Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 297 soru kitap sırasına göre 20 teste bölünmüştür; bu sayfa 9. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Akarsu rejimleri, Türkiye'yi çevreleyen denizler ve tuzluluk, Delta oluşum koşulları, Havzalar ve akarsuların döküldüğü denizler, Türkiye akarsularının genel özellikleri, Ova tipleri ve örnekleri, Akarsu aşındırma şekilleri, Barajlar, hidroelektrik ve GAP. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
4 kolay8 orta3 zor
Aşağıdaki akarsulardan hangisi sularını Ege Denizi'ne boşaltır?
Doğru cevap: A — Gediz Nehri
Gediz, Bakırçay, Küçük Menderes ve Büyük Menderes Batı Anadolu'daki graben ovalarından geçerek Ege Denizi'ne dökülür. Çoruh Karadeniz'e, Aksu ve Göksu ise Akdeniz'e ulaştığı için bu seçenekler yanlıştır.
Çoruh Nehri, Bayburt çevresinden doğduktan sonra kısa bir mesafede çok fazla yükselti kaybederek akmaktadır. Çoruh'un bu özelliği öncelikle aşağıdakilerden hangisine yol açar?
Doğru cevap: C — Akış hızının ve düşü gücünün fazla olmasına
Kısa mesafede fazla yükselti kaybı, yatak eğiminin çok fazla olması demektir; bu da akış hızını ve düşü gücünü, dolayısıyla hidroelektrik potansiyelini artırır. Menderes ve delta, eğimin azaldığı yerlerde görüldüğü için bu seçenekler eğimi fazla bir akarsuya uymaz.
Antalya çevresinde yaz kuraklığı belirgin olmasına karşın Manavgat Çayı'nın yaz aylarında da bol su taşıması hangisiyle açıklanabilir?
Doğru cevap: E — Karstik kaynaklarla beslenmesiyle
Manavgat Çayı, Toroslar'daki geçirimli kalker kütlesinin depoladığı suları boşaltan güçlü karstik kaynaklarla beslendiği için yaz kuraklığından fazla etkilenmez. Bölgede yaz yağışı yok denecek kadar azdır; bu nedenle her mevsim yağış seçeneği Akdeniz iklimine uymaz.
Konya Kapalı Havzası'nda yer alan akarsular için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D — Sularını denize ulaştıramazlar.
Kapalı havza, sularını denize ulaştıramayan; akarsuların göl, bataklık ya da düzlüklerde son bulduğu havzadır. Konya Kapalı Havzası Türkiye'nin en büyük kapalı havzasıdır; denize ulaşamadıkları için bu akarsuların delta oluşturması da mümkün değildir.
Aşağıdaki akarsulardan hangisi ülke sınırlarını aşarak Hazar Denizi'ne ulaşır?
Doğru cevap: C — Aras Nehri
Aras ve Kura, Doğu Anadolu'dan doğup Türkiye dışında birleşerek sularını Hazar Denizi'ne boşaltır. Fırat ve Dicle de ülke dışına çıkar ancak Basra Körfezi'ne ulaşır; Çoruh ise ülke dışına çıkmakla birlikte Karadeniz'e dökülür.
Doğu Karadeniz kıyılarındaki akarsular bol alüvyon taşımalarına karşın bu kıyılarda belirgin delta ovaları oluşmamıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Kıyıdan itibaren denizin hızla derinleşmesi
Delta oluşumu için kıta sahanlığının geniş, denizin sığ olması gerekir; Doğu Karadeniz'de kıyıdan hemen sonra deniz hızla derinleştiği için taşınan alüvyon derinlerde dağılır. Bölge her mevsim yağışlı olduğundan akarsuların kuruması ya da yağışın azlığı söz konusu değildir.
Bir akarsuyun ağzında delta ovası oluşabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gerekli değildir?
Doğru cevap: E — Akarsu havzasında kalıcı karların bulunması
Delta oluşumu; bol alüvyon, sığ deniz, zayıf kıyı akıntısı ve düşük gelgit genliği gibi koşullara bağlıdır. Havzada kalıcı kar bulunması akarsuyun rejimini etkiler ancak biriken alüvyonun ağızda kalıp kalmamasıyla doğrudan ilgili değildir.
