Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 297 soru kitap sırasına göre 20 teste bölünmüştür; bu sayfa 10. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Havzalar ve akarsuların döküldüğü denizler, Türkiye'yi çevreleyen denizler ve tuzluluk, Delta oluşum koşulları, Türkiye akarsularının genel özellikleri, Ova tipleri ve örnekleri, Akarsu aşındırma şekilleri, Akarsu rejimleri, Fay hatları ve deprem. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
5 kolay7 orta3 zor
Aşağıdaki akarsulardan hangisi sularını Marmara Denizi'ne boşaltır?
Doğru cevap: D — Susurluk Çayı
Susurluk (Simav) Çayı ile Biga Çayı, Güney Marmara'dan doğarak sularını Marmara Denizi'ne boşaltır. Bakırçay Ege'ye, Manavgat ve Dalaman Akdeniz'e, Yeşilırmak ise Karadeniz'e döküldüğü için diğer seçenekler yanlıştır.
Çukurova Deltası'nın oluşumunda etkili olan akarsular aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru cevap: B — Seyhan ve Ceyhan
Çukurova, Seyhan ve Ceyhan nehirlerinin Toroslar'dan taşıyıp Akdeniz kıyısında biriktirdiği alüvyonlarla oluşmuş geniş bir delta ovasıdır. Fırat ve Dicle ülke dışına çıktığı, Kızılırmak ile Sakarya ise Karadeniz'e döküldüğü için Çukurova ile ilgileri yoktur.
Gediz, Küçük Menderes ve Büyük Menderes'in doğu-batı doğrultusunda akmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Bölgedeki grabenlerin bu doğrultuda uzanması
Batı Anadolu'da horst ve grabenler doğu-batı doğrultusunda uzandığı için akarsular bu çöküntü oluklarını izleyerek batıya doğru akar. Kıyıların girintili çıkıntılı olması bu akış yönünün nedeni değil, aynı yapının kıyıdaki sonucudur.
Bir akarsuyun havzası genişledikçe aşağıdakilerden hangisinin artması beklenir?
Doğru cevap: C — Akarsuyun ortalama akım miktarı
Havza genişledikçe akarsuyu besleyen alan büyür ve toplanan su miktarı, yani ortalama akım artar. Geniş havzalar genellikle farklı iklim özellikleri taşıyan alanlardan beslendiği için rejim düzensizliği artmaz, tersine daha dengeli bir akım ortaya çıkar.
Aşağıdakilerden hangisi akarsuların biriktirme faaliyetiyle oluşturduğu şekillerden biri değildir?
Doğru cevap: C — Dev kazanı
Dev kazanı, akarsuyun çağlayan yaptığı yerde suyun ve taşıdığı malzemenin yatağı oymasıyla oluşan bir aşındırma şeklidir. Delta, birikinti konisi, ırmak adası ve taşkın ovası ise akarsuyun taşıdığı alüvyonu bırakmasıyla oluşan biriktirme şekilleridir.
Bitki örtüsünden yoksun, killi ve marnlı yamaçlarda sağanak yağışların yüzeyi çok sayıda derin yarıkla parçalaması sonucu oluşan şekil hangisidir?
Doğru cevap: D — Kırgıbayır
Kırgıbayır, bitki örtüsünün koruyucu etkisinin bulunmadığı killi-marnlı yamaçlarda sağanak yağışların yüzeyi yarıklarla parçalamasıyla oluşur ve Türkiye'de yarı kurak iç bölgelerde yaygındır. Falez ise akarsuyun değil dalgaların oluşturduğu bir kıyı şeklidir.
Türkiye'de akarsuların bol miktarda alüvyon taşımasının nedenleri arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru cevap: A — Akarsu havzalarının çok geniş olması
Fazla eğim, yüksek ortalama yükselti, sağanak yağış ve zayıf bitki örtüsü aşındırmayı artırarak taşınan malzeme miktarını yükseltir. Türkiye'de havzalar dünya ölçeğinde geniş değildir; ayrıca havza genişliği taşınan alüvyon miktarını belirleyen temel etken sayılmaz.
