Türkiye'de Tarım ve Hayvancılık — Test 9

Doğru cevap: A — 1

1 numaralı il Antalya'dır. Akdeniz ikliminin ılık kışları sayesinde seralarda kış aylarında da sebze yetiştirilir; Antalya örtü altı tarımda Türkiye'nin açık ara lideridir. 2 Bursa, 3 Samsun, 4 Kayseri ve 5 Malatya'da seracılık bu ölçekte değildir.

Doğru cevap: D — L yöresinde sulanan alan, K yöresindekinin iki katı büyüklüktedir.

Grafiğin y ekseni 15'er bölmelidir; sulanan alanın payı K'de %15, L'de %30, M'de %45, N'de %60 olarak okunur. Bu değerler orandır, alan değil: yörelerin toplam tarım alanı büyüklüğü verilmediği için L'de sulanan alanın kaç hektar olduğu hesaplanamaz. Bu nedenle D'deki mutlak büyüklük karşılaştırmasına ulaşılamaz; L'nin toplam tarım alanı K'ninkinden küçükse sulanan alan mutlak olarak daha az bile olabilir. C grafikten doğrudan okunur, M'de pay %45'tir, yani yarıdan azdır. E de okunur, en yüksek pay %60 ile N'dedir. A ve B ise sulama olanağı artan yörede toprağı nem biriktirmek için bir yıl boş bırakma (nadas) gereğinin ve yağışa bağımlılığın azalması ilkesinden çıkarılır. Cevap D.

Doğru cevap: A — I numaralı ilde çay tarımının gelişmesinde asitli toprak etkilidir.

Haritada I numaralı il Rize, II numaralı il Malatya, III numaralı il Nevşehir, IV numaralı il ise Şanlıurfa'dır. Rize'de çay tarımının gelişmesinde her mevsim yağışlı iklim, ılık kış ve bol yağışla yıkanarak kireci süzülmüş asitli topraklar belirleyicidir; bu nedenle A doğrudur. B yanlıştır: Malatya kuru kayısı üretimiyle öne çıkar, kırmızı mercimekte ilk sıralar Şanlıurfa ve Diyarbakır'ındır. C yanlıştır; Nevşehir İç Anadolu'da yer alır, kışları soğuk ve donlu geçtiği için kışı ılık isteyen muz ve turunçgil yetişmez, bu ilde patates öne çıkar. D de yanlıştır: Şanlıurfa'da pamuk ekim alanları ancak Güneydoğu Anadolu Projesi kapsamındaki sulama kanalları işletmeye açıldıktan sonra genişlemiştir. Cevap A.

Doğru cevap: B — Çay

Çay; her mevsim yağışlı, kışı ılık geçen ve toprağı yıkanmış, kireçsiz (asitli) olan alanlarda yetişir. Türkiye'de bu üç koşulu bir arada yalnızca Rize, Trabzon, Artvin, Giresun ve Ordu'yu içine alan Doğu Karadeniz kıyı kuşağı sağladığı için ticari çay tarımı bu dar kuşakla sınırlı kalmıştır. Zeytin, kışı ılık geçen kıyı kuşağı ürünüdür ve Ege, Akdeniz ile Güney Marmara kıyılarında geniş alan kaplar. Şeker pancarı serin ve sulanabilen alanların ürünüdür, başta İç Anadolu olmak üzere ülkenin büyük bölümünde ekilir. Pamuk Çukurova, Güneydoğu Anadolu ve Ege ovalarında, Antep fıstığı ise Gaziantep-Şanlıurfa-Siirt çevresinde yetiştirilir. Cevap B.

Doğru cevap: A — Tarımda çalışan nüfusun payının belirgin biçimde artması

Verimli ovaların konut, sanayi ve yol yapımına açılmasına tarım alanlarının amaç dışı kullanımı denir. Tarım alanı daraldıkça bu alanlarda iş bulan nüfus da azalır ve sanayi ile hizmet işlerine yönelir; dolayısıyla tarımda çalışan nüfusun payının artması bu durumun sonucu olarak gösterilemez. B doğrudan sonuçtur: toplam tarım alanı küçülürken nüfus küçülmediği için kişi başına düşen alan daralır. C beklenir, ova tarım dışı kaldığında üretim yamaçlara ve daha verimsiz topraklara kayar. D beklenir; yurt içi üretim gerilediğinde açık dışarıdan alımla kapatılır. E ise pazara yakınlık üstünlüğüne dayanan kent çevresi bahçeciliğinin bu alanların yapılaşmasıyla ortadan kalkması anlamına gelir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Ürün deseninin üreticinin tek başına verdiği kararlarla belirlenmesi

