Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 167 soru kitap sırasına göre 12 teste bölünmüştür; bu sayfa 5. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Türkiye'nin ihracat-ithalat yapısı ve dış ticaret açığı, Ticaretin temel kavramları ve hesapları, Sanayi tesisinin kuruluş yerini belirleyen faktörler, Gümrük Birliği ve serbest bölgeler, Dokuma (tekstil) ve hazır giyim sanayisi, Hava yolu ulaşımı, Boru hatları: petrol ve doğal gaz, Transit ticaret, İpek Yolu ve sınır kapıları. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
4 kolay8 orta3 zor
Bir ülkenin belirli bir yıldaki ihracat ve ithalat değerleri arasındaki farka ne ad verilir?
Doğru cevap: E — Dış ticaret dengesi
İhracat ile ithalat arasındaki fark dış ticaret dengesini verir; ithalat fazla ise dış ticaret açığından söz edilir. Millî gelir ve enflasyon farklı ekonomik göstergelerdir ve dış alım ile dış satımın farkını ifade etmez.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'nin ithal ettiği ürün grupları arasında yer alır?
Doğru cevap: C — Ham petrol ve doğal gaz
Türkiye enerji gereksiniminin önemli bölümünü dışarıdan karşıladığı için ham petrol ve doğal gaz ithalatın başlıca kalemleri arasındadır. Fındık, kuru meyveler, mermer ve yaş sebze meyve ise Türkiye'nin dış satımında öne çıkan ürün gruplarıdır.
Türkiye'nin ihracatında öne çıkan sanayi ürünü grupları aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?
Doğru cevap: A — Tekstil ve hazır giyim ile taşıt araçları
Türkiye'nin dış satımında hazır giyim, tekstil ve otomotiv ürünleri uzun süredir önemli bir yer tutar. Ham petrol, doğal gaz ve ileri teknoloji ürünü çipler ise ithal edilen ürün gruplarıdır; bu nedenle diğer seçenekler yanlıştır.
Ülke sınırları içinde, bir bölgeden başka bir bölgeye yapılan mal alışverişine iç ticaret denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi iç ticarete örnektir?
Doğru cevap: D — Rize'de üretilen çayın İzmir'de satılması
İç ticaret ülke sınırları içindeki alışverişi kapsar; Rize'den İzmir'e yapılan çay satışı bu kapsamdadır. Diğer seçeneklerin tümü farklı ülkelerle yapılan alım satım olduğundan dış ticaret örneğidir.
Bir ülkenin bir yıldaki ihracatı 180 milyar dolar, ithalatı 240 milyar dolardır. Buna göre bu ülkenin ihracatının ithalatı karşılama oranı yüzde kaçtır?
Doğru cevap: E — 75
Karşılama oranı, ihracatın ithalata bölünüp yüzle çarpılmasıyla bulunur: 180/240 x 100 = 75'tir. 133 değeri işlemin ters yapılmasıyla, 25 ise açığın orana karıştırılmasıyla elde edildiğinden yanlıştır.
Bir ülkenin üç yıllık dış ticaret verileri aşağıda milyar dolar olarak verilmiştir. 2021: İhracat 150 - İthalat 200 2022: İhracat 180 - İthalat 260 2023: İhracat 210 - İthalat 250 Buna göre bu ülkeyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: B — Üç yılda da dış ticaret açığı vermiş, açık en çok 2022'de olmuştur.
Açıklar sırasıyla 50, 80 ve 40 milyar dolardır; her yıl ithalat fazla olduğu için açık verilmiş ve en büyük açık 2022'de oluşmuştur. Açık 2023'te azaldığından düzenli artış ifadesi yanlıştır, karşılama oranı da en yüksek 2023'te (%84) gerçekleşmiştir.
Ülkenin gümrük hattı dışında sayılan, vergi ve ticari kolaylıklar tanınarak dışa dönük üretim ve ticaretin özendirildiği alanlara ne ad verilir?
Doğru cevap: C — Serbest bölge
Serbest bölgeler, gümrük bölgesi dışında sayılan ve vergi kolaylıklarıyla ihracata yönelik üretimi destekleyen alanlardır. Millî park ve sit alanı koruma amaçlı statülerdir; bu nedenle ticari ayrıcalıkla ilgileri