Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 297 soru kitap sırasına göre 20 teste bölünmüştür; bu sayfa 14. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Türkiye'yi çevreleyen denizler ve tuzluluk, Delta oluşum koşulları, Havzalar ve akarsuların döküldüğü denizler, Volkanik dağlar ve volkanizma, Karstik şekiller, Buzul ve rüzgâr şekilleri, Doğu Anadolu dağları ve en yüksek noktalar, Akarsu aşındırma şekilleri. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
5 kolay7 orta3 zor
Aşağıdaki göllerden hangisi heyelan set gölü değildir?
Doğru cevap: D — Köyceğiz Gölü
Tortum, Sera, Abant ve Yedigöller, kayan yamaç kütlelerinin vadiyi kapatmasıyla oluşmuş heyelan set gölleridir. Köyceğiz ise akarsu alüvyonlarının eski körfezin önünü kapatmasıyla oluştuğundan alüvyal set gölüdür.
Bir yörede karstik göllerin oluşabilmesi için öncelikle hangi koşul gereklidir?
Doğru cevap: E — Kolay eriyebilen kayaçların yaygın olması
Karstlaşma; kalker, jips ve kaya tuzu gibi suda kolay çözünen kayaçların bulunduğu alanlarda gelişir ve erime çukurlarının suyla dolmasıyla karstik göller oluşur. Volkanizma ya da alüvyon birikimi farklı göl türlerinin oluşumuyla ilgilidir.
Karadeniz'in tuzluluk oranının Akdeniz'e göre düşük olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Bol akarsuyla beslenmesi ve buharlaşmanın az olması
Karadeniz'e Tuna, Dinyeper ve Kızılırmak gibi büyük akarsular bol tatlı su taşır; enlem nedeniyle buharlaşma da azdır, bu yüzden tuzluluk binde 17-18 dolayında kalır. Akdeniz'de ise buharlaşma çok yüksek olduğundan tuzluluk belirgin biçimde artar.
Aşağıdaki denizlerden hangisinin tuzluluk oranı en yüksektir?
Doğru cevap: E — Akdeniz
Akdeniz, sıcaklığın yüksek, buharlaşmanın fazla ve tatlı su katkısının sınırlı olması nedeniyle bu denizler arasında en tuzlu olanıdır. Karadeniz ve ona bağlı Azak Denizi bol akarsu katkısı aldığından tuzlulukları en düşük düzeydedir; Marmara ise Karadeniz ile Akdeniz arasında geçiş özelliği taşır.
İstanbul ve Çanakkale boğazlarında dipte Akdeniz'den Karadeniz'e doğru bir akıntı bulunması hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: D — Akdeniz sularının daha tuzlu ve yoğun olmasıyla
Tuzluluğu ve yoğunluğu fazla olan Akdeniz suları dipten Karadeniz'e doğru ilerlerken, daha az tuzlu Karadeniz suları yüzeyden Akdeniz'e akar. Boğazların dar olması akıntının hızını etkileyebilir ancak yönünü belirleyen etken yoğunluk farkıdır.
Karadeniz'de balıkçılığın Akdeniz'e göre daha gelişmiş olmasında aşağıdakilerden hangisi etkili değildir?
Doğru cevap: A — Karadeniz'in tuzluluk oranının yüksek olması
Karadeniz'de balık verimini artıran etkenler geniş kıta sahanlığı, akarsuların taşıdığı besin maddeleri ve plankton bakımından zengin sığ sulardır. Karadeniz'in tuzluluğu yüksek değil düşüktür; dolayısıyla bu ifade hem yanlış hem de nedenler arasında gösterilemez.
Türkiye kıyılarında gelgit genliğinin çok düşük olmasının sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Kıyılarda gelgit ovalarının oluşmaması
Gelgit genliğinin düşük olduğu iç denizlerde med-cezir ovaları oluşamaz; buna karşılık zayıf gelgit, akarsu ağzında biriken alüvyonun süpürülmemesini sağlayarak delta oluşumunu kolaylaştırır. Falez ve dalga aşındırması gelgitten bağımsız biçimde Türkiye kıyılarında görülür.
Aşağıdaki göllerden hangisi kapalı havzada yer almaz?
