Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Türkçe dersinin Sözcük Türleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 174 soru kitap sırasına göre 12 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
3 kolay9 orta3 zor
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi isimden fiil yapım eki almıştır?
Doğru cevap: A — Bahçedeki çiçekleri <U>suladı</U>.
A seçeneğindeki 'suladı' sözcüğünün kökü 'su'dur. Su isminden '-la' yapım ekiyle 'sulamak' fiili türetilmiştir.
Aşağıdaki birleşik sözcüklerden hangisi sıfat tamlaması şeklinde kurulmuştur?
Doğru cevap: A — Karasinek
A seçeneğindeki 'Karasinek' birleşik sözcüğü 'Kara' (sıfat) ve 'Sinek' (isim) sözcüklerinin sıfat tamlaması şeklinde birleşmesiyle oluşmuştur.
Sözcükler türetilirken ünsüz türemesine veya ünsüz düşmesine uğrayabilir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türetilirken ünsüz düşmesine uğramış bir sözcük kullanılmıştır?
Doğru cevap: A — Küçücük bir çocuk yanımıza geldi.
A seçeneğindeki 'küçücük' sözcüğünün kökü 'küçük'tür. '-cik' eki gelirken 'k' ünsüzü düşmüştür (küçük-cük -> küçücük).
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi (eylemsi) kullanılmamıştır?
Doğru cevap: D — Sabah erkenden okula gitti.
D seçeneğinde fiilimsi yoktur; cümlede yalnızca çekimli bir fiil (gitti) bulunur. Diğer seçeneklerde sıfat-fiil (gelen, oynayan, yazdığı) ve zarf-fiil (koşarak) kullanılmıştır. Fiilimsi ekleri yapım eki sayıldığı için bu sözcükler aynı zamanda türemiş yapılıdır.
Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisi yapım eki almamıştır?
Doğru cevap: D — Yeni <U>kalemini</U> arkadaşına verdi.
D seçeneğindeki 'kalemini' sözcüğü sadece iyelik ve hal çekim eklerini almıştır. Diğerleri ise yapım ekiyle türemiştir: ver-im-li, bil-gi-li, yaz-ı, ak-ıcı.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde çoğul eki alan bir sözcük kullanılmamıştır?
Doğru cevap: D — Onunla dün akşam sinemaya gittik.
D seçeneğinde çoğul eki (-lar, -ler) alan bir sözcük yoktur. Diğerlerinde ise öğrenci-ler, araba-lar, yaprak-lar, kitap-lar sözcükleri çoğul eki almıştır.
Türkçede iyelik ekleri, eklendiği ismin kime ait olduğunu belirtir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde iyelik eki almış bir sözcük yoktur?
Doğru cevap: C — Onunla dün akşam görüştük.
C seçeneğinde iyelik eki alan bir isim bulunmamaktadır. Diğerlerinde kalem-im, ev-imiz, göz-ler-i ve sayfa-lar-ı sözcükleri iyelik eki almıştır; "kitab-ın" sözcüğündeki -ın ise ilgi (tamlayan) hâl ekidir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem belirtme hem de yönelme hal eki almış sözcükler bir arada kullanılmıştır?
Doğru cevap: A — Defteri çantasına hızlıca yerleştirdi.
A seçeneğindeki 'defteri' (belirtme hal eki) ve 'çantasına' (yönelme hal eki) sözcüklerinde her iki hal eki de kullanılmıştır.
Aşağıdaki birleşik sözcüklerden hangisi anlam kayması yoluyla oluşmuştur?
Doğru cevap: B — Hanımeli
B seçeneğindeki 'Hanımeli' sözcüğü bir çiçek adı olup, birleşen kelimelerin (hanım ve el) kendi anlamlarını tamamen kaybetmesi (anlam kayması) yoluyla oluşmuştur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş (en az iki yapım eki almış) bir sözcük kullanılmıştır?
Doğru cevap: B — Yol kenarındaki <U>çöpçülük</U> işini o üstlendi.
B seçeneğindeki 'çöpçülük' sözcüğü 'çöp' kökünden önce "-çü" yapım ekini alarak 'çöpçü' gövdesine, ardından '-lük' yapım ekini alarak gövdeden türemiş sözcük haline gelmiştir.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi birden fazla çekim eki almıştır?
Doğru cevap: A — Onun <U>kitaplarını</U> dün akşam masada buldum.
A seçeneğindeki 'kitaplarını' sözcüğü çoğul eki (-lar), iyelik eki (-ı) ve belirtme hal eki (-nı) olmak üzere birden fazla çekim ekini bir arada almıştır.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sesteş (eş sesli) bir kök içeren sözcük vardır?
Doğru cevap: A — Yaz aylarında buralar çok kalabalık olur.
A seçeneğindeki 'yaz' sözcüğü hem mevsim hem de yazmak eylemi olarak sesteş (eş sesli) bir köke sahiptir.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yansıma kökten türemiş bir sözcük kullanılmıştır?
Doğru cevap: A — Kuşların cıvıltısı sabah odamı doldurdu.
A seçeneğindeki 'cıvıltı' sözcüğü doğadaki "cıvıl" yansıma kökünden -tı ekiyle türemiş bir sözcüktür.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine uğramış bir birleşik fiil vardır?
Doğru cevap: B — Arkadaşının özrünü içtenlikle affetti.
B'deki "affetti" sözcüğü "af" ve "etmek" sözcüklerinin birleşmesiyle oluşurken "f" ünsüzü ikizleşmiştir (af + etti → affetti); bu bir ünsüz türemesidir. Diğer seçeneklerdeki birleşik fiillerde (kabul etti, cevap verdi, teklif etti) böyle bir ses olayı görülmez.
(I) Demet hâlinde bağlanmış çiçekler tezgâhın önünde duruyordu. Karşı kıyıdaki (II) ormanın üstüne ince bir sis çökmüştü. Meydanda toplanan (III) kalabalık bir türlü dağılmıyordu. Biraz sonra (IV) arabalar birer birer geçti; onların ardından (V) sürü yavaşça ilerledi. Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi topluluk ismi değildir?
Doğru cevap: D — IV
IV numaralı "arabalar" sözcüğü çokluk anlamını -lar çoğul ekinden aldığı için topluluk ismi değil, çoğul isimdir. I, II, III ve V numaralı "demet, orman, kalabalık, sürü" sözcükleri ise tekil biçimde oldukları hâlde birden çok varlığı birlikte karşıladıkları için topluluk ismidir. Topluluk isimleri de çoğul eki alabilir; "ormanlar, sürüler" gibi kullanımlar bunu gösterir.
