Anayasa Hukuku – Yürütme — Test 5

Doğru cevap: E — Kararname çıkarılamaz

Anayasa'nın 104/17 hükmü, Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacağını açıkça yasaklar. Meclis onayına bağlı kararname yalnızca olağanüstü hâl kararnamelerinde söz konusudur; Danıştay incelemesi ise kaldırılan tüzük usulüne aitti.

Doğru cevap: E — Mümkün değildir

Anayasa'nın 104. maddesinin onyedinci fıkrası, kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamayacağını hükme bağlar. Kararnamenin kanuna üstün gelmesi de mümkün değildir; Meclisin izniyle bu yasağın aşılmasına imkân veren bir hüküm Anayasa'da bulunmamaktadır.

Doğru cevap: A — Kanun hükümleri

Anayasa'nın 104/17 hükmüne göre Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması hâlinde kanun hükümleri uygulanır. Tarih önceliği veya kararnamenin üstünlüğü gibi ölçütler geçerli değildir; ayrıca bu belirlemeyi mahkemelerin takdirine bırakan bir düzenleme de yoktur.

Doğru cevap: C — Kararname hükümsüz hâle gelir

Anayasa'nın 104. maddesinin onyedinci fıkrası, TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümsüz hâle geleceğini belirtir. Bu sonuç kendiliğinden doğduğu için Anayasa Mahkemesi kararı ya da yeniden yayım gibi bir işleme gerek yoktur.

Doğru cevap: C — Anayasa Mahkemesi

Anayasa'nın 148. maddesi, Anayasa Mahkemesinin kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğünün Anayasa'ya uygunluğunu denetleyeceğini öngörür. Danıştay idari işlemlerin hukuka uygunluğunu denetler; Sayıştay ise mali denetim organıdır ve norm denetimi yapmaz.

Doğru cevap: B — Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri

Anayasa'nın 124. maddesi, Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişilerinin kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere yönetmelik çıkarabileceğini düzenler. Yasama organının yönetmelik çıkarma yetkisi yoktur; yüksek mahkemelere de böyle bir yetki tanınmamıştır.

Doğru cevap: C — Kanun hükmünde kararname ve tüzük

2017 değişikliğiyle Anayasa'nın kanun hükmünde kararnameyi düzenleyen 91. maddesi ile tüzüğü düzenleyen 115. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. Yönetmelik 124. maddede varlığını sürdürmekte, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ise aynı değişiklikle sisteme yeni girmiş bir işlem türüdür.

Doğru cevap: A — Aksi belirtilmemişse Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girer

Anayasa'nın 104. maddesi, kararnameler ve yönetmeliklerin yayımdan sonraki bir tarih belirlenmemişse Resmî Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe gireceğini belirtir. On beş günlük genel bir bekleme süresi yoktur; olağan kararnameler için Meclis onayı veya Danıştay görüşü de aranmaz.

Doğru cevap: B — Üst kademe kamu yöneticilerinin atanma usul ve esasları

Anayasa'nın 104. maddesi, üst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenleneceğini açıkça öngörür. Suçta ve cezada kanunilik (m.38), vergilerin kanuniliği (m.73) ve siyasi haklar ile kişi hürriyeti alanları ise kararname yasağı kapsamındadır.

Doğru cevap: B — Kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle

Anayasa'nın 123. maddesi 2017 değişikliğinden sonra kamu tüzelkişiliğinin kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulacağını düzenler. Yalnızca kanunla kurulabileceği yönündeki ifade değişiklik öncesi metne aittir; yönetmelik, genelge ve tebliğ ise tüzelkişilik kuran işlemler değildir.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa'nın 104/17 hükmü üç alanı da kararname yasağı kapsamına almıştır: ikinci kısmın birinci ve ikinci bölümündeki temel haklar ve kişi hakları, dördüncü bölümdeki siyasi haklar ve ödevler ile münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konular. Bu nedenle öncülleri tek tek gösteren şıklar eksiktir.

Doğru cevap: D — Siyasi haklar ve ödevler

Anayasa'nın ikinci kısmının dördüncü bölümü "Siyasi Haklar ve Ödevler" başlığını taşır ve 104/17 uyarınca kararnameyle düzenlenemez. Sosyal ve ekonomik haklar üçüncü bölümde yer aldığından bu yasağın kapsamı dışındadır; kültürel ve çevre hakları ise ayrı bir bölüm oluşturmaz.

Doğru cevap: D — Kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olamaz

Anayasa'nın 124. maddesi yönetmeliklerin, kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla çıkarılabileceğini belirtir. Yalnızca kanuna ya da yalnızca kararnameye aykırı olamayacağını söyleyen şıklar maddenin kapsamını daraltmaktadır.

Doğru cevap: E — Kararname yürütme yetkisine ilişkin özerk bir düzenleme alanına sahiptir

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi Anayasa'nın 104. maddesinden doğan ve yürütme yetkisine ilişkin özerk bir düzenleme alanına dayanır; yönetmelik ise kanun ve kararnamenin uygulanmasına hizmet eder. Danıştay incelemesi kaldırılan tüzüklere özgüydü; yönetmeliklerin denetimi ise idari yargıda yapılır.

Doğru cevap: D — İdari yargının yüksek mahkemesi olan Danıştay

Anayasa'nın 150. maddesi, kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin iptali istemiyle doğrudan dava açma hakkını yalnızca Cumhurbaşkanına, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubuna ve üye tamsayısının en az beşte biri tutarındaki üyelere tanır; bu nedenle A, B, C ve E'deki süjeler sayıma dâhildir. Danıştayın ise doğrudan iptal davası açma yetkisi yoktur; yüksek mahkemeler bir normun Anayasa'ya aykırılığını ancak baktıkları davada 152. maddedeki itiraz yoluna başvurarak ileri sürebilir.