Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Türk – İslam Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 265 soru kitap sırasına göre 18 teste bölünmüştür; bu sayfa 5. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Malazgirt Savaşı (26 Ağustos 1071), Büyük Selçuklu'nun kuruluşu: Dandanakan (1040), Pasinler (1048), Bağdat (1055), Taht kavgaları, atabeylikler ve Büyük Selçuklu'nun dağılması (Katvan 1141 – 1157), Melikşah dönemi: Nizamülmülk, Nizamiye Medreseleri, Siyasetname, Celali Takvimi, Batınilik, Karahanlılar (840–1212), I. Alaeddin Keykubad ve Yassı Çemen Savaşı (1230), Talas Savaşı (751) ve Türklerin İslamiyet'e girişi, Karahanlı sahası Türkçe eserler: Kutadgu Bilig, Divanü Lugati't-Türk, Atabetü'l-Hakayık, Divan-ı Hikmet. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
5 kolay9 orta1 zor
Büyük Selçuklu Devleti'nin resmen kurulmasını sağlayan Dandanakan Savaşı hangi yılda yapılmıştır?
Doğru cevap: A — 1040
Dandanakan Savaşı 1040 yılında Gaznelilerle Selçuklular arasında yapılmış ve Selçuklu Devleti'nin resmen kurulmasını sağlamıştır. 1048 Pasinler, 1071 Malazgirt, 1141 Katvan ve 1230 Yassı Çemen savaşlarının tarihleridir; bunların hiçbiri devletin kuruluşuyla ilgili değildir.
Dandanakan Savaşı'nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru cevap: D — Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması
Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması 1071 Malazgirt Savaşı'nın sonucudur; Dandanakan ile ilgisi yoktur. Dandanakan sonrasında Tuğrul Bey sultan ilan edilmiş, devlet resmen kurulmuş, Gaznelilerin Horasan'daki egemenliği sona ermiş ve Selçuklular batıya, İran yönüne ilerlemiştir.
Selçuklularla Bizans arasında yapılan ilk büyük savaş aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Pasinler Savaşı
1048 Pasinler Savaşı, Selçuklularla Bizans arasındaki ilk büyük karşılaşmadır ve Selçukluların zaferiyle sonuçlanmıştır. Malazgirt daha sonraki bir Selçuklu-Bizans savaşıdır; Dandanakan Gazneliler, Katvan Karahitaylar, Yassı Çemen ise Harzemşahlarla yapılmıştır.
1071 yılında yapılan Malazgirt Savaşı hangi iki güç arasında gerçekleşmiştir?
Doğru cevap: E — Selçuklular - Bizans
Malazgirt Savaşı 1071'de Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu ile Bizans ordusu arasında yapılmıştır. Selçuklu-Gazneli karşılaşması Dandanakan, Selçuklu-Karahitay karşılaşması Katvan, Abbasi-Çin karşılaşması ise Talas Savaşı'dır.
Malazgirt Savaşı'nın Türk tarihi bakımından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması
Malazgirt zaferiyle Anadolu'nun kapıları Türklere açılmış, bölgenin Türkleşme süreci hızlanmıştır. Abbasi halifeliği bu savaşla sona ermemiş, Selçuklular Mısır'a egemen olmamıştır; Karahanlıların ikiye ayrılması ise ayrı bir gelişmedir.
Malazgirt Savaşı'ndan sonra Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekler ve Artuklular gibi beylikler kurulmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: A — Anadolu'da kalıcı Türk yerleşiminin ve siyasi örgütlenmenin başladığının
Beyliklerin kurulması, Türklerin Anadolu'da kalıcı biçimde yerleşip siyasi teşkilat oluşturduğunu gösterir. Çok sayıda beyliğin varlığı merkezî tek bir imparatorluğun kurulduğuna işaret etmez; ayrıca bu beyliklerin şehirler kurup imar faaliyeti yürütmesi, Anadolu'nun yalnızca akın alanı olarak görülmediğini ortaya koyar.
Malazgirt Savaşı'nda Sultan Alparslan'ın karşısında yer alan ve savaş sonunda esir düşen Bizans imparatoru aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Romen Diyojen
Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusuna İmparator Romen Diyojen komuta etmiş ve savaş sonunda esir düşmüştür. Herakleios, Justinianos ve I. Konstantinos çok daha erken dönemlerin imparatorlarıdır; I. Aleksios ise Malazgirt'ten sonraki yıllarda tahta çıkmıştır.
Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a girerek Abbasi halifesini Büveyhoğullarının baskısından kurtarmış, buna karşılık halife tarafından kendisine sultanlık unvanı verilmiştir. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
Doğru cevap: B — Selçukluların İslam dünyasının siyasi koruyuculuğunu üstlenmesine
Halifenin himaye edilmesi ve sultanlık unvanının verilmesi, Selçukluları İslam dünyasının siyasi koruyucusu konumuna getirmiştir. Halifelik kaldırılmamış, dinî yetkiler halifede kalmıştır; Selçuklu başkenti de Bağdat yapılmamıştır.
