Anayasa Hukuku – Yürütme — Test 9

Doğru cevap: E — Meclisin, yasama dokunulmazlığının kaldırılması yönünde karar vermesi gerekir.

Anayasa m.106/7'ye göre Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, görevleriyle ilgili olmayan suçlarda yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümlerden yararlanır; bu nedenle kişisel suç iddiasında kovuşturma yapılabilmesi için m.83 uyarınca Meclisin dokunulmazlığın kaldırılmasına karar vermesi gerekir. Bakanın milletvekili olmaması sonucu değiştirmez, Anayasa bu korumayı doğrudan bakanlık sıfatına bağlamıştır; bu nedenle A yanlıştır. C ve D yanlıştır; Yüce Divan yolu ve üye tamsayısının üçte ikisi çoğunluğu yalnızca görevle ilgili suçlarda işleyen meclis soruşturması usulüne aittir, kişisel suçlarda uygulanmaz. B de yanlıştır; Anayasa'da bakanların yargılanmasını Cumhurbaşkanının iznine bağlayan bir hüküm yoktur. Cevap E.

Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar; ancak Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilir.

Anayasa m.89/4'e göre Meclis, geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse kanun Cumhurbaşkanınca yayımlanır; Cumhurbaşkanının ikinci kez geri gönderme imkânı yalnızca Meclisin kanunda yeni bir değişiklik yapması hâlinde doğar, bu nedenle B yanlıştır. Yayımlama zorunluluğu Cumhurbaşkanının hukuki denetim yolunu kapatmaz; m.150 iptal davası açabilecekler arasında Cumhurbaşkanını saydığından, yayımdan sonra altmış gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir. C yanlıştır; halkoyuna sunma yetkisi yalnızca anayasa değişikliğine ilişkin kanunlar bakımından öngörülmüştür. D yanlıştır; kanunun yürürlüğü yayımlanmasına bağlıdır. E de yanlıştır; Anayasa'da böyle bir hükümsüzlük sonucu yoktur. Cevap A.

Doğru cevap: B — Cumhurbaşkanı seçilen kişinin, varsa siyasi partisiyle ilişiği kesilir.

Cumhurbaşkanı seçilenin partisiyle ilişiğinin kesilmesini öngören hüküm 2017 Anayasa değişikliğiyle yürürlükten kaldırılmıştır; bugün m.101 yalnızca Cumhurbaşkanı seçilenin Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliğinin sona ereceğini söyler. Bu nedenle B yanlıştır ve aranan cevaptır. A doğrudur; m.103 uyarınca Cumhurbaşkanı görevine başlarken TBMM'de ant içer. C ve D m.101'in açık hükmüdür; bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir ve adaylık için kırk yaşını doldurmuş ve yükseköğrenim yapmış olmak aranır. E de doğrudur; görev süresi beş yıldır ve Cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilir. Cevap B.

Doğru cevap: A — Genelkurmay Başkanı Cumhurbaşkanınca atanır ve görevlerinden ötürü ona karşı sorumludur.

Anayasa m.117, Genelkurmay Başkanının Cumhurbaşkanınca atanacağını ve görev ve yetkilerinden dolayı Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olacağını düzenler; bu nedenle Genelkurmay Başkanını TBMM'nin seçtiğini söyleyen D yanlıştır. B yanlıştır; aynı madde Başkomutanlığın Türkiye Büyük Millet Meclisinin manevi varlığından ayrılamayacağını ve Cumhurbaşkanı tarafından temsil olunacağını belirtir, devredilebilir bir makam değildir. C de yanlıştır; savaşta Başkomutanlık görevlerini Cumhurbaşkanlığı namına Genelkurmay Başkanı yerine getirir. E yanlıştır; millî güvenliğin sağlanmasından ve Silahlı Kuvvetlerin yurt savunmasına hazırlanmasından Cumhurbaşkanı sorumludur. Cevap A.

Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanına

Anayasa m.104, Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri arasında 'sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle belirli kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak' yetkisini açıkça saymaktadır. A yanlıştır; TBMM'nin bu alandaki yetkisi m.87 uyarınca genel ve özel af ilanına karar vermektir ve bu karar üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunu gerektirir, belirli bir kişinin cezasının kaldırılması değildir. B yanlıştır; Adalet Bakanının böyle bir yetkisi yoktur. D ve E de yanlıştır; Yargıtay bir yüksek mahkeme olarak kanun yolu incelemesi yapar, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise hâkim ve savcıların özlük işleriyle görevlidir, hükümlülerin cezalarına ilişkin karar veremezler. Cevap C.

