Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 7

Doğru cevap: B — Pancarın ağır olması ve beklediğinde şeker oranının düşmesi

Şeker pancarı hacimli ve ağır bir üründür; sökümden sonra beklediğinde şeker oranı düştüğü için fabrikaya kısa sürede ulaştırılmalıdır. Bu iki neden fabrikaların tarım alanlarının yanında kurulmasını zorunlu kılar. Elde edilen şeker pancardan çok daha hafif olduğundan taşınması da daha ucuzdur.

Doğru cevap: E — Karabük - Ereğli - İskenderun

Türkiye'nin entegre demir-çelik tesisleri Karabük, Zonguldak'a bağlı Ereğli ve Hatay'daki İskenderun'da yer alır. Rize ve Trabzon çay, Kırka ve Emet bor, Batman ile Adıyaman ise petrolle anılır. Denizli ve Uşak dokuma sanayisinin öne çıktığı merkezlerdir.

Doğru cevap: C — Cevher ve kömürün deniz yoluyla ucuza taşınabilmesi

Demir-çelik üretimi büyük miktarda cevher ve kömür gerektirdiğinden, ithal girdilerin ve ürünün en ucuz biçimde taşınabileceği liman konumu belirleyici olmuştur. İskenderun çevresinde kömür havzası bulunmaz; Karabük ve Ereğli örneklerinde öne çıkan kömür yakınlığı burada geçerli değildir. Çukurova'ya komşu bu yörede tarım da yoğun biçimde sürdürülmektedir.

Doğru cevap: A — İpek böcekçiliğine dayalı ipekli dokumacılık

Bursa çevresinde dut yetiştiriciliğine bağlı ipek böcekçiliği geliştiği için kentte ipekli dokumacılık geleneği oluşmuş, bu birikim daha sonra yünlü ve hazır giyim üretimine de temel oluşturmuştur. Kentte şeker ya da bakır üretimine dayalı bir dokuma geleneği bulunmaz. Zeytinyağı üretimi ise Ege ve Akdeniz kıyılarının öne çıkan etkinliğidir.

Doğru cevap: A — Karabük

Türkiye'de ham petrolün işlendiği rafineriler İzmit, İzmir'e bağlı Aliağa, Kırıkkale ve Batman'da bulunur. Karabük ise rafineriyle değil demir-çelik sanayisiyle tanınan bir merkezdir. Batman rafinerisi hammaddeye, diğerleri ise ulaşım ve tüketim alanlarına yakınlık gözetilerek kurulmuştur.

Doğru cevap: E — Petrokimyanın hammaddesini rafineri ürünlerinden sağlaması

Petrokimya sanayisi plastik, sentetik elyaf, gübre ve boya üretiminde rafineride elde edilen türevleri kullandığı için tesisler rafinerinin yanında kurulur; böylece boru bağlantısıyla girdi aktarımı sağlanır. Petrokimya ürünleri gemilerle sınırlı olmayıp günlük yaşamın her alanında kullanılır. Ayrıca bu kolda enerji tüketimi oldukça yüksektir.

Doğru cevap: C — Çay işleme sanayisi - Denizli

Çay tarımı ve buna bağlı işleme tesisleri Doğu Karadeniz kıyısında, özellikle Rize çevresinde toplanmıştır; Denizli ise dokuma ve hazır giyimle öne çıkar. Bu nedenle çay - Denizli eşleştirmesi yanlıştır. Karabük demir-çelik, Bursa otomotiv, Aliağa petrokimya ve Kırıkkale rafineri merkezleri olduğundan diğer eşleştirmeler doğrudur.

Doğru cevap: B — Bursa - Kocaeli - Sakarya

Otomotiv üretimi Bursa, Kocaeli ve Sakarya çevresinde yoğunlaşmıştır; bu illerde limanlara yakınlık, geniş pazar ve gelişmiş yan sanayi bir aradadır. Rize ve Artvin çay ile bakır, Muğla ve Antalya turizm ile öne çıkar. Doğu Anadolu illerinde ise sanayi genel olarak sınırlı düzeydedir.

Doğru cevap: D — Parçaların kısa sürede ve ucuza ana fabrikaya ulaştırılabilmesi

Ana fabrikayla yan sanayinin bir arada bulunması, parçaların üretim hattına zamanında ve düşük maliyetle ulaşmasını sağlayarak stok giderini azaltır. Yan sanayi ürünlerinin taşınamayacak kadar ağır olduğu söylenemez; sorun ağırlık değil zaman ve maliyettir. Ana fabrikaların yalnızca ithal parça kullandığı yargısı da yerli yan sanayinin varlığıyla çelişir.

Doğru cevap: C — Zeytin tarımının bu kıyılardaki iklim koşullarında yapılabilmesi

Zeytin, kışın don olaylarına dayanıksız olduğu için Akdeniz ikliminin görüldüğü kıyı kuşağında yetiştirilir; hammaddesi çabuk bozulduğundan işleme tesisleri de bu alanlarda toplanır. Zeytinin işlenmesinde deniz suyu kullanılmaz. Söz konusu kıyılarda ulaşım ağı gelişmiş durumdadır, bu nedenle ilgili seçenek gerçeğe aykırıdır.

Doğru cevap: D — Kullanılan ürünlerin kısa sürede bozulabilir olması

Domates ve biber gibi ürünler hasattan sonra hızla bozulduğundan işleme tesislerinin üretim alanlarının yanında bulunması gerekir; Bursa, Balıkesir ve Çanakkale çevresindeki tesisler buna örnektir. Konserve kutuları tarlada değil metal ambalaj sanayisinde üretilir. Bu tesislerde yıkama ve haşlama aşamaları nedeniyle bol su kullanılır.

Doğru cevap: A — Hem odun hammaddesine hem bol suya gereksinim duyulması

Kâğıt üretiminde temel hammadde odun hamurudur ve hamurun hazırlanması ile yıkanması çok miktarda su gerektirir; bu nedenle tesisler ormanlık alanlara ve su kaynaklarına yakın kurulur. Su, hammaddenin kendisi değil üretim sürecinin girdisidir. Kâğıt fabrikalarının atık su üretmediği yargısı da gerçeğe aykırıdır.

Doğru cevap: B — Konserve ve salça sanayisi

Bozulabilir tarım ürününe dayanan ve üretimi hasat dönemine bağlı olan tesisler gıda kolundandır; konserve ve salça sanayisi bu tanımı tam olarak karşılar. Demir-çelik ve petrokimya madensel ve fosil kökenli girdilerle çalışır, mevsime bağlı değildir. Çimento ve beyaz eşya üretimi de tarım ürününe dayanmaz.

Doğru cevap: E — Denizli - Kahramanmaraş - Gaziantep

Denizli, Kahramanmaraş, Gaziantep ve Bursa dokuma ile hazır giyim üretiminde öne çıkan merkezlerdir. Zonguldak ve Bartın taş kömürü, Batman petrol, Rize ve Giresun ise çay ve fındıkla anılır. Bu illerde dokuma sanayisi belirleyici bir üretim kolu değildir.

Doğru cevap: E — Geniş pazara, ulaşım ağına ve yan sanayiye yakın olunması

Beyaz eşya üretimi çok sayıda parçanın birleştirilmesine dayandığından yan sanayi, nitelikli iş gücü, ulaşım bağlantısı ve geniş tüketici pazarının bir arada bulunduğu kentlerin çevresi tercih edilir. Bu tesislerin hammaddesi doğrudan yer altından değil, ara mal üreten sanayiden sağlanır. Ürünler dayanıklı olduğu için bozulma kaygısı da söz konusu değildir.