısı, 1975 silah ambargosu ise ABD Kongresi'nin aldığı tek taraflı bir karardır; ikisi de bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararına dayanmaz. Bu nedenle D söylenemez. A ve E doğrudur: her iki adım da Kıbrıs sorunu nedeniyle atılmış, Türkiye'nin adaya ilişkin tutumunu değiştirmeyi amaçlamıştır. C de doğrudur; her iki olaydan sonra Türkiye Batı dışındaki ülkelerle ilişkilerini geliştirmeye ve savunma sanayisinde kendi olanaklarını artırmaya yönelmiştir. Cevap D.