Bir akarsuyun yatağında menderes çizerek akması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: B — Yatak eğiminin azalıp taban seviyesine yaklaşıldığının
Menderesler, eğimin azaldığı ve akarsuyun taban seviyesine yaklaştığı kesimlerde yana aşındırmanın öne çıkmasıyla oluşur. Kaynağa yakın kesimlerde eğim fazla olduğu için derine aşındırma egemendir; bu nedenle eğimin arttığını belirten seçenekler yanlıştır.
Türkiye'de akarsuların büyük bölümünün ulaşıma elverişsiz olmasında aşağıdakilerden hangisinin payı yoktur?
Doğru cevap: D — Ülkenin üç tarafının denizlerle çevrili olması
Ulaşıma elverişsizlik; fazla eğim, kısa boy, düzensiz akım ve çağlayanlar gibi akarsuya ait özelliklerden kaynaklanır. Üç tarafın denizlerle çevrili olması ülkenin özel konumuyla ilgilidir ve akarsu yatağının ulaşıma uygunluğunu belirlemez.
Akdeniz'e dökülen akarsuların çoğunda akımın kış aylarında yükselip yaz aylarında düşmesi hangisiyle ilgilidir?
Doğru cevap: A — Yağışların kış mevsiminde toplanmasıyla
Akdeniz ikliminde yağışın büyük bölümü kışın düştüğü, yaz ise sıcak ve kurak geçtiği için akarsu akımı kışın yükselir, yazın düşer. Yaz sıcaklıklarının kıştan düşük olması Türkiye için geçersiz bir ifadedir; kalkerli arazi ise akımı düzenleyici etki yapar, azaltıcı değil.
Türkiye'de rejimi en düzenli akarsular Doğu Karadeniz'de bulunmaktadır. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Bölgede her mevsimin yağışlı geçmesi
Rejim düzenliliği, beslenmenin yıl içinde eşit dağılmasına bağlıdır; Doğu Karadeniz'de her mevsim yağış görüldüğü için akım fazla dalgalanmaz. Bu akarsular kısa ve eğimlidir, dolayısıyla uzun boy ya da az eğim seçenekleri bölgenin gerçeğiyle bağdaşmaz.
Asi Nehri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: E — Ülke dışında doğar, Türkiye'den geçerek Akdeniz'e dökülür.
Asi, kaynağını Türkiye dışından alan ve Hatay üzerinden Akdeniz'e ulaşan bir akarsudur; bu yönüyle ülkeye dışarıdan giren nadir akarsulardandır. Basra Körfezi'ne ulaşan akarsular Fırat ve Dicle'dir; Karadeniz'e dökülenlerin en uzunu ise Kızılırmak'tır.
Bafra ve Çarşamba delta ovalarını oluşturan akarsular aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru cevap: C — Kızılırmak ve Yeşilırmak
Bafra Ovası Kızılırmak'ın, Çarşamba Ovası ise Yeşilırmak'ın taşıdığı alüvyonlarla Karadeniz kıyısında oluşmuştur. Seyhan ve Ceyhan Çukurova'yı, Gediz ile Bakırçay ise Ege kıyısındaki ovaları oluşturduğu için bu seçenekler yanlıştır.
Aşağıdakilerden hangisi kapalı havzaların özelliklerinden biri değildir?
Doğru cevap: D — Havzadaki suların denize ulaşabilmesi
Kapalı havzanın tanımı, suların denize ulaşamamasıdır; sular havza içinde göl ve bataklıklarda toplanır. Çıkışı olmayan bu göllerde buharlaşma sürekli tuz biriktirdiği için sular genellikle tuzlu ya da acıdır.
Doğu Anadolu'daki akarsuların en yüksek akıma ilkbahar sonu ile yaz başında ulaşmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Kar erimelerinin yükselti nedeniyle gecikmesi
Doğu Anadolu'da kışın düşen kar, yükseltinin fazlalığı nedeniyle ancak ilkbahar sonu ve yaz başında eridiğinden akım bu dönemde en yüksek değerine ulaşır. Bölgede kışın yağış yok değil, tersine kar biçiminde bol yağış vardır; bu yüzden kışın yağışsızlık ifadesi yanlıştır.
