Türkiye'nin Yer Şekilleri — Test 15

Doğru cevap: E — Terra rossa

Terra rossa, kalkerin çözünmesinden geriye kalan demirli artıkların kızıl renk verdiği tipik Akdeniz toprağıdır ve zeytin ile turunçgil tarımının yapıldığı alanlarda görülür. Çernozyom yarı nemli karasal çayır alanlarının, podzol ise soğuk ve nemli iğne yapraklı orman alanlarının toprağıdır.

Doğru cevap: A — Erzurum-Kars Platosu çevresinde

Çernozyom, yarı nemli karasal iklimde gür ve uzun boylu ot örtüsünün altında biriken bol humusla oluşur; Türkiye'de en tipik olarak Erzurum-Kars Platosu'nda görülür. Antalya kıyılarında terra rossa, Çukurova'da ise akarsuların biriktirdiği alüvyal topraklar yaygındır.

Doğru cevap: B — Alüvyal topraklar

Akarsuların taşıdığı ince malzemenin eğimin azaldığı yerlerde birikmesiyle oluşan alüvyal topraklar, Çukurova, Bafra ve Çarşamba gibi ovaların en verimli topraklarıdır. Kolüvyal topraklar ise dağ eteklerinde yamaç sularıyla biriken, daha iri taneli topraklardır.

Doğru cevap: A — Mineralce zengin ince malzemeden oluşmaları

Alüvyal topraklar, geniş havzalardan taşınan mineral bakımından zengin ince malzemeden oluştuğu ve taşkınlarla sürekli yenilendiği için verimlidir. Eğimin fazla olduğu yerlerde toprak birikmez, taşınır; bu nedenle eğim seçeneği alüvyonun oluşum koşuluyla çelişir.

Doğru cevap: C — Buharlaşmanın fazla, drenajın yetersiz olması

Kurak alanlarda taban suyu kılcal yolla yüzeye çıkar ve buharlaşınca içindeki tuzları toprakta bırakır; drenaj yetersizse tuz yıkanamayıp birikir. Bol yağış ve sürekli yıkanma tuzları derine taşıyacağından tuzlanma yerine yıkanmış topraklar oluşurdu.

Doğru cevap: B — Bol yağış nedeniyle yıkanmanın çok fazla olmasıyla

Her mevsim bol yağış alan alanlarda süzülen sular kireç ve besin maddelerini derinlere taşır; geriye asitli ve kireççe fakir topraklar kalır. Buharlaşmanın yüksek olduğu kurak alanlarda ise tuz ve kireç yüzeyde biriktiği için sonuç tam tersi olurdu.

Doğru cevap: E — Kolüvyal topraklar

Kolüvyal topraklar, kısa mesafede taşındıkları için iri taneli ve az işlenmiş malzemeden oluşur ve dağ eteği düzlüklerinde birikir. Alüvyal topraklar ise akarsularla uzun mesafeler boyunca taşınıp ova tabanlarında biriktiği için çok daha ince tanelidir.

Doğru cevap: D — Regosol

Regosol, volkanik kül ve tüf gibi gevşek malzeme üzerinde oluşan, kumlu ve suyu kolay geçiren bir azonal topraktır; Nevşehir çevresinde bağcılığın gelişmesinde bu özellik etkilidir. Vertisol kil oranı yüksek, rendzina ise marnlı ana kaya üzerinde oluşan intrazonal topraklardır.

Doğru cevap: E — Vertisol

Vertisol, yüksek kil içeriği nedeniyle ıslanınca şişip kuruyunca derin çatlaklar oluşturan kalsimorfik bir intrazonal topraktır ve Türkiye'de Trakya ile Muş çevresinde görülür. Litosol ise eğimli yamaçlarda taşınma nedeniyle çok sığ kalmış taşlı topraktır.

Doğru cevap: B — Taşınarak biriktirilmiş ve henüz gelişmemiş olmaları

Azonal topraklar akarsu, rüzgâr ya da yer çekimiyle taşınıp biriktiği için yerinde uzun süre kalıp katmanlaşacak zaman bulamaz; bu nedenle horizonları gelişmemiştir. Horizonların belirginleşmesi, ana kayanın yerinde uzun süre ayrışmasını gerektiren zonal topraklara özgüdür.

Doğru cevap: D — Yarı kurak iklim ve cılız ot örtüsünün etkili olması

Yarı kurak karasal iklimde bitki örtüsü cılız bozkır olduğundan toprağa katılan organik madde azdır; bu koşullarda humusça fakir kestane ve kahverengi topraklar gelişir. Gür orman ya da bol yağış olsaydı humusça zengin ve yıkanmış orman toprakları oluşurdu.

Doğru cevap: C — Laterit

Laterit, yıl boyunca sıcak ve çok yağışlı tropikal kuşakta aşırı yıkanma sonucu oluşan kırmızımsı bir topraktır; Türkiye orta kuşakta yer aldığından bu koşullar sağlanmaz. Terra rossa, çernozyom, kahverengi orman ve bozkır toprakları ise ülkemizin farklı iklim bölgelerinde görülür.

Doğru cevap: A — Soğuk ve nemli alanlarda, yıkanma sonucu verimsizleşmişlerdir.

Podzol, soğuk ve nemli koşullarda iğne yapraklı ormanların altında güçlü yıkanma sonucu besin maddelerini yitirmiş, asitli ve verimsiz bir topraktır. Türkiye'de yalnızca Doğu Karadeniz'in yüksek ve nemli kesimlerinde sınırlı alanda görüldüğünden en geniş alanı kapladığı ifadesi yanlıştır.

Doğru cevap: D — Ana kayanın özelliklerinin farklı olmasıyla

İklim koşulları aynı olduğunda toprak farklılığını yaratan başlıca etken, üzerinde toprağın geliştiği ana kayanın bileşimidir; kalker üzerinde terra rossa, marn üzerinde rendzina oluşması buna örnektir. Aynı iklim bölgesinde enlem farkı büyük olamayacağından bu seçenek kendi içinde tutarsızdır.

Doğru cevap: A — Oluşumlarında ana kaya ve taban suyunun etkisi belirleyicidir.

İntrazonal topraklarda iklimin etkisi geri planda kalır; tuzlu topraklarda taban suyu, kalsimorfik topraklarda ise kireçli ana kaya belirleyicidir. Taşınarak biriken topraklar azonal, yalnızca iklimin damgasını taşıyanlar ise zonal grupta yer aldığından bu seçenekler yanlıştır.