Noktalama İşaretleri — Test 7

Doğru cevap: E — ( ' ) ( “ ) ( ” ) ( . )

I’de kişi adına gelen çekim eki kesme işaretiyle ayrılır: Duru’nun. II ve III’te eser adı olduğu için söz tırnak içine alınır. IV’te cümle tamamlandığından nokta konur. C’deki tek tırnak, ancak tırnak içinde yeniden tırnağa ihtiyaç duyulduğunda kullanılır; burada iç içe bir alıntı bulunmadığı için yanlıştır.

Doğru cevap: C — ( — ) ( ? ) ( — ) ( . )

I ve III’te karşılıklı konuşma verildiği için her konuşmanın başına uzun çizgi (konuşma çizgisi) konur. II gerçek bir soru cümlesi olduğundan soru işareti, IV ise bildirme cümlesi olduğundan nokta ister. A’daki kısa çizgi konuşma çizgisi görevinde kullanılmaz; kısa çizgi aralık bildirme ile kök ve ek göstermeye özgüdür.

Doğru cevap: E — ( . ) ( . ) ( . ) ( ' ) ( . )

I ve II’de rakamla yazılan tarihlerde gün, ay ve yıl arasına nokta konur: 29.10.2024. III’te saat gösteriminde de saat ile dakika arası noktayla ayrılır: 10.00. IV’te saate gelen çekim eki kesme işaretiyle ayrılır. V’te cümle bittiğinden nokta gelir. B’deki iki nokta saat gösterimi için kullanılmaz; iki nokta açıklama ve alıntı öncesinde kullanılır.

Doğru cevap: B — ( , ) ( . ) ( : ) ( . )

I’de ögeleri arasında virgül bulunmayan iki sıralı cümle virgülle ayrılır; noktalı virgül ancak ayrılan cümlelerin kendi içinde virgül bulunduğunda gerekir, bu yüzden A yanlıştır. II’de sonraki sözcük büyük harfle başladığı için nokta konur. III’te aktarma söz geldiğinden iki nokta gerekir. IV’te tırnak içindeki bildirme cümlesinin sonuna nokta konur.

Doğru cevap: C — III

III'teki noktalı virgül yanlıştır. Noktalı virgül, ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ve virgülle ayrılmış tür ya da grupları ayırmak için kullanılır; burada ise özneden ("Kapıcı Hasan Efendi") hemen sonra getirilerek özne, cümlenin geri kalanından koparılmıştır. Noktalı virgülün böyle bir görevi yoktur. Özneden sonra ancak, uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için virgül konabilir; bu kısa cümlede buna da gerek yoktur. I ve V'te cümleler tamamlandığı için nokta, II ve IV'te ögeleri arasında virgül bulunmayan sıralı cümleleri ayırdığı için virgül doğru kullanılmıştır.

Doğru cevap: D — IV

IV’te tırnak içindeki söz bir bildirme cümlesidir, soru anlamı taşımaz; bu nedenle soru işareti yerine nokta konmalıdır. III’teki iki nokta, kendisinden sonra aktarma söz geldiği için doğrudur. II’deki virgül sıralı cümleleri, I ve V’teki noktalar ise cümle sonlarını gösterdiğinden doğru kullanılmıştır.

Doğru cevap: A — I

I’de “Sivas” özel adına gelen “-lı” bir yapım ekidir; özel adlara getirilen yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz, doğrusu “Sivaslı”dır. II, III ve V’te özel adlara gelen çekim ekleri (yönelme, bulunma, ilgi) kesmeyle ayrıldığı için doğrudur. IV’te de sayıyla yazılan yıla gelen çekim eki kesmeyle ayrılmıştır; bu kullanım kuralla uyumludur.

