Küreselleşen Dünya — Test 9

Doğru cevap: D — Güneydoğu Avrupa İş Birliği Süreci

Güneydoğu Avrupa İş Birliği Süreci, Balkan ülkeleri arasında siyasi ve ekonomik iş birliğini geliştirmek üzere başlatılmış ve Türkiye kurucuları arasında yer almıştır. Bağımsız Devletler Topluluğu eski Sovyet cumhuriyetlerini kapsar; Avrupa Serbest Ticaret Birliği ise ticaret alanında ayrı bir oluşumdur.

Doğru cevap: E — Avrupa Komisyonu - Birliğin yürütme görevini üstlenmek

Avrupa Komisyonu Birliğin yürütme organıdır ve mevzuat önerilerini hazırlar. Avrupa Parlamentosu yasama ve bütçe yetkilerini kullanır, ordulara komuta etmez; Avrupa Merkez Bankası ise para politikasından sorumludur, sınır güvenliğinden değil.

Doğru cevap: A — 2003'teki müdahalenin Güvenlik Konseyi'nin açık yetkilendirmesine dayanmaması

1990'da Irak'ın Kuveyt'i işgali üzerine Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi güç kullanımına açıkça izin veren bir karar almış ve harekât bu karara dayanılarak yürütülmüştür; 2003'teki müdahale ise Güvenlik Konseyi'nin yeni ve açık bir yetkilendirme kararı olmaksızın başlatılmıştır. Temel ayrım budur. B yanlıştır; 1991'deki harekâta çok sayıda ülkenin katıldığı geniş bir koalisyon vardı. C de yanlıştır; komşu ülkenin işgali 1990'daki Kuveyt işgalidir, 2003'te böyle bir durum yoktur. D yanlıştır; 1991'de Irak Kuveyt'ten çıkarılmış ancak ülkedeki yönetim yerinde kalmış, yönetim 2003'te değişmiştir. Cevap A.

Doğru cevap: B — Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması

GATT kısaltmasıyla bilinen Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması 1947'de imzalanmış, yaklaşık elli yıl boyunca dünya ticaretinin kurallarını belirlemiş ve 1995'te kalıcı bir örgüte, Dünya Ticaret Örgütü'ne dönüşmüştür. Bretton Woods düzenlemeleri 1944 tarihlidir ve ticaretin değil para sisteminin düzenlenmesiyle ilgilidir; bu düzenlemelerle Uluslararası Para Fonu ile Dünya Bankası kurulmuştur. Roma Antlaşması 1957'de Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu, Maastricht Antlaşması ise 1992'de Avrupa Birliği'ni doğurmuştur; ikisi de Avrupa bütünleşmesine ilişkindir. Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması 1994'te yürürlüğe girmiş bölgesel bir anlaşmadır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Üçünün dağılması da uzun süren silahlı çatışmalarla gerçekleşmiştir.

Çekoslovakya 1993 başında Çekya ile Slovakya olarak anlaşmayla ve tek bir çatışma yaşanmadan ayrılmıştır; bu barışçıl ayrılık "Kadife Boşanma" adıyla anılır. Dolayısıyla üç dağılmanın da silahlı çatışmayla gerçekleştiği söylenemez. Yugoslavya'nın dağılması ise Bosna Savaşı gibi uzun ve kanlı çatışmalara yol açmış, Sovyetler Birliği 1991'de kurumsal biçimde sona ermiştir. A doğrudur; üçü de birden çok cumhuriyetten oluşan federal yapılardı. D de doğrudur; bu süreçlerin sonunda Avrupa ve Avrasya haritasında çok sayıda yeni devlet ortaya çıkmıştır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Binyıl Kalkınma Hedefleri

Birleşmiş Milletler'in 2000 yılındaki Binyıl Zirvesi'nde kabul edilen Binyıl Kalkınma Hedefleri, 2015'e kadar ulaşılması öngörülen sekiz hedeften oluşur. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ise bu programın süresi dolduktan sonra, 2015'te benimsenen ve 2030'u hedefleyen on yedi amaçlık yeni çerçevedir; tarihleri karıştırılmamalıdır. Kyoto Protokolü 1997'de kabul edilmiş olup sera gazı salımlarının azaltılmasıyla ilgilidir, kalkınma programı değildir. Kopenhag Kriterleri 1993'te belirlenmiş Avrupa Birliği üyelik ölçütleridir; Birleşmiş Milletler ile ilgisi yoktur. Cevap D.