Sözleşmeli üretimde ekilecek çeşit, üretim yöntemi ve alım fiyatı hasattan önce alıcı ile üretici arasında birlikte belirlenir. Böyle bir düzende yörenin ürün deseni üreticinin tek başına verdiği kararla değil, alıcı sanayi kuruluşunun talebiyle birlikte şekillenir; bu nedenle C beklenmez. A ve E beklenir: fiyat önceden bağlandığı ve alıcı belli olduğu için üretici hem fiyat dalgalanmasından hem de ürününü satamama riskinden korunur. B beklenir, fabrika kapasitesine uygun hammaddeyi zamanında ve istediği nitelikte bulur. D de beklenir; çeşit ve üretim yöntemi sözleşmeyle belirlendiği için ürün standartlaşır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Hasat sonrasındaki ürün kayıplarının azalması

Soğuk hava deposu, ön soğutma ve paketleme tesisleri hasattan sonra ürünün bozulmasını geciktiren yatırımlardır; bunlar yaygınlaştığında çürüme ve fire biçiminde ortaya çıkan hasat sonrası kayıplar azalır. Bu nedenle D beklenir. B tam tersidir: soğuk zincirin kurulması ürünün hasat dönemi dışında da pazara sunulmasını sağlar, satış süresini kısaltmaz. E yanlıştır; verim birim alandan alınan ürün miktarıdır ve tohum, gübre, sulama gibi üretim aşamasındaki uygulamalara bağlıdır, depolama üretilen miktarı değil korunan miktarı etkiler. C de yanlıştır, depolama tesisi kurmak ekili alanı genişletmez. A ise beklenenin tersidir; pazarlama kolaylaştıkça ürün çeşidi daralmaz. Cevap D.

Doğru cevap: E — Toprağın su tutma kapasitesinin yükselmesi

Anız örtüsü toprağa karıştırıldığında ayrışarak humusa, yani organik maddeye dönüşür; yakıldığında ise bu organik madde yanarak yok olur. Humusu azalan toprağın gözenekliliği ve buna bağlı su tutma kapasitesi yükselmez, tam tersine düşer; bu nedenle E beklenmez. A, aynı sürecin doğrudan sonucudur. B beklenir: yüzey sıcaklığının kısa sürede çok yükselmesi solucan ve mikroorganizma gibi toprak canlılarını öldürür. C beklenir; bitki artıklarından yoksun kalan çıplak yüzey yağmur damlasının ve rüzgârın taşıyıcı etkisine açık duruma gelir. D de beklenir, denetimsiz anız yangınları çevredeki ormanlara ve yerleşmelere kolayca sıçrayabilir. Cevap E.

Doğru cevap: A — Avlanan balık miktarının azalması deniz suyu sıcaklığının artmasındandır.

Paragrafta avcılığın payının gerilediği, yetiştiriciliğin arttığı ve bu üretimin hem Ege'deki deniz kafeslerinden hem de iç sulardaki alabalık tesislerinden sağlandığı belirtilmektedir. Avcılıktaki gerilemenin nedeni metinde hiç açıklanmadığı için A'daki 'deniz suyu sıcaklığının artması' gerekçesine ulaşılamaz; aşırı avlanma, kirlilik ya da av yasakları gibi başka nedenler de söz konusu olabilir. B, avcılığın payının gerilediği bilgisinin doğrudan karşılığıdır. C ve D, üretimin baraj gölleri ile akarsu havzalarında da yapıldığı bilgisinden çıkarılır. E de çıkarılabilir: avcılık denizdeki doğal balık varlığına bağlıyken yetiştiricilik denetlenen kafes ve havuzlarda yapıldığı için üretim doğal koşullardan daha az etkilenir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Zeytinin bir yıl bol, ertesi yıl az ürün verme eğilimi

Grafiğin y ekseni 50'şer bölmelidir; üretim 2020'de 200 bin ton, 2021'de 100 bin ton, 2022'de yeniden 200 bin ton, 2023'te yine 100 bin ton okunur; dalgalanma iki yılda bir düzenli olarak yinelenmektedir. Zeytinde bol ürün alınan yılı (var yılı) az ürün alınan yılın (yok yılı) izlemesine periyodisite denir; ağaç bir yılda besin maddelerinin büyük bölümünü meyveye aktardığı için ertesi yıl az ürün verir. Soruda iklim ve ağaç sayısı sabit tutulduğuna göre düzenli desenin nedeni budur. A yanlıştır: zeytin kurağa dayanıklıdır, her yıl sulama istemez; ayrıca sulama eksikliği iki yılda bir yinelenen düzenli bir desen oluşturmaz. B ve D üretilen miktarı değil, ürünün toplanmasını ya da işlenmesini ilgilendirir. E de yanlıştır, zeytin yüzlerce yıl ürün verebilen uzun ömürlü bir ağaçtır. Cevap C.