Doğru cevap: B — Sapanca Gölü
Bir gölün açık havzada yer alması, sularını bir akarsu aracılığıyla denize ulaştırabilmesi demektir. Sapanca Gölü'nün fazla suları Çark Deresi ile Sakarya Nehri'ne, oradan da Karadeniz'e ulaşır; bu nedenle Sapanca Gölü kapalı havzada yer almaz. Van Gölü (Van Kapalı Havzası), Tuz Gölü (Konya Kapalı Havzası), Burdur Gölü (Burdur Kapalı Havzası) ve Akşehir Gölü (Akarçay Kapalı Havzası) ise sularını denize ulaştıramadıkları için kapalı havzalarda bulunur.
Baraj göllerini doğal göllerden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Akarsu önünün insan eliyle kapatılmasıyla oluşmaları
Baraj gölleri, bir akarsu vadisinin insan yapımı setle kapatılıp suların biriktirilmesiyle oluşan yapay göllerdir. Doğal göller ise tektonik, volkanik, karstik, buzul ya da set oluşumu gibi doğal süreçlerin ürünüdür.
Terkos ve Büyükçekmece göllerinin İstanbul'un içme suyu gereksiniminde kullanılabilmesi hangisiyle mümkün olmuştur?
Doğru cevap: A — Denizle bağlantılarının kesilip akarsularla beslenmeleri
Kıyı set gölleri, kum setleriyle denizden ayrıldıktan sonra akarsu ve yağış sularıyla beslenerek tuzluluklarını yitirebilir; Terkos ve Büyükçekmece bu sayede içme suyu kaynağı olarak kullanılır. Bu göller sığdır ve kapalı havzada değil kıyı kuşağında yer aldığından diğer seçenekler yanlıştır.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'deki göllerden sağlanan yararlar arasında gösterilemez?
Doğru cevap: E — Deniz aşırı yük taşımacılığında kullanılmaları
Göller; sulama, içme suyu, balıkçılık, tuz üretimi ve turizm açısından önemlidir. Ancak kara içinde yer alan kapalı su kütleleri olduklarından deniz aşırı yük taşımacılığına konu olmaları söz konusu değildir.
Buzul göllerinin alan bakımından küçük ve sayıca sınırlı olmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Yalnızca çok yüksek ve soğuk alanlarda oluşabilmeleri
Sirk gölleri ancak buzulların aşındırma yapabildiği çok yüksek ve soğuk doruk kesimlerinde oluştuğu için hem küçük hem de sınırlı sayıdadır. Kalkerli arazi karstik göllerle, kıyı akıntıları ise kıyı set gölleriyle ilgili olduğundan bu seçenekler konu dışıdır.
Marmara Denizi'nin tuzluluk oranının Karadeniz'den yüksek, Akdeniz'den düşük olması hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: D — İki farklı deniz arasında geçiş konumunda bulunmasıyla
Marmara, boğazlar aracılığıyla hem az tuzlu Karadeniz hem de çok tuzlu Akdeniz sularını aldığından ara bir tuzluluk değerine sahiptir. Marmara'ya Susurluk gibi akarsular döküldüğü için çevresinde akarsu bulunmadığı ifadesi de yanlıştır.
Aşağıdakilerden hangisi toprak oluşumunu etkileyen faktörlerden biri değildir?
Doğru cevap: C — Yerel saat farkları
Toprak oluşumunda iklim, ana kaya, bitki örtüsü, yer şekilleri, canlılar ve zaman etkilidir. Yerel saat farkı boylam farkından doğan bir zaman ölçüsüdür ve ayrışma ile toprak gelişimi üzerinde herhangi bir etkisi yoktur.
Zonal topraklar için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D — Bulundukları yerde iklim ve bitki örtüsünün etkisiyle oluşurlar.
Zonal topraklar, ana kayanın bulunduğu yerde uzun süre ayrışmasıyla oluşan ve iklim ile bitki örtüsünün damgasını taşıyan topraklardır; bu nedenle horizonları belirgindir. Taşınarak biriken topraklar azonal, taban suyu ve ana kayanın belirleyici olduğu topraklar ise intrazonal gruba girer.