Doğru cevap: D — Olağanüstü hâlde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi — Anayasa Mahkemesi

Anayasa m.148/1'in son cümlesi, olağanüstü hâllerde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılamayacağını söyler; bu kararnameler m.119/6 uyarınca üç ay içinde Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülüp karara bağlanarak yasama denetimine tabi tutulur, görüşülmezse kendiliğinden yürürlükten kalkar. Bu nedenle D'deki eşleştirme yanlıştır. A doğrudur; olağan dönem Cumhurbaşkanlığı kararnameleri m.148'de sayılan denetim konuları arasındadır. B, C ve E doğrudur; yönetmelikler ve bireysel nitelikteki Cumhurbaşkanı kararları idari işlem olduğundan m.125 gereği idari yargı denetimine tabidir ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikler ile bakanlıkların ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlerine karşı açılacak davalarda ilk derece mahkemesi Danıştay'dır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Yürütme yetkisi ve görevi, Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak Cumhurbaşkanınca kullanılır.

Anayasa'nın 8. maddesi, yürütme yetkisi ve görevinin Cumhurbaşkanı tarafından Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak kullanılıp yerine getirileceğini söyler. Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık makamları 2017 değişikliğiyle Anayasa'dan çıkarıldığı için A ve B bugün karşılığı bulunmayan bir yapıyı anlatır. Yürütme, yasamanın bir komisyonu değil ayrı bir erktir ve Cumhurbaşkanı Meclise karşı siyasi sorumluluk taşımaz; bu nedenle D yanlıştır. Millî Güvenlik Kurulu ise 118. maddeye göre görüş bildiren bir organ olup yürütme yetkisini paylaşmaz. Cevap C.

Doğru cevap: B — Bakanlar Kuruluna başkanlık etmek ve Kurulu toplantıya çağırmak

104. madde Cumhurbaşkanının yetkileri arasında üst kademe kamu yöneticilerini atama, kanunları yayımlama veya geri gönderme, milletlerarası antlaşmaları onaylayıp yayımlama ve temsilci gönderip kabul etmeyi sayar. Bakanlar Kurulu 2017 değişikliğiyle kaldırıldığı için ona başkanlık etmek gibi bir yetki bugün Anayasa'da yoktur; B bu yüzden doğru cevaptır. Aynı maddede yer alan üst kademe yönetici atama yetkisi Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlendiğinden A geçerli bir yetkidir. Kanunu geri gönderme yetkisi de 89. madde ile birlikte okunduğunda Cumhurbaşkanına aittir, dolayısıyla C de maddede sayılıdır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Meclis aynı konuda kanun çıkarırsa bu kanun geçersiz olur ve kararname yürürlükte kalır.

Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrası, Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kanunlarda farklı hükümler bulunması hâlinde kanun hükümlerinin uygulanacağını, Meclisin aynı konuda kanun çıkarması hâlinde ise kararnamenin hükümsüz hâle geleceğini söyler; E bu kuralı tersine çevirdiği için yanlıştır. Aynı fıkra Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerindeki temel haklar ile dördüncü bölümdeki siyasi hakların kararnameyle düzenlenmesini yasakladığından A doğrudur. Münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konular ile kanunda açıkça düzenlenmiş konular da kararnameye kapalı olduğu için B ve C hükme uygundur. Cevap E.

Doğru cevap: A — İdare kuruluş ve görevleriyle bir bütündür; kamu tüzelkişiliği kanunla veya kararnameyle kurulur.

Anayasa'nın 123. maddesine göre idare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür; kuruluş ve görevleri merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır ve kamu tüzelkişiliği ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. Kararnameyle kurulma imkânı 2017 değişikliğiyle maddeye eklendiği için B artık yanlıştır. Madde iki esası birlikte saydığından yalnız yerinden yönetimden söz eden C de doğru değildir. Kamu tüzelkişiliği kurma yetkisi mahallî idare meclislerine tanınmadığı için D, idarenin bütünlüğü ilkesi tam olarak vesayet denetiminin dayanağı olduğu için E hükme aykırıdır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Kurulun bildirdiği görüş ve tedbir kararları Cumhurbaşkanınca değerlendirilir.