Doğru cevap: E — IV numaralı ildeki hayvancılık büyük ölçüde mera varlığına dayanmaktadır.

Haritada I numaralı il Ardahan, II numaralı il Konya, III numaralı il Muğla, IV numaralı il ise Bolu'dur. Bolu'da öne çıkan etkinlik kümes (kanatlı) hayvancılığıdır; bu üretim kapalı kümeslerde, fabrika yemine ve damızlık materyale dayalı olarak yürütülür, doğal mera varlığıyla ilgisi yoktur. Bu nedenle E söylenemez. A söylenebilir: Ardahan'ın yüksek platolarındaki geniş çayır ve meralar büyükbaş hayvancılığı ile mandıracılığı besler. B söylenebilir; Konya çevresinin kurakçıl bozkır örtüsü koyun yetiştiriciliğine elverişlidir. C de söylenebilir, Muğla'nın kızılçam ormanları Türkiye çam balı üretiminin merkezidir. D doğrudur, Bolu İstanbul ile Ankara arasındaki koridorda yer aldığı için ürün hızla pazara ulaşır. Cevap E.

Doğru cevap: B — L yöresinde kişi başına düşen tarım alanı K yöresinden azdır.

Tarımsal nüfus yoğunluğu tarımla uğraşan nüfusun ekili dikili alana bölünmesiyle bulunduğuna göre, L yöresinde pay (tarımla geçinen nüfus) büyük, payda (ekili dikili alan) küçüktür; yani tarımsal nüfus yoğunluğu L'de yüksek, kişi başına düşen tarım alanı ise azdır. Bu nedenle B söylenebilir; aynı gerekçeyle A yanlıştır. C yanlıştır: K'de geniş arazi ve makine kullanımı sayesinde çalışan kişi başına üretim ve gelir daha yüksek olur. E de yanlıştır; işgücünün üretime katkısının çok düşük olduğu gizli işsizlik, dar arazili ve kalabalık tarım nüfuslu L gibi yörelerin sorunudur. D verilenlerle çelişir, L'de nüfusun çoğu tarımla geçindiğine göre tarımın yöre ekonomisindeki payı yüksektir. Cevap B.

Doğru cevap: C — III

Haritada III numaralı il Rize'dir; Doğu Karadeniz kıyı kuşağında yer alır ve ülke çay üretiminin toplandığı ildir. I numaralı Aydın Ege, IV numaralı Şanlıurfa Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir; her ikisinde de yaz kuraklığı belirgindir ve çayın istediği yıl boyu nemli ortam yoktur. II numaralı Konya ile V numaralı Nevşehir İç Anadolu'da, yağışı az karasal bir alandadır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Antep fıstığı – Rize çevresi

Antep fıstığı, yazları sıcak ve kurak, kışları ılık geçen yarı kurak alanlarda yetişir; başlıca üretim alanları Gaziantep, Şanlıurfa ve Siirt çevresidir. Rize ise yıl boyu yağışlı Doğu Karadeniz kıyısında yer alır ve çayla anılır; bu nedenle D'deki eşleştirme yanlıştır. Kayısıda Malatya, incirde Aydın çevresindeki Büyük Menderes Bölümü, fındıkta Giresun doğru eşleşmelerdir. Şeker pancarı da serin ve sulanabilen İç Anadolu ovalarında, özellikle Konya çevresinde yaygındır. Cevap D.

Doğru cevap: A — I

Haritada I numaralı il İzmir'dir ve Ege Bölgesi'nde yer alır; bölgenin kıyı kuşağı zeytin üretiminin merkezidir. II numaralı Konya İç Anadolu'da olup kış donları zeytin için elverişsizdir. IV numaralı Malatya Doğu Anadolu, V numaralı Şanlıurfa Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir; III numaralı Samsun ise Karadeniz Bölgesi'ndedir. Cevap A.