Doğru cevap: A — Bağımsız Devletler Topluluğu

Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT), Sovyetler Birliği'nin dağılması sürecinde Aralık 1991'de eski Sovyet cumhuriyetlerinin bir bölümü tarafından kurulmuştur. Karşılıklı Ekonomik Yardım Konseyi (COMECON) 1949'da Doğu Bloku'nun ekonomik iş birliği için kurulmuş ve 1991'de dağılmış bir örgüt olduğundan B yanlıştır. Şanghay İşbirliği Örgütü 2001'de Çin'in de içinde bulunduğu farklı bir üyelikle kurulmuş, AGİT ise Helsinki sürecinden doğan Avrupa çapında bir güvenlik yapısıdır; Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü de daha sonraki yıllarda biçimlenen askerî nitelikli ayrı bir yapıdır. Cevap A.

Doğru cevap: B — Maastricht Antlaşması

1992'de imzalanıp 1993'te yürürlüğe giren Maastricht Antlaşması, Avrupa Topluluklarını Avrupa Birliği adı altında yeniden düzenlemiş; ortak dış ve güvenlik politikasını kurmuş ve parasal birliğe geçiş takvimini belirlemiştir. 1957 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu, 1951 Paris Antlaşması ise Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nu kurduğundan A ile C bütünleşmenin daha önceki aşamalarıdır. Schengen Antlaşması iç sınırlarda kişilerin serbest dolaşımını düzenler; Lizbon Antlaşması ise Birliğin karar alma yapısını yenilemiş, adını koyan belge olmamıştır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Tacikistan

1991'de bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleri Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Türkmenistan'dır. Tacikistan da aynı yıl bağımsız olmuş, ancak nüfusunun büyük bölümü Farsça ile akraba bir dil konuştuğu için Türk cumhuriyetleri arasında sayılmaz; doğru yanıt bu nedenle E'dir. Azerbaycan Türkçesinin Türkiye Türkçesine yakınlığı ile Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'ın Türk dilli halklara dayanması A, B, C ve D'yi eler. Türkiye, bu cumhuriyetlerin bağımsızlığını ilk tanıyan devletler arasında yer almıştır. Cevap E.

Doğru cevap: C — Dayton Antlaşması

1995'te ABD'nin Dayton kentinde varılan ve aynı yıl Paris'te imzalanan Dayton Antlaşması, Bosna-Hersek'teki savaşı sona erdirmiş ve ülkeyi iki varlıktan oluşan tek devlet olarak düzenlemiştir. Rambouillet görüşmeleri 1999'da Kosova sorunu için yapılmış ve sonuçsuz kalmıştır, bu yüzden A yanlıştır. Kumanova belgesi de 1999'da Kosova'da askerî çekilmeyi düzenleyen ayrı bir düzenlemedir; Helsinki Nihai Senedi ise 1975'te yumuşama döneminin belgesi olduğu için Bosna savaşıyla ilgisi bulunmaz. Cevap C.

