Anayasa Hukuku – Yargı — Test 7

Doğru cevap: D — Seçim uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlamak

Anayasa m.148 ve 149'a göre Anayasa Mahkemesi norm denetimi yapar, bireysel başvuruları karara bağlar, siyasi parti davalarına bakar ve Yüce Divan sıfatıyla yargılama yürütür. Seçimlerin yönetimi ve denetimi ile seçim uyuşmazlıklarının kesin çözümü ise m.79 uyarınca Yüksek Seçim Kurulu'na aittir. Bu nedenle seçim uyuşmazlıkları Anayasa Mahkemesinin görev alanına girmez.

Doğru cevap: B — Hâkimlik ve savcılık teminatının

Anayasa m.139'da düzenlenen hâkimlik ve savcılık teminatı; azledilememe, istekleri dışında erken emekliye ayrılamama ve mahkemenin ya da kadronun kaldırılması hâlinde özlük haklarından yoksun bırakılamama güvencelerini kapsar. Duruşmaların açıklığı m.141'de yer alan ayrı bir yargılama ilkesidir. Yargı birliği ise adli ve idari yargının tek çatı altında toplanmasını ifade eden, Türkiye'de benimsenmemiş bir sistemdir.

Doğru cevap: C — Resmî Gazete'de

Anayasa m.153'e göre Anayasa Mahkemesi kararları Resmî Gazete'de hemen yayımlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlar. Meclis tutanak dergisi yasama görüşmelerinin kaydıdır, mahkeme kararlarının resmî yayın yeri değildir. Yargıtay ve Danıştay dergileri ise yalnızca içtihat derleme amacı taşıyan yayınlardır.

Doğru cevap: B — Asliye ceza mahkemesi

Asliye ceza mahkemesi, adli yargı düzeninde ceza yargılaması yapan bir ilk derece mahkemesidir ve kararlarının temyiz mercii Yargıtay'dır. Vergi mahkemesi, idare mahkemesi ve bölge idare mahkemesi ise idari yargı düzeninde yer alır. Uyuşmazlık Mahkemesi ise bir yargı koluna dâhil olmayıp yargı düzenleri arasındaki uyuşmazlıkları çözen bağımsız bir yüksek mahkemedir.

Doğru cevap: B — Doğan zararı ödemekle yükümlüdür

Anayasa'nın 125. maddesinin son fıkrasına göre idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür; bu zararların giderilmesi idari yargıda açılan tam yargı davasıyla sağlanır. İdarenin sorumsuzluğunu savunan A seçeneği bu açık hükümle bağdaşmaz. Zararın doğrudan memurdan tahsili de mümkün değildir; 129. madde uyarınca idare önce tazminatı öder, sonra ilgili görevliye rücu edebilir.

Doğru cevap: B — İki

Anayasa m.159'a göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu on üç üyeden oluşur ve iki daire hâlinde çalışır. 2017 öncesindeki Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ise yirmi iki üyeli olup üç daire hâlinde çalışmaktaydı; bu nedenle üç seçeneği yürürlükten kalkmış düzenlemeye aittir. Kurulun tek daire hâlinde çalıştığını söyleyen A seçeneği ise hiçbir dönemde geçerli olmamıştır.

Doğru cevap: D — 2016

Adli yargıda istinaf kanun yolunu işleten bölge adliye mahkemeleri 20 Temmuz 2016'da fiilen faaliyete geçmiş, böylece ilk derece ile Yargıtay arasında ikinci bir denetim aşaması oluşmuştur; idari yargıda aynı işlevi bölge idare mahkemeleri görür. 2012 seçeneği Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun başladığı yıldır. 2010 ise bireysel başvurunun Anayasa'ya eklendiği değişikliğin yılıdır.

Doğru cevap: D — Danıştay Genel Kurulu tarafından

Anayasa m.155'e göre Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilir. Cumhurbaşkanının Danıştay'daki yetkisi yalnızca üyelerin dörtte birini seçmekle sınırlıdır. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ise üyelerin dörtte üçünü seçer, başkanlık makamlarına seçim yapmaz.

Doğru cevap: B — 30 gün

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'a göre bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Altmış gün seçeneği Anayasa m.151'deki iptal davası süresidir. On beş gün ise Sayıştay'ın kesin hükümleri için öngörülen karar düzeltme süresidir.

Doğru cevap: E — I, II ve III

2017 değişikliğiyle kanun hükmünde kararname ve tüzük hukuk düzenimizden çıkarılmış, yürütmenin asli düzenleyici işlemi olarak Cumhurbaşkanlığı kararnamesi kabul edilmiştir. Bu nedenle Anayasa m.148 uyarınca Anayasa Mahkemesinin denetim konuları arasında artık KHK ve tüzük yer almaz, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri yer alır. Üç öncül de doğru olduğundan tek veya iki öncüle indirgeyen seçenekler eksik kalır.

Doğru cevap: C — İptal kararı, karardan önceki hukuki durumları kural olarak etkilemez

Anayasa m.153'e göre iptal kararları geriye yürümez; bu, iptal edilen kurala dayanılarak daha önce kurulmuş ve kesinleşmiş hukuki durumların kural olarak etkilenmemesi anlamına gelir. İptal kararının hiç sonuç doğurmadığını söyleyen B yanlıştır, zira karar yayım tarihinden itibaren ileriye etkili sonuç doğurur. Kararlar herkesi bağladığı için yalnızca tarafları bağladığını ileri süren D de hatalıdır.

Doğru cevap: E — Doğan hukuki boşluğu dolduracak teklifi öncelikle görüşüp karara bağlamak

Anayasa m.153'e göre iptal kararının yürürlüğe girişinin ertelendiği durumlarda Türkiye Büyük Millet Meclisi, iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğu dolduracak kanun teklifini öncelikle görüşüp karara bağlar. İptal kararı kesin olduğundan Meclisin onayına ihtiyaç duymaz, bu yüzden B yanlıştır. İptal edilen kuralın aynen yeniden çıkarılması ise kararın bağlayıcılığına aykırı olur.

Doğru cevap: E — Zarar Devletçe ödenir, Devletin görevliye rücu hakkı saklıdır

Anayasa m.40'ın son fıkrasına göre kişinin resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar Devletçe ödenir ve Devletin sorumlu personele rücu hakkı saklıdır; aynı yaklaşım m.129'da da benimsenmiştir. Zararın doğrudan görevliden istenmesini öngören A bu düzenlemeye aykırıdır. Tazminat için Meclis kararı ya da ayrıca ceza mahkûmiyeti şartı da aranmaz.

Doğru cevap: C — Uğradıkları zararlar Devletçe tazmin edilir

Anayasa m.19'un son fıkrasına göre bu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine göre Devletçe ödenir. Tazminat imkânının bulunmadığını söyleyen E bu açık hükme aykırıdır. Talebin Meclis kararına bağlanması ya da doğrudan Yargıtaya yapılması da Anayasa'da öngörülmemiş, hatalı seçeneklerdir.

Doğru cevap: D — Yargı mercileri önünde iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı

Anayasa m.36'ya göre herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Yargılanacağı mahkemeyi seçme hakkı yoktur; m.37 gereği kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz. Kesinleşmiş kararların idarece değiştirilmesi ise m.138'e göre kesinlikle yasaktır.