Büyük Selçuklularda Nizamülmülk'ün öncülüğünde açılan Nizamiye Medreselerinde eğitim parasızdı; öğrencilere burs, yiyecek ve barınma imkânı sağlanıyordu. Bu uygulama aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: D — Devletin eğitimi ve öğrenciyi doğrudan desteklediğinin
Parasız eğitim ve öğrenciye sağlanan burs, devletin eğitimi doğrudan desteklediğini gösterir. Medreseler halka açık kurumlardı ve dinî, hukuki, dil ve fen alanlarında öğretim yapılıyordu; bu nedenle eğitimin saraya özgü ya da yalnız askerî olduğu söylenemez.
Devlet yönetimine ilişkin görüşlerini ve sultana öğütlerini Siyasetname adlı eserde toplayan Selçuklu veziri aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Nizamülmülk
Siyasetname, Alparslan ve Melikşah dönemlerinde vezirlik yapan Nizamülmülk tarafından yazılmıştır. Kutadgu Bilig Yusuf Has Hacib'e, Divanü Lugati't-Türk Kaşgarlı Mahmud'a, Divan-ı Hikmet ise Ahmet Yesevi'ye aittir; Ömer Hayyam ise matematik, astronomi ve şiir alanındaki çalışmalarıyla tanınır.
Büyük Selçuklu Devleti'nde Hasan Sabbah'ın önderliğindeki Batıniler, Alamut Kalesi'ni merkez edinerek devlet adamlarına yönelik suikastlar düzenlemiş; vezir Nizamülmülk de bu suikastlardan birinde hayatını kaybetmiştir. Bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
Doğru cevap: A — Batınilerin Selçuklu ordusunu Malazgirt'te yenilgiye uğrattığına
Malazgirt Savaşı Bizans'a karşı kazanılmış bir zaferdir; Batınilerle ilgisi yoktur, dolayısıyla metinden böyle bir sonuç çıkarılamaz. Metinde geçen suikastlar ve Alamut Kalesi bilgisi ise iç güvenlik sorununu, merkezî otoritenin hedef alındığını ve kalelerin üs olarak kullanıldığını doğrudan destekler.
1141 yılında yapılan Katvan Savaşı'nda Sultan Sencer hangi güce karşı yenilgiye uğramıştır?
Doğru cevap: E — Karahitaylar
Katvan Savaşı 1141'de Sultan Sencer ile Karahitaylar arasında yapılmış ve Selçuklular yenilmiştir. Gaznelilerle yapılan savaş Dandanakan, Bizans'la yapılanlar Pasinler ve Malazgirt'tir; Harzemşahlar ise bu dönemde Selçuklulara bağlı bir yönetimdi.
Katvan Savaşı'nın Büyük Selçuklu Devleti açısından sonucuyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: B — Maveraünnehir'deki üstünlüğün yitirildiği
Katvan yenilgisi Selçukluların Maveraünnehir'deki üstünlüğünü sona erdirmiş, devletteki çözülmeyi ve yıkılış sürecini hızlandırmıştır. Devletin en geniş sınırlara ulaşması Melikşah Dönemi'nde, halifeliğin himayeye alınması Tuğrul Bey Dönemi'nde gerçekleşmiş; Anadolu'nun kapılarının açılması ise Malazgirt ile olmuştur.
Büyük Selçuklu Devleti'nin dağılması, hangi hükümdarın ölümünden sonra kesinleşmiştir?
Doğru cevap: D — Sencer
Büyük Selçuklu Devleti, Sultan Sencer'in ölümünden sonra siyasi varlığını sürdürememiş ve dağılmıştır. Tuğrul Bey kuruluş, Alparslan ve Melikşah ise yükselme dönemi hükümdarlarıdır; Çağrı Bey ise sultan olmamış, devletin kuruluşunda Tuğrul Bey ile birlikte rol oynamıştır.
Melikşah Dönemi'nde ülke sınırları en geniş hâline ulaşmış, Nizamiye Medreseleri yaygınlaştırılmış ve dönemin bilginlerince Celali takvimi hazırlanmıştır. Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisinin kanıtı sayılabilir?
Doğru cevap: C — Siyasi güç ile bilim ve eğitimin birlikte geliştiğinin
Sınırların genişlemesiyle medrese ve takvim çalışmalarının aynı dönemde görülmesi, siyasi gücün bilim ve eğitim faaliyetleriyle desteklendiğini gösterir. Verilen bilgiler ekonomik çöküş, otorite zayıflaması ya da bilimin yasaklanması gibi yorumları desteklemez; sınırların daralması da metinle çelişir.
