KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Türkiye'nin Coğrafi Konumu — Test 11

KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Coğrafi Konumu konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 184 soru kitap sırasına göre 13 teste bölünmüştür; bu sayfa 11. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Boylam ve yerel saat farkı, Enlemin sıcaklığa etkisi, Orta kuşak ve dört mevsim, Kuzey Yarım Küre'de olmanın sonuçları, Matematik konum: 36°-42° kuzey enlemleri, 26°-45° doğu boylamları, Gündüz süresi ve enlem, Ulusal saat ve saat dilimleri, Uç noktalar. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.

2 kolay6 orta7 zor

▶ Bu testi interaktif çöz📘 Konu anlatımıTüm testler

  1. Soru 1

    Orta

    Türkiye ile Yunanistan yaklaşık aynı enlemler üzerinde yer aldığı hâlde Türkiye'de kış sıcaklıkları daha düşük, kar yağışlı gün sayısı ise daha fazladır. Bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Türkiye'nin daha doğu boylamlarında yer alması
    • B)Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili bir ülke olması
    • C)Türkiye'nin Kuzey Yarım Küre'de bulunması
    • D)Türkiye'de dört mevsimin belirgin yaşanması
    • E)Türkiye'nin ortalama yükseltisinin çok daha fazla olması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Türkiye'nin ortalama yükseltisinin çok daha fazla olması

    Enlemleri benzer iki ülke arasındaki sıcaklık farkı, matematik konumla değil özel konum öğeleriyle açıklanır. Türkiye'nin ortalama yükseltisi yaklaşık 1132 metre iken Yunanistan'da bu değer 500 metre dolayındadır; her 200 metrede sıcaklığın ortalama 1 °C azalması nedeniyle Türkiye kışın belirgin biçimde daha soğuktur ve kar yağışı yaygınlaşır. A yanlıştır, boylam sıcaklığı değil yalnızca yerel saati etkiler. B de yanlıştır; denizle çevrili olmak sıcaklığı düşürmez, tersine kıyıları ılımanlaştırır. C ve D iki ülke için de ortak olduğundan aradaki farkı açıklayamaz. Cevap E.

  2. Soru 2

    Zor

    Türkiye'nin coğrafi konumuyla ilgili olarak; I. Ülkenin tamamı Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde kaldığı için Güneş ışınları hiçbir noktaya dik açıyla düşmez. II. Doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı bulunmasının nedeni, yükseltinin doğuya doğru artmasıdır. III. Kuzeyi ile güneyi arasında gündüz sürelerinin farklı olması enlem farkının sonucudur. yargılarından hangileri doğrudur?

    • A)I ve III
    • B)Yalnız I
    • C)Yalnız III
    • D)I ve II
    • E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — I ve III

    Güneş ışınları yıl içinde yalnızca Dönenceler arasındaki alanlara dik düşer; Türkiye'nin en güney noktası 36° kuzey enleminde, yani 23°27′ kuzeydeki Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde olduğundan I doğrudur. III de doğrudur: 21 Haziran'da kuzeye gidildikçe gündüzün uzaması, 21 Aralık'ta kısalması doğrudan enlem farkının sonucudur. II ise yanlıştır; yerel saat farkını doğuran tek etken boylam farkıdır, yükselti yerel saati etkilemez. II yanlış olduğu için onu içeren D ve E elenir; I de doğru olduğundan yalnız III'ü veren C seçilemez. Cevap A.

  3. Soru 3

    Zor

    Haritada dört il I, II, III ve IV numaralarıyla işaretlenmiştir. Bu illerle ilgili olarak; I. I numaralı ilin kıyıları girinti ve çıkıntı bakımından Türkiye'nin en zengin kıyılarıdır. II. II numaralı ilde yıllık yağış toplamı Türkiye ortalamasının çok üzerindedir. III. III numaralı ilin yerel saati IV numaralı ilinkinden ileridir. yargılarından hangileri doğrudur?

