Anayasa Hukuku – Yargı — Test 2

Doğru cevap: D — 1 yıl

Anayasa m.153'e göre iptal edilen hükümler kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar; gereken hâllerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir ve bu tarih yayım gününden başlayarak bir yılı geçemez. İki yıl seçeneği bu üst sınırı aştığı için yanlıştır. Altı ay ise Anayasa'da yer almayan, uydurma bir süredir.

Doğru cevap: B — Önceden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulmuş olması

Anayasa m.148/3'e göre herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir ve bunun için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine önceden başvurmak bir koşul değildir; aksine bireysel başvuru, Strazburg'a gitmeden önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yoludur.

Doğru cevap: E — İl valileri

Anayasa m.148'e göre Anayasa Mahkemesi; Cumhurbaşkanını, TBMM Başkanını, Cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay başkan ve üyelerini, başsavcılarını, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Sayıştay başkan ve üyelerini Yüce Divan sıfatıyla yargılar. Genelkurmay Başkanı ile kuvvet komutanları da aynı maddede açıkça sayılmıştır. Valiler ise bu listede yer almaz; onlar genel hükümlere göre adli yargıda yargılanır.

Doğru cevap: D — Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı

Anayasa m.148'e göre Yüce Divan'da savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcıvekili yapar. Danıştay Başsavcısı idari yargıda görev yapar ve ceza yargılamasında iddia makamı değildir. Adalet Bakanlığı müfettişi ise idari inceleme ve soruşturma yürüten bir görevlidir; yargılamada savcılık sıfatı bulunmaz.

Doğru cevap: C — Anayasa Mahkemesince görevlendirilen bir Anayasa Mahkemesi üyesi

Anayasa m.158'e göre Uyuşmazlık Mahkemesinin başkanlığını Anayasa Mahkemesince kendi üyeleri arasından görevlendirilen üye yapar. Mahkeme, adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer; 2017'de askerî yargı kaldırıldığı için maddeden askerî yargı ibaresi çıkarılmıştır. Yargıtay veya Danıştay üyesinin başkanlık yapması söz konusu değildir; Adalet Bakanının atama yetkisi ise yargı bağımsızlığına aykırı olurdu.

Doğru cevap: E — Askerî Yüksek İdare Mahkemesi

2017'de kabul edilen Anayasa değişikliğiyle askerî yargı tasfiye edilmiş; Askerî Yargıtay'ı düzenleyen m.156 ile Askerî Yüksek İdare Mahkemesini düzenleyen m.157 yürürlükten kaldırılmış, m.142'ye disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkeme kurulamayacağı hükmü eklenmiştir. Uyuşmazlık Mahkemesi bugün de yüksek mahkemeler arasındadır. Bölge adliye mahkemeleri ise 2016'da faaliyete geçmiş istinaf mercileridir ve varlığını sürdürmektedir.

Doğru cevap: C — 65

Anayasa m.140'a göre hâkimler ve savcılar altmış beş yaşını bitirinceye kadar hizmet görürler; m.139'daki teminat gereği kendileri istemedikçe bu yaştan önce emekliye ayrılamazlar. Aynı yaş sınırı m.147 uyarınca Anayasa Mahkemesi üyeleri için de geçerlidir. Yetmiş yaş seçeneği bazı ülkelerdeki uygulamadan esinlenen bir çeldiricidir; altmış iki ise genel emeklilik tartışmalarıyla karıştırılmaktadır.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Üç öncül de Anayasa m.138'in doğrudan ifadeleridir: hâkimlere emir ve talimat verme yasağı, görülmekte olan dava hakkında Mecliste görüşme yapma yasağı ve mahkeme kararlarına uyma zorunluluğu aynı maddede düzenlenmiştir. Bu nedenle yalnızca bir öncülü doğru sayan A ve B seçenekleri eksiktir; ikişer öncül içeren C ve D seçenekleri de maddenin bütününü yansıtmaz.

Doğru cevap: D — 10

Anayasa m.149'a göre Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul hâlinde çalışır; Genel Kurul en az on üye ile toplanır ve kararlarını salt çoğunlukla alır. Bölümler ise başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. On iki seçeneği Cumhurbaşkanının seçtiği üye sayısıyla karıştırılmaktadır; yedi ise Anayasa'da böyle bir yeter sayı olarak hiç geçmez.

Doğru cevap: B — Anayasa değişikliğinin iptaline karar verilmesi

Anayasa m.149/3'e göre Anayasa değişikliğinde iptale, siyasi parti davalarında kapatılmaya ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmaya karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu şarttır. Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve İçtüzüğün iptali ile bireysel başvurularda ihlal kararı ise salt çoğunlukla alınır. Bu nedenle A ve D seçeneklerinde nitelikli çoğunluk aranmaz.

Doğru cevap: C — 45

Anayasa m.146'ya göre Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilebilmek için kırk beş yaşın doldurulmuş olması şarttır; ayrıca avukatların en az yirmi yıl fiilen avukatlık yapmış, üst kademe yöneticilerinin en az yirmi yıl kamu hizmetinde çalışmış olması gibi ek şartlar aranır. Kırk yaş seçeneği Cumhurbaşkanı seçilebilme yaşıyla karıştırılmaktadır. Otuz beş yaş ise Anayasa'da yargı bakımından herhangi bir karşılığı olmayan bir çeldiricidir.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa m.148/2'ye göre kanunların şekil denetimi yalnızca son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığıyla sınırlıdır; şekil denetimi Cumhurbaşkanınca veya TBMM üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir ve yayımdan itibaren on gün geçtikten sonra bu yola başvurulamaz, def'i yoluyla da ileri sürülemez. Üç öncül de doğru olduğundan tek öncüle indirgeyen A ve B seçenekleri ile ikili gruplar eksik kalır.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Anayasa m.159'a göre Kurulun on üç üyesinden dördü Cumhurbaşkanınca, yedisi TBMM tarafından seçilir; Adalet Bakanı Kurulun başkanı, Adalet Bakan Yardımcısı ise tabii üyesidir. 2017 öncesinde tabii üye Adalet Bakanlığı Müsteşarı idi; değişiklikle bu makam bakan yardımcılığına dönüştürülmüştür. Üç öncül de doğru olduğu için yalnızca birini veya ikisini işaretleyen seçenekler eksik kalır.

Doğru cevap: B — Cumhurbaşkanı

Anayasa m.155'e göre Danıştay üyelerinin dörtte üçü, birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulu; dörtte biri ise nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir. Bu nedenle Hâkimler ve Savcılar Kurulu dörtte üçlük kısmı seçtiğinden C yanlıştır. Danıştay Genel Kurulu ise üye değil, Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanlarını seçer.

Doğru cevap: A — Hâkim ve savcıların azlolunamaması ilkesinin geçerliliği

Anayasa m.139'a göre hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamaz ve bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle özlük haklarından yoksun bırakılamaz. Teminat, hâkimin hiçbir denetime tabi olmaması anlamına gelmez; disiplin denetimi Hâkimler ve Savcılar Kurulunca yürütülür. Kararların gerekçeli yazılması ise m.141'in emredici kuralıdır, teminatla ortadan kalkmaz.