Anayasa'nın 118. maddesine göre Millî Güvenlik Kurulu, millî güvenlik siyasetiyle ilgili tavsiye kararlarını ve alınmasını zorunlu gördüğü tedbirlere ilişkin kararlarını Cumhurbaşkanına bildirir; bu kararlar Cumhurbaşkanınca değerlendirilir, yani bağlayıcı değildir. Bu nedenle kararları bağlayıcı sayan A yanlıştır. Kurula Cumhurbaşkanı başkanlık eder, katılamadığı zaman belirleyeceği Cumhurbaşkanı yardımcısı başkanlık ettiği için B de doğru değildir. Kurulun icrai bir teşkilatı bulunmadığından C, gündem Cumhurbaşkanınca düzenlendiğinden E hükme aykırıdır. Cevap D.

Doğru cevap: C — Mahallî idareler, karar organları seçmenlerce seçilen kamu tüzelkişileridir.

Anayasa'nın 127. maddesi mahallî idareleri, il, belediye ve köy halkının mahallî ortak ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileri olarak tanımlar. Karar organları seçimle oluştuğundan atamadan söz eden A yanlıştır; aynı maddeye göre bu seçimler beş yılda bir yapıldığı için B de doğru değildir. Seçilmiş organların organlık vasfını kazanma ve kaybetmesine ilişkin denetim yargı yolundan yapıldığından D, maddede bu idarelere görevleriyle orantılı gelir kaynakları sağlanacağı açıkça yazıldığından E hükme aykırıdır. Cevap C.

Doğru cevap: B — Genel oyla yapılan seçimde geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilmiş olur.

Anayasa'nın 101 ve 102. maddelerine göre Cumhurbaşkanı halk tarafından seçilir ve genel oyla yapılan seçimde geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilmiş olur. Bu çoğunluk sağlanamazsa iki hafta sonra, birinci oylamada en çok oy almış iki aday arasında ikinci oylama yapılır; bu nedenle üç adaydan söz eden D yanlıştır. Salt çoğunluk aranmaksızın en çok oyun yeterli sayılacağını söyleyen C de hükme aykırıdır. Cumhurbaşkanının Meclisçe seçilmesi 2007 halkoylamasından önceki düzene aittir, dolayısıyla A da doğru değildir; tek adayla yapılan seçimde de geçerli oyların salt çoğunluğu aranır. Cevap B.

Doğru cevap: D — Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, Meclisin aynı konuda kanun çıkarmasıyla hükümsüz hâle gelir.

Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının son cümlesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması hâlinde Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümsüz hâle geleceğini açıkça düzenler. Aynı fıkra, kararname ile kanunda farklı hükümler bulunması hâlinde kanunun uygulanacağını söylediği için kararnameyi önceleyen A ve C yanlıştır. Kararname kanun karşısında astlık konumunda olduğundan, iki metnin eşdeğer sayıldığı B de doğru değildir. Kanunlar Anayasa'ya uygunluk bakımından denetlenir, kararnameye uygunluk ölçütü diye bir denetim bulunmadığından E de hükme aykırıdır. Cevap D.

Doğru cevap: E — Kırk beş gün içinde seçim yapılır; seçilen kişi Meclis seçim tarihine kadar görevine devam eder.

Anayasa'nın 106. maddesine göre Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir sebeple boşalması hâlinde kırk beş gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi yapılır; genel seçime bir yıldan fazla kalmışsa seçilen Cumhurbaşkanı Meclis seçim tarihine kadar görevine devam eder. Meclis seçiminin birlikte yapılması ancak genel seçime bir yıl veya daha az kalmışsa mümkün olduğundan A yanlıştır. Yenisi seçilinceye kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet ettiği için B de doğru değildir; Meclis Başkanının vekâleti eski düzene aittir. Aynı madde kalan süreyi tamamlayan Cumhurbaşkanı açısından bu sürenin dönemden sayılmayacağını söylediğinden C, seçimin ertelenmesi gibi bir imkân öngörülmediğinden D hükme aykırıdır. Cevap E.