Türkiye'de Madenler ve Enerji Kaynakları — Test 8

Doğru cevap: D — Atık suların arıtılmadan akarsulara verilmesi

Atık suyun arıtılmadan akarsulara verilmesi kirliliği azaltmaz, tersine su kaynaklarının bozulmasına ve canlı yaşamının zarar görmesine yol açar. Filtre kullanımı, geri dönüşüm, organize sanayi bölgelerinde ortak arıtma ve enerji verimliliği ise çevresel etkileri sınırlayan uygulamalardır. Bu nedenle söz konusu seçenek koruyucu önlemler arasında sayılamaz.

Doğru cevap: A — Tuzla ve Yalova kıyıları

Gemi yapım ve onarım tesisleri denize doğrudan bağlantı gerektirdiğinden İstanbul'un Tuzla kesimi ile Yalova çevresindeki kıyılarda yoğunlaşmıştır. Konya Ovası, Tuz Gölü çevresi ve Erzurum-Kars Platoları iç kesimlerde yer aldığından bu tesisler için elverişli değildir. Isparta-Burdur çevresi de denize kıyısı olmayan bir alandır.

Doğru cevap: C — Kamu kurumlarına ve nitelikli iş gücüne yakınlık

Savunma sanayisi ileri teknoloji ve araştırma-geliştirmeye dayandığından karar alıcı kamu kurumlarına, üniversitelere ve nitelikli iş gücüne yakınlık belirleyici olmuştur. Ankara iç kesimde yer aldığı için deniz ulaşımı üstünlüğünden söz edilemez. Çevresinde tahıl tarımı sürdüğünden tarımın durduğu yargısı da geçersizdir.

Doğru cevap: E — Kil, kaolen ve kuvars kumunun bu yörelerde bulunması

Seramik ve cam üretiminde kil, kaolen ve kuvars kumu gibi hammaddeler temel girdidir; bu kaynakların bulunduğu Kütahya, Bilecik ve Çanakkale çevresinde üretim gelişmiştir. Söz konusu illerin nüfusu ülkenin en büyük pazarlarını oluşturacak düzeyde değildir. Kütahya ve Bilecik iç kesimde yer aldığından kıyı koşuluyla açıklama da yapılamaz.

Doğru cevap: D — Başka kolları doğrudan etkileyen temel sanayi olduğunu

Ara mal üreten demir-çelik, birçok sanayi kolunun hammaddesini karşıladığı için ekonomide temel sanayi sayılır ve bu koldaki gelişme diğerlerini de doğrudan etkiler. Ürünleri son tüketiciye değil, öncelikle başka fabrikalara satılır. Üretiminde çok yüksek enerji harcandığı ve hammaddesi demir cevheriyle kömür olduğu için diğer seçenekler de yanlıştır.

Doğru cevap: A — Sütün çabuk bozulan bir ürün olması

Süt kısa sürede bozulan bir üründür; bu yüzden işleme tesislerinin üretim alanının yakınında kurulması hem kaliteyi hem de maliyeti korur. Taşıma sırasında ürünün miktarının artması gibi bir durum söz konusu değildir. Süt ürünleri yıl boyunca tüketildiğinden mevsim koşuluyla açıklama da yapılamaz.

Doğru cevap: C — Sanayi kollarının birbirine girdi sağladığını

Bir sanayi kolunun ürününün başka bir kolun hammaddesi olması, sanayide kollar arası bağlantının ve bütünleşmenin göstergesidir. Dokuma sanayisi sentetik elyafın yanında pamuk ve yün gibi tarımsal hammaddeleri de kullanmayı sürdürür. Petrokimya ise yakıtın ötesinde plastik, boya ve gübre gibi çok sayıda ürün verir.

Doğru cevap: B — Su kalitesinin bozulup canlı yaşamının zarar görmesi

Arıtılmamış atık sular akarsuya organik madde, ağır metal ve kimyasal kirletici taşıdığından suyun kalitesi bozulur, oksijen düzeyi düşer ve canlı yaşamı olumsuz etkilenir. Bu durumun yağış miktarıyla ya da akarsuyun rejimiyle bir ilgisi yoktur. Yatağın derinleşmesi ise akarsuyun aşındırma gücüyle ilgili bir süreçtir.