Doğru cevap: A — I

I'de "Arkadaşlarımla" sözcüğünden ("kiminle?" sorusuna cevap veren edat tümleci) sonra virgül konmuştur; oysa burada virgülü gerektiren eş görevli sözcükler, sıralı cümle, ara söz ya da anlam karışıklığı bulunmadığından bu virgül gereksizdir. III'teki virgül sıralı cümleleri, IV'teki virgül ise "ama" bağlacından önceki duraklamayı gösterdiği için doğrudur; II ve V'te cümleler tamamlandığından nokta konmuştur.

Doğru cevap: E — V

V’teki cümlede “nasıl” sözcüğü bulunsa da yüklem “anlamadık” olduğu için cümle soru sormaz, bir yargı bildirir; sonuna nokta konmalıdır. Soru işareti yalnız soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna gelir. I, III ve IV’teki noktalar cümle sonlarını, II’deki virgül ise sıralı cümlelerin ayrımını gösterdiğinden doğrudur.

Doğru cevap: D — Çocuk, elindeki topu bırakıp koşarak yanımıza geldi.

D’de virgül, uzunca bir cümlede özneden sonra kullanılmıştır ve başka bir işaret hatası yoktur. A ile E’de “ve” bağlacının öncesine ve sonrasına virgül konmuştur; oysa “ve, veya, ya da, ile” bağlaçlarının iki yanına virgül konmaz. B’de cümle soru anlamı taşımadığı hâlde soru işareti kullanılmıştır. C’de “Prof.” ve “Dr.” kısaltmalarında virgül yerine nokta bulunmalıdır.

Doğru cevap: B — Yaşlı, adama doğru yavaşça ilerledi.

B’de virgül kaldırıldığında “yaşlı” sözcüğü “adam”ı niteleyen bir sıfat gibi okunur ve cümlenin öznesi değişir; virgül bu karışıklığı önlemek için konmuştur. A’da eş görevli nesneler, D’de sıralı yüklemler ayrılmıştır. C’de virgül özneden sonra duraklamayı gösterir. E’de ise hitaptan sonra kullanılmıştır; hiçbirinde anlam karışıklığı söz konusu değildir.

Doğru cevap: C — Sınıfa girdi: ve tahtayı sildi.

İki nokta, kendisinden sonra örnek verileceğini, açıklama yapılacağını ya da alıntı geleceğini bildirir. C’de ise iki sıralı cümle “ve” bağlacıyla birbirine bağlanmıştır; bağlaçtan önce iki nokta konmaz, bu yerde hiçbir işarete gerek yoktur. A ve D’de sıralanacak ögeler, E’de açıklama, B’de ise aktarma söz haber verildiği için iki nokta doğrudur.

Doğru cevap: A — Kitabı; masanın üzerine bıraktı.

A’da noktalı virgül nesne ile dolaylı tümlecin arasına girmiştir; oysa cümle ögeleri arasına noktalı virgül konmaz. B ve D’de kendi içinde virgül bulunan öge kümeleri, C’de ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleler, E’de ise birbiriyle ilgili bağımsız cümleler ayrıldığı için noktalı virgül doğru kullanılmıştır.

Doğru cevap: E — Nerede oturduğunu bilmiyorum?

Soru işareti yalnız soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur. E’de “nerede” soru sözcüğü bulunsa da yüklem “bilmiyorum” olduğu için cümle bir yargı bildirir ve nokta ister. A, C ve D’de “mi/mı” soru eki, B’de ise “kim” soru sözcüğü cümleye soru anlamı kattığından soru işareti doğrudur.

Doğru cevap: C — Kardeşim T.D.K.'de çalışıyor.

Kurum ve kuruluş adlarının büyük harfle yapılan kısaltmalarında harflerin arasına nokta konmaz; doğrusu “TDK’de” biçimindedir. A’da tarih, D’de saat gösteriminde nokta kullanılır. B’de “Prof.” ve “Dr.” gibi sözcük kısaltmalarının sonuna nokta gelir. E’de ise rakamla yazılan sıra sayısı noktayla gösterilmiştir.