Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 14

Doğru cevap: D — Santral kurmak için en elverişli yer N istasyonudur.

Grafiğin y ekseni 2'şer bölmelidir; yıllık ortalama rüzgâr hızı K'de 2 m/s, L'de 4 m/s, M'de 6 m/s, N'de 8 m/s olarak okunur. Rüzgâr santralinin ürettiği enerji rüzgâr hızına bağlı olduğundan, verilen dört alan içinde en elverişli olan 8 m/s ile N'dir; bu nedenle D söylenebilir. A yanlıştır: ortalama hızın yüksek olması rüzgârın kesintisiz estiği anlamına gelmez, rüzgâr gün ve mevsim içinde dalgalanır. C yanlıştır, M'deki 6 m/s değeri K'deki 2 m/s'nin iki değil üç katıdır. B ve E ise grafikte bulunmayan bilgilerdir; istasyonların denize göre konumu da güneşlenme süreleri de verilmemiştir. Cevap D.

Doğru cevap: B — II

Haritada II numaralı il Manisa'dır; Soma, bu ilin ilçesidir ve Manisa Ege Bölgesi'nde yer alır. I numaralı Adana Akdeniz, IV numaralı Sivas İç Anadolu Bölgesi'ndedir; Sivas linyitle değil Divriği demir yataklarıyla anılır. III numaralı Samsun Karadeniz, V numaralı Erzurum ise Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap B.

Doğru cevap: D — Krom – Samsun

Türkiye'de kromun başlıca çıkarıldığı yerler Elazığ (Guleman), Bursa, Muğla ve Eskişehir çevresidir; Samsun krom yataklarıyla anılan bir il değildir, bu nedenle D yanlıştır. Taş kömürü yalnızca Zonguldak Havzası'ndan (A), bor Kütahya-Emet gibi sahalardan (B) çıkarılır. Demirin en büyük yatağı Sivas'taki Divriği (C), bakırın önemli yataklarından biri de Artvin'deki Murgul'dur (E). Cevap D.

Doğru cevap: C — III

Haritada III numaralı il Sivas'tır; Divriği, Sivas'ın ilçesidir ve il İç Anadolu Bölgesi'nde yer alır. I numaralı Muğla Ege Bölgesi'ndedir ve krom ile mermerle tanınır. II numaralı Hatay Akdeniz Bölgesi'nde olup demir cevherini işleyen İskenderun tesisleriyle bilinir; cevherin çıkarıldığı yatak orada değildir. IV numaralı Trabzon Karadeniz, V numaralı Van Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap C.

Doğru cevap: E — P

Grafikte tenör K'de %0,5, L'de %0,75, M'de %1, N'de %1,5, P'de %2 okunur. Tenör yükseldikçe bir ton cevherden elde edilen metal artar; bu nedenle aynı miktarda bakır için en az cevher, tenörü en yüksek olan P sahasında çıkarılır. K yanlıştır; %0,5'lik tenörle P'dekiyle aynı bakırı elde etmek için dört katı cevher işlemek gerekir. N de yanlıştır, tenörü yüksek olmakla birlikte P'nin gerisindedir. Cevap E.

Doğru cevap: C — Rize

Türkiye'nin bor yatakları Kütahya (Emet), Balıkesir (Bigadiç), Eskişehir (Kırka) ve Bursa (Kestelek) çevresinde toplanmıştır; bu dört il A, B, D ve E seçeneklerinde verilmiştir. Rize ise bor değil çay üretimiyle tanınan bir Doğu Karadeniz ilidir ve bölgenin jeolojik yapısı bor oluşumuna elverişli değildir. Cevap C.

Doğru cevap: A — Cevherin tenörünün düşük olması

Tenörün düşük olması, aynı miktarda metal için çok daha fazla cevherin çıkarılıp işlenmesi demektir; bu da maliyeti yükselterek işletmeyi güçleştirir. B yanlıştır, çünkü yüzeye yakın yataklar açık işletmeye izin verdiği için maliyeti düşürür. C ve D'deki ulaşım ve enerji kolaylıkları ile E'deki büyük rezerv, işletmeyi ekonomik kılan olumlu koşullardır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Hammadde ve enerjiye ulaşma kolaylığı

Demir-çelik üretimi hem büyük miktarda demir cevheri hem de kok yapımında kullanılan taş kömürü gerektirir; bu ağır ve hacimli girdilerin taşınma gideri yüksek olduğundan tesis, hammadde ve enerjiye ulaşımın kolay olduğu yere kurulur. Karabük'ün seçilmesinde Zonguldak Havzası'na yakınlık ve demir yolu bağlantısı belirleyici olmuştur. E yanlıştır; tüketici nüfus dayanıklı tüketim malları için önemlidir, ham çelik ise uzağa taşınabilen bir üründür. A'daki turizm ile B'deki tarımsal üretimin bu tesisin kuruluş yeriyle ilgisi yoktur. Cevap D.