Doğru cevap: D — Perestroyka - Glasnost

1985'ten sonra uygulanan perestroyka (yeniden yapılanma) ekonomide piyasa unsurlarına yer açmayı, glasnost (açıklık) ise yönetimde saydamlığı ve eleştiriye alan tanımayı amaçlamıştır. Kolektifleştirme ile Beş Yıllık Planlar 1920'li ve 1930'lu yılların uygulamaları olduğundan A dönem bakımından yanlıştır. Yeni Ekonomi Politikası ve Savaş Komünizmi 1917 sonrası ilk yılların ekonomi uygulamalarıdır; Brejnev Doktrini blok içi müdahalenin gerekçesi, Molotov Planı ile COMECON ise Soğuk Savaş'ın ilk yıllarına ait ekonomik girişimlerdir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Üç ülkenin dağılma süreci de aynı yıl içinde tamamlanmıştır.

Sovyetler Birliği 1991'in sonunda dağılmış, Çekoslovakya 1 Ocak 1993'te Çekya ve Slovakya olarak ayrılmış, Yugoslavya'nın dağılması ise 1991'de başlayıp yıllar süren savaşlarla ilerlemiştir; bu yüzden üç sürecin aynı yıl içinde tamamlandığı söylenemez. Çekoslovakya'nın ayrılması anlaşmayla ve çatışmasız gerçekleştiği için B, Yugoslavya'da Hırvatistan ve Bosna-Hersek savaşları yaşandığı için C doğrudur. Üç devletin de farklı uluslardan oluşan federatif yapılar olması D'yi, Aralık 1991'de kurulan Bağımsız Devletler Topluluğu'na eski Sovyet cumhuriyetlerinin bir bölümünün katılması ise E'yi doğrular. Cevap A.

Doğru cevap: B — I ve II

Savaş, Irak'ın 2 Ağustos 1990'da Kuveyt'i işgal etmesiyle başlamış; Güvenlik Konseyi'nin güç kullanımına izin veren kararı üzerine oluşturulan çok uluslu güç 1991 başında harekâta geçmiştir, dolayısıyla I ve II doğrudur. Harekât Kuveyt'in işgalden kurtarılmasıyla sınırlı kalmış, Irak'taki yönetim yerinde kaldığı için III yanlıştır. Irak'ta yönetimin değişmesi, Güvenlik Konseyi'nin yeni bir yetkilendirmesi olmaksızın başlatılan 2003 Irak Savaşı'nın sonucudur; iki savaşın en sık karıştırılan yanı da budur. Cevap B.

Doğru cevap: C — Dar bir alanda başlayan iş birliğinin zamanla derinleştiğini

1951 Paris Antlaşması'yla kurulan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu tek bir sektörle sınırlıyken 1957 Roma Antlaşması ortak pazarı, 1992 Maastricht Antlaşması ise Avrupa Birliği'ni, ortak dış ve güvenlik politikasını ve parasal birliği getirmiştir; bu da dar bir alanda başlayan iş birliğinin adım adım derinleştiğini gösterir. A yanlıştır, çünkü bütünleşme bilinçli olarak ekonomik alandan başlatılmış, siyasi boyut sonradan eklenmiştir. D de yanlıştır; her aşama üye devletlerin siyasi kararıyla imzalanan antlaşmalarla açılmıştır. Üye devletler yetkilerinin yalnızca bir bölümünü ortak kurumlara devrettiği için E de metinden çıkarılamaz. Cevap C.

Doğru cevap: D — Avrupa Birliği Konseyi — Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ni kuran kuruluş

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi uyarınca Avrupa Konseyi bünyesinde kurulmuştur; Avrupa Birliği Konseyi ise AB'nin karar organı olup mahkemeyle kurumsal bağı yoktur, bu nedenle D yanlıştır. Avrupa Konseyi 1949'da insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü alanında iş birliği amacıyla kurulduğu için A doğrudur. 1951 Paris Antlaşması'yla kurulan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu sektörel bütünleşmenin ilk örneğidir; 1975 Helsinki Nihai Senedi'yle başlayan süreç 1995'te AGİT adıyla kalıcı bir örgüte dönüşmüş, Avrupa Merkez Bankası ise euro alanının para politikasını yürütmektedir. Cevap D.