    Soru 3 görseli
    • A)Yalnız I
    • B)I ve II
    • C)I ve III
    • D)II ve III
    • E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — I ve II

    Haritada I numaralı il Muğla, II numaralı il Rize, III numaralı il Şanlıurfa, IV numaralı il ise Kars'tır. Muğla kıyıları, akarsu vadilerinin deniz suları altında kalmasıyla oluşmuş ria tipi kıyılardır ve Türkiye'nin en girintili çıkıntılı kıyı kuşağını oluşturur; I doğrudur. Rize, yıllık yağış toplamı 2000 milimetreyi aşan, Türkiye'nin en çok yağış alan ilidir; II de doğrudur. III yanlıştır: yerel saati belirleyen boylamdır ve Kars yaklaşık 43° doğu boylamında, Şanlıurfa ise yaklaşık 39° doğu boylamında yer aldığı için ileri olan Kars'ın yerel saatidir. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E seçenekleri elenir. Cevap B.

  4. Soru 4

    Zor

    Grafikte, Türkiye'de aynı enlem üzerinde bulunan ve denize göre konumları birbirine benzeyen K, L, M ve N merkezlerinin deniz düzeyinden yükseltileri (metre) verilmiştir. Her 200 metrede sıcaklığın ortalama 1 °C azaldığı kabul edilmektedir. Aynı gün ve aynı saatte K merkezinde sıcaklık 24 °C ölçülmüştür. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

    Soru 4 görseli
    • A)L merkezinde sıcaklık 22 °C olarak ölçülmüştür.
    • B)M ile N merkezleri arasındaki sıcaklık farkı 2 °C'dir.
    • C)N merkezinde ölçülen sıcaklık değeri 18 °C'dir.
    • D)K ile N arasındaki sıcaklık farkı enlem farkından doğar.
    • E)Dört merkezin indirgenmiş sıcaklıkları birbirine eşittir.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — K ile N arasındaki sıcaklık farkı enlem farkından doğar.

    Grafikten yükseltiler K için 400 m, L için 800 m, M için 1200 m ve N için 1600 m okunur. Her 200 metrede 1 °C azalma kabulüyle K'de 24 °C iken L'de 22 °C, M'de 20 °C, N'de ise 18 °C bulunur; böylece A, B ve C doğrulanır. E de doğrudur: her merkezin sıcaklığına yükseltisinin 200'e bölümü eklendiğinde deniz düzeyine indirgenmiş sıcaklık dört merkezde de 26 °C çıkar. D ise yanlıştır; merkezler aynı enlem üzerinde olduğuna göre aradaki 6 °C'lik fark enlemden değil, özel konum öğesi olan yükselti farkından kaynaklanır. Cevap D.

  5. Soru 5

    Kolay

    Türkiye'nin en doğudaki noktası Iğdır ili sınırları içindedir; bu nedenle ülkede yerel saatin en ileri olduğu yer burasıdır. Buna göre, haritada boyanarak numaralandırılmış illerden hangisi Iğdır ile aynı coğrafi bölgede yer alır?

    Soru 5 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — III

    Türkiye'nin en doğu ucu, Iğdır'ın Aralık ilçesindeki Dilucu çevresidir ve Iğdır Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır. Haritada III numaralı il Van'dır; Van da Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunduğu için Iğdır ile aynı bölgededir. II numaralı Trabzon Karadeniz, IV numaralı Gaziantep ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yer aldığından doğru cevap olamaz. I numaralı İzmir Ege, V numaralı Ankara İç Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap C.

  6. Soru 6

    Kolay

    Türkiye'nin en kuzeydeki noktası ile en güneydeki noktası arasında yaklaşık 6 derecelik enlem farkı vardır. Buna göre, Türkiye'de kuzeyden güneye doğru gidildikçe aşağıdakilerden hangisinin arttığı söylenebilir?

    • A)Güneş ışınlarının düşme açısı
    • B)Öğle vakti ölçülen gölge boyu
    • C)Deniz seviyesinden yükselti
    • D)Bir merkezin yerel saati
    • E)21 Haziran gününde gündüz süresi
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Güneş ışınlarının düşme açısı

    Güneş ışınlarının yere düşme açısını belirleyen etmen enlemdir; Kuzey Yarım Küre'de güneye, yani alçak enlemlere doğru gidildikçe ışınlar daha büyük açıyla düşer. Buna bağlı olarak gölge boyu kısalacağı için B yanlıştır. C'deki yükselti enlemle değil yer şekilleriyle ilgilidir, D'deki yerel saat ise yalnızca boylama bağlı olduğundan kuzey-güney doğrultusunda değişmez. 21 Haziran'da Kuzey Yarım Küre'de gündüz süresi kuzeye doğru uzadığı için E de yanlıştır. Cevap A.