Doğru cevap: E — V

Haritada V numaralı il Elazığ'dır; Guleman, Elazığ'ın Alacakaya çevresindeki krom sahasıdır ve il Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alır. II numaralı Kütahya Ege Bölgesi'ndedir ve bor ile linyitle tanınır. III numaralı Eskişehir İç Anadolu'da olup Kırka bor yatağı ve lületaşıyla bilinir. I numaralı Balıkesir Marmara, IV numaralı Gaziantep ise Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndedir. Cevap E.

Doğru cevap: B — K örneğinin ocak başında değerlendirilmesi gerektiği

Grafikte ısıl değerler K'de 2000, L'de 3000, M'de 6000, N'de 7000 kcal/kg okunur. En düşük değer K'ye aittir; bu kömürün taşınması ekonomik olmadığı için çıkarıldığı sahada, ocak başında termik santral kurulması uygundur. A yanlıştır; 7000 kcal/kg'lık N yüksek ısıl değeri sayesinde uzağa taşınabilir. D de yanlıştır, 6000-7000 kcal/kg değerleri linyitin değil taş kömürünün aralığıdır. E ise yanlıştır; ısıl değer arttıkça aynı ısı için daha az kömür yakılır. Cevap B.

Doğru cevap: E — I, II ve III

Tarım alanı ve ormanın kaldırılıp yerini ocak alanının alması, arazi kullanımının değiştiğini gösterir; I doğrudur. Bitki örtüsünün kaldırılması ve gevşek pasa malzemesinin yamaçlara yığılması yüzeysel akışı ve heyelan riskini artırır; II de doğrudur. Ocak işletmesi yörede madencilik işi yarattığı için tarımda çalışan nüfusun bir bölümünün sektör değiştirmesi beklenir; III de söylenebilir. Bu nedenle yalnız birini ya da ikisini veren A, B, C ve D eksik kalır. Cevap E.

Doğru cevap: A — Maden rezervlerinin dünyanın en zengini olduğu

Ham maden satıp işlenmiş metal satın almak; işleme sanayisinin yetersizliğini (C), elde edilen katma değerin düşüklüğünü (B) ve ucuz satıp pahalı alındığı için dış ticarette kayba uğranıldığını (D) gösterir. Madenin ülkede işlenmesi hâlinde katkının artacağı da (E) bu bilgilerden çıkar. Ancak rezervlerin dünyanın en zengin rezervleri olduğu bilgisi metinde yoktur; bir ülke az rezervle de ham madde ihraç edebilir. Cevap A.

Doğru cevap: D — Yer altı işletmesinde iş güvenliği riskinin büyük olduğu

Yer altı işletmeciliğinde çalışma, göçük, grizu ve havalandırma sorunlarının bulunduğu kapalı galerilerde yapıldığı için iş güvenliği riski açık işletmeye göre çok daha büyüktür. A yanlıştır; açık işletmede iş büyük ölçüde iş makineleriyle yürütülür, iş gücü ihtiyacı daha azdır. B de yanlıştır, arazi görünümünü en çok değiştiren yöntem örtü tabakasının kaldırıldığı açık işletmedir. C'de belirtilenin tersine, açık işletmede birim maliyet düşüktür; E ise yanlıştır, linyit genellikle yüzeye daha yakın olduğu için açık işletmeye elverişlidir. Cevap D.

Doğru cevap: A — 10

Bir sahanın ömrü, rezervin yıllık üretime bölünmesiyle bulunur. Bugünkü üretimle ömür 120/4 = 30 yıl, planlanan üretimle 120/6 = 20 yıldır; aradaki fark 30 - 20 = 10 yıldır. E yanlıştır; 30 yıl kısalan süre değil, bugünkü üretimle hesaplanan toplam ömürdür. D'deki 20 yıl da yeni üretim düzeyindeki ömürdür, kısalma miktarı değildir. Cevap A.

Doğru cevap: B — Gölün sığ olması ve yazın şiddetli buharlaşma

Göl tuzu, tuzlu suyun havuzlarda güneş altında buharlaştırılmasıyla elde edilir; bunun için suyun sığ olması ve yaz buharlaşmasının şiddetli olması gerekir. Tuz Gölü, İç Anadolu'nun kurak ve sıcak yazlarında büyük ölçüde çekilen sığ bir göldür. C yanlıştır; gölün bol akarsuyla beslenmesi suyu tatlandırır ve tuz oranını düşürür. D de yanlıştır, kaya tuzu ayrı bir üretim biçimidir ve göl tuzunun nedeni olamaz; A'daki nüfus yoğunluğu ile E'deki yükselti tuz oluşumunu belirlemez. Cevap B.