Doğru cevap: C — Girdi aktarımının kısalarak taşıma ve maliyetin azalması

Rafineri ürünlerinin petrokimya tesisine boru hattıyla aktarılabilmesi, taşıma süresini ve maliyetini en aza indirir; bu nedenle iki tesis çoğunlukla bir arada planlanır. Yakınlık, tesislerin atık üretmediği anlamına gelmez. Petrokimya rafineri türevlerini kullandığı için ham petrol gereksinimi de ortadan kalkmaz.

Doğru cevap: A — Hammadde olan buğdaya kolay ve ucuz ulaşılabilmesi

Tahıl üretiminin yoğun olduğu İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi alanlarda hammaddeye ulaşım kolay ve ucuz olduğundan un ile makarna tesisleri bu yörelerde yaygınlaşmıştır. Öğütme sonucunda elde edilen un buğdaydan daha ağır değildir. Makarna uzun süre saklanabilen bir ürün olduğu için bozulma gerekçesi de geçersizdir.

Doğru cevap: B — İlk ikisinde kömür havzasına, üçüncüsünde limana yakınlık

Karabük ve Ereğli, Zonguldak taş kömürü havzasına yakınlık gözetilerek; İskenderun ise girdi ve ürün taşımasını ucuzlatan liman konumu nedeniyle kurulmuştur. Üç tesiste de demir cevheri yataklarının hemen yanında bulunma söz konusu değildir; cevher Divriği gibi merkezlerden taşınır. Ereğli ve İskenderun kıyıda, Karabük ise iç kesimde yer aldığından konum ayrımı da yanlış kurulmuştur.

Doğru cevap: D — Avlanan balık miktarının bu kıyılarda fazla olması

Karadeniz'in plankton bakımından zengin olması, sularının soğuk ve az tuzlu olması ve balık göç yolları üzerinde bulunması nedeniyle avlanan balık miktarı fazladır; hammadde çabuk bozulduğu için işleme tesisleri de kıyıda kurulur. Balığın uzun süre bozulmadan saklanabildiği yargısı (C), tesislerin kıyıda toplanma nedeniyle çelişir. Bölgede tarım alanları da dar ve parçalıdır (A).

Doğru cevap: E — Rafineriler yalnızca petrol çıkarılan illerde kurulmuştur

İzmit, Aliağa ve Kırıkkale rafinerileri petrol çıkarılan illerde değil, ulaşım bağlantıları ve tüketim alanları gözetilerek kurulmuştur; yalnızca Batman rafinerisi kuyulara yakındır. Bu nedenle E seçeneğindeki yargı söylenemez. Demir-çelik merkezleri (A), çayın Doğu Karadeniz'de toplanması (B), otomotivin Marmara'da yoğunlaşması (C) ve çimentonun yurda dağılması (D) ise doğru bilgilerdir.

Doğru cevap: C — Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı

Petrol ve doğal gazın aranması, sondajı ve üretimi TPAO tarafından yürütülür. D yanlıştır; BOTAŞ üretim değil, boru hatlarıyla taşıma ve dağıtım işini üstlenir. A da yanlıştır; MTA genel jeolojik araştırma ve maden arama kuruluşudur, petrol üretimi yapmaz. TKİ linyit, Eti Maden ise bor işletmeciliğiyle görevlidir.

Doğru cevap: B — Ocakların çevresinde yer altı su düzeyinin doğal olarak yükselmesi

Maden ocaklarında galeriler ve çukurlar sürekli kuru tutulmak zorunda olduğu için su çekilir; bu da yer altı su düzeyinin yükselmesine değil, düşmesine yol açar. A yanlıştır; açık işletmede üst örtü sıyrıldığı için bitki örtüsü ve toprak yok edilir. E de yanlıştır; zenginleştirme tesislerinin atık suları arıtılmadan bırakılırsa akarsu ve toprak kirliliğine neden olur.