  7. Soru 7

    Orta

    Türkiye, Asya ile Avrupa kıtaları arasında ve Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan deniz yolunun üzerinde yer alır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin bu özelliğinin bir sonucu değildir?

    • A)İstanbul ve Çanakkale boğazlarının deniz ulaşımında önem taşıması
    • B)Farklı kültürlere ait zengin bir tarihî mirasa sahip olması
    • C)Enerji nakil hatlarında geçiş ülkesi durumunda olması
    • D)Deniz turizmi ile kültür turizminin bir arada gelişebilmesi
    • E)Yıl içinde dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Yıl içinde dört mevsimin belirgin biçimde yaşanması

    Metinde anlatılan kıtalar arası ve deniz yolları üzerindeki durum Türkiye'nin özel konumudur; boğazların ulaşımdaki önemi, farklı kültürlerden gelen tarihî miras, enerji geçiş yolları ve turizm çeşitliliği bu konumun sonuçlarıdır. Dört mevsimin belirgin yaşanması ise ülkenin 36°–42° kuzey enlemleri arasında, orta kuşakta bulunmasından kaynaklanır; bu bir matematik konum sonucudur. A ve C doğrudan boğazlar ve komşuluk ilişkileriyle, D ise kıyılarla tarihî mirasın bir arada bulunmasıyla açıklanır. Cevap E.

  8. Soru 8

    Zor

    Grafikte, Türkiye'deki K merkezinde aynı boydaki bir direğin öğle vakti ölçülen gölge uzunlukları (cm) dört farklı tarih için verilmiştir. Gölge 21 Aralık'ta en uzun, 21 Haziran'da en kısadır; 21 Mart ile 23 Eylül'de ise birbirine eşittir. Buna göre, bu ölçümlerden yararlanılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

    Soru 8 görseli
    • A)Gölgenin en kısa olduğu tarihte ışınlar en büyük açıyla düşmüştür.
    • B)21 Mart ile 23 Eylül'de ışınların düşme açısı birbirine eşittir.
    • C)Gölgenin en uzun olduğu tarihte gündüz süresi en kısadır.
    • D)Yıl içinde Güneş ışınlarının düşme açısı değişmektedir.
    • E)K merkezinin kaç derece doğu boylamında olduğu belirlenebilir.
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — K merkezinin kaç derece doğu boylamında olduğu belirlenebilir.

    Öğle vakti gölge uzunluğu, Güneş ışınlarının o merkeze düşme açısıyla ters yönde değişir: açı büyüdükçe gölge kısalır. Gölgenin 21 Haziran'da 50 cm ile en kısa olması ışınların en büyük açıyla düştüğünü, 21 Aralık'ta 200 cm ile en uzun olması ise en küçük açıyla düştüğünü ve Kuzey Yarım Küre'de o tarihte gündüzün en kısa olduğunu gösterir; bu nedenle A, C ve D grafikten çıkarılır. 21 Mart ile 23 Eylül'de gölgelerin 100 cm ile eşit olması, ekinoks tarihlerinde ışınların aynı açıyla düştüğünü gösterdiği için B de doğrudur. Gölge uzunluğu enleme bağlıdır; boylam yalnızca yerel saati belirlediğinden gölge ölçümüyle merkezin boylamı bulunamaz. Cevap E.