Silifke yakınlarında delta oluşturarak Akdeniz'e dökülen akarsu hangisidir?
Doğru cevap: B — Göksu Nehri
Göksu, Orta Toroslar'dan doğar ve Silifke yakınlarında Akdeniz'e dökülürken önemli bir delta oluşturur. Aras Hazar Denizi'ne, Sakarya ve Çoruh Karadeniz'e, Bakırçay ise Ege Denizi'ne ulaştığı için bu seçenekler yanlıştır.
Türkiye'de akarsu boylarının genellikle kısa olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Su bölümü çizgilerinin kıyılara yakın uzanması
Kıyıya paralel uzanan sıradağlar su bölümü çizgilerini denize yaklaştırdığı için akarsular denize kısa mesafede ulaşır. Kapalı havzalar ülke yüz ölçümünün küçük bir bölümünü kapladığından boyların kısalığını açıklamaz.
Denge profiline yaklaşmış bir akarsuda aşağıdakilerden hangisinin görülmesi beklenmez?
Doğru cevap: A — Derine aşındırma gücünün artması
Denge profiline yaklaşan akarsuda eğim ve akış hızı azaldığı için derine aşındırma zayıflar; yana aşındırma ve biriktirme öne çıkar. Bu nedenle menderesler, taşkın ovaları ve alüvyon birikimi bu evrenin tipik özellikleridir.
Aras Nehri ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: E — Sularını doğrudan Karadeniz'e boşaltır.
Aras, Doğu Anadolu'dan doğar, bir bölümünde sınır oluşturur ve ülke dışında Kura ile birleşerek Hazar Denizi'ne ulaşır; Karadeniz'e dökülmez. Yükseltinin fazla olduğu bir havzadan geçtiği için beslenmesinde kar erimelerinin payı büyüktür.
Aşağıdaki akarsulardan hangisi sularını Karadeniz'e boşaltmaz?
Doğru cevap: C — Gediz Nehri
Sakarya, Yeşilırmak, Kızılırmak ve Çoruh sularını Karadeniz'e boşaltır; Çoruh bunu ülke sınırının ötesinde yapar. Gediz ise Batı Anadolu'daki grabeni izleyerek Ege Denizi'ne döküldüğü için diğerlerinden ayrılır.
Kızılırmak havzasının büyük bölümünün karasal iklim alanında yer alması, bu akarsuyun hangi özelliğini açıklar?
Doğru cevap: D — Akımının yıl içinde büyük değişiklik göstermesini
Karasal iklimde yağış hem az hem de mevsimlere düzensiz dağıldığı, yaz buharlaşması da yüksek olduğu için Kızılırmak'ın akımı yıl içinde belirgin biçimde değişir. Kızılırmak Bafra Ovası'nı oluşturduğundan delta yapamadığı yönündeki seçenek de yanlıştır.
Kızılırmak ve Yeşilırmak'ın Kuzey Anadolu Dağları'nı enine keserek denize ulaştığı dar ve derin vadilere ne ad verilir?
Doğru cevap: B — Boğaz vadi
Bir akarsuyun dağ sırasını enine yararak geçtiği dar ve derin vadilere boğaz (yarma) vadi denir; Kızılırmak ve Yeşilırmak Kuzey Anadolu Dağları'nı bu biçimde aşar. Tabanlı vadi eğimin azaldığı olgun evrede, kanyon ise yatay tabakalı kalker alanlarda oluştuğu için buraya uymaz.
Türkiye'nin en büyük barajı olan Atatürk Barajı hangi akarsu üzerinde kurulmuştur?
Doğru cevap: D — Fırat Nehri
Atatürk Barajı, Güneydoğu Anadolu Projesi'nin can damarı olarak Fırat Nehri üzerinde kurulmuştur ve hem enerji hem sulama amaçlıdır. Dicle üzerindeki tesisler ayrı bir alt sistemdir; Kızılırmak ve Sakarya ise Karadeniz'e dökülen, farklı havzalara ait akarsulardır.