  9. Soru 9

    Orta

    Türkiye'nin en batısındaki noktada Güneş, en doğusundaki noktadan yaklaşık 76 dakika sonra doğar. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)İki nokta arasında 19 derecelik boylam farkı bulunması
    • B)İki nokta arasında yaklaşık 6 derecelik enlem farkı bulunması
    • C)Ülkenin doğusunda ortalama yükseltinin daha fazla olması
    • D)Ülkenin tamamının orta kuşak içinde yer alması
    • E)Ülke genelinde tek bir ulusal saatin kullanılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — İki nokta arasında 19 derecelik boylam farkı bulunması

    Dünya kendi ekseni çevresinde 1 saatte 15°, 1 derecede ise 4 dakikalık bir süreyle döner; bu nedenle iki merkez arasındaki yerel saat farkı yalnızca boylam farkından doğar. Türkiye 26° ile 45° doğu boylamları arasında yer aldığı için boylam farkı 19°, buna karşılık gelen süre 19 × 4 = 76 dakikadır. B'deki enlem farkı gündüz süresini ve ışınların düşme açısını etkiler, Güneş'in doğuş saatleri arasındaki bu farkı doğurmaz. C'deki yükselti yerel saatle ilgisizdir; E'deki ulusal saat ise yalnızca günlük yaşamda tek bir saatin kullanılmasını sağlar, gerçek yerel saat farkını ortadan kaldırmaz. Cevap A.

  10. Soru 10

    Orta

    Türkiye'nin tamamı orta kuşakta yer aldığı hâlde, ülkenin farklı yörelerinde birbirinden belirgin biçimde farklı iklim özellikleri görülür. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Ülkenin doğu-batı yönünde geniş bir alana yayılmış olması
    • B)Ülkenin tamamının Kuzey Yarım Küre'de bulunması
    • C)Yer şekilleri ve yükseltinin kısa mesafelerde değişmesi
    • D)Ülkenin başlangıç meridyeninin doğusunda yer alması
    • E)Ülke genelinde tek bir ulusal saatin kullanılması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Yer şekilleri ve yükseltinin kısa mesafelerde değişmesi

    Aynı kuşak içinde bile yükselti, dağların uzanış doğrultusu ve denize göre konum gibi özel konum öğeleri iklimi değiştirir. Türkiye'de kısa mesafelerde yükseltinin ve yer şekillerinin değişmesi, birbirine yakın yörelerde bile çok farklı iklim özellikleri görülmesine yol açar; Rize ile Erzurum arasındaki fark bunun örneğidir. A'daki doğu-batı genişliği yerel saat farkını doğurur, iklim çeşitliliğini açıklamaz. D'deki boylam konumu ile E'deki ulusal saat uygulamasının iklimle ilgisi yoktur; B ise ülkenin tamamı için geçerli olduğundan yöreler arasındaki farkı açıklayamaz. Cevap C.

  11. Soru 11

    Orta

    Türkiye'nin en batıdaki noktası, Çanakkale'ye bağlı Gökçeada'daki Avlaka Burnu'dur. Buna göre, haritada boyanarak numaralandırılmış illerden hangisi Çanakkale ile aynı coğrafi bölgede yer alır?

    Soru 11 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — II

    Ülkenin en batı ucu Gökçeada'daki Avlaka Burnu'dur; Gökçeada Çanakkale'ye bağlıdır ve Çanakkale Marmara Bölgesi'nde yer alır. Haritada II numaralı il Bursa'dır ve o da Marmara Bölgesi'nde bulunduğu için Çanakkale ile aynı bölgededir. I numaralı Denizli Ege, III numaralı Konya İç Anadolu Bölgesi'nde olduğundan doğru cevap olamaz. IV numaralı Elazığ Doğu Anadolu, V numaralı Mersin ise Akdeniz Bölgesi'ndedir. Cevap B.

  12. Soru 12

    Zor

    Türkiye'nin matematik konumuyla ilgili olarak; I. 26°–45° doğu boylamları arasında yer aldığı için doğusu ile batısı arasında yaklaşık 76 dakikalık yerel saat farkı vardır. II. 36°–42° kuzey enlemleri arasında, orta kuşakta yer aldığı için dört mevsim belirgin biçimde yaşanır. III. 36°–42° kuzey enlemleri arasında yer aldığı için en uzun gündüz süresi ülkenin güney kesimlerinde yaşanır. yargılarından hangileri doğrudur?

    • A)Yalnız I
    • B)Yalnız III
    • C)I ve II
    • D)II ve III
    • E)I, II ve III
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — I ve II

    I doğrudur: 19 derecelik boylam farkı, 1 derece için 4 dakika hesabıyla 19 × 4 = 76 dakikalık yerel saat farkı doğurur. II de doğrudur; 36°–42° kuzey enlemleri arasında bulunmak orta kuşakta yer almayı, dolayısıyla dört mevsimin belirgin yaşanmasını sağlar. III ise yanlıştır: Kuzey Yarım Küre'de 21 Haziran'da gündüz süresi enlem arttıkça uzar, bu nedenle en uzun gündüz ülkenin kuzeyinde yaşanır. Bu yüzden III'ü içeren D ve E seçenekleri elenir. Cevap C.

  13. Soru 13

    Zor

    Türkiye'de kışın gerçek (deniz seviyesine indirgenmemiş) sıcaklık ortalamalarının en düşük olduğu yerler ülkenin doğu kesimleridir. Bu durumun nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

    • A)Doğu kesimlerde ortalama yükseltinin çok fazla olması
    • B)Bu kesimlerin denizlerin ılımanlaştırıcı etkisinden uzak kalması
    • C)Kıyı dağlarının nemli hava kütlelerinin içeriye girişini engellemesi
    • D)Kar örtüsünün yerde uzun süre kalarak ısınmayı geciktirmesi
    • E)Doğuda enlem değerlerinin batıya göre daha büyük olması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Doğuda enlem değerlerinin batıya göre daha büyük olması

    Doğu kesimlerdeki düşük kış sıcaklıklarının temel nedenleri yükselti, karasallık ve uzun süre yerde kalan kar örtüsüdür; Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar'ın nemli havanın iç kesimlere girişini engellemesi de bu duruma katkı sağlar. Bu yüzden A, B, C ve D neden olarak gösterilebilir. E'deki yargı ise olgusal olarak yanlıştır: Türkiye'de enlem kuzey-güney doğrultusunda değişir, doğuya gidildikçe enlem değerleri sistemli biçimde büyümez; Edirne yaklaşık 41° kuzeyde iken Van yaklaşık 38° kuzeydedir. Yanlış bir öncül bir durumun nedeni olarak gösterilemez. Cevap E.

  14. Soru 14

    Orta

    Haritada boyanarak numaralandırılmış beş ilden dördü, kuzeyinde Karadeniz'e kıyısı bulunan bölgede yer almaktadır. Buna göre, bu illerden hangisi Karadeniz Bölgesi'nde değildir?

    Soru 14 görseli
    • A)I
    • B)II
    • C)III
    • D)IV
    • E)V
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — IV

    Haritada IV numaralı il Yozgat'tır ve Yozgat İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır; bu nedenle Karadeniz Bölgesi'nde bulunmayan il IV numaralı ildir. I numaralı Bolu'nun denize kıyısı yoktur, ancak bölge sınırları içinde kaldığı için Karadeniz Bölgesi'ndedir; bir bölgede yer almak ile denize kıyısı olmak aynı şey değildir. II numaralı Kastamonu ile III numaralı Samsun Karadeniz'e kıyısı olan illerdir, V numaralı Trabzon ise Doğu Karadeniz kıyısındadır. Cevap D.

  15. Soru 15

    Zor

    Türkiye'de nüfusun ve sanayi tesislerinin önemli bölümü kıyı kesimlerde toplanmıştır. Bu durumda aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?

    • A)Ülkenin doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı olması
    • B)Kıyılarda tarıma elverişli düzlüklerin bulunması
    • C)Deniz ulaşımı ve dış ticaret için liman olanaklarının olması
    • D)Kıyı kesimlerde iklimin daha ılıman geçmesi
    • E)Kıyılarda turizm etkinliklerinin gelişmiş olması
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Ülkenin doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı olması

    Kıyılarda nüfusun ve sanayinin yoğunlaşmasında ılıman iklim, delta ve kıyı ovalarındaki tarım alanları, limanların sağladığı ulaşım ile dış ticaret kolaylığı ve turizmin yarattığı iş olanakları etkilidir; bu nedenle B, C, D ve E için etkili olduğu söylenebilir. Yerel saat farkı ise yalnızca boylam farkının sonucudur ve insanların yerleşme tercihleri ya da sanayinin dağılışı üzerinde bir etkisi yoktur. Ülkenin her yerinde aynı ulusal saat kullanıldığı için bu fark günlük yaşamı da yönlendirmez. Cevap A.

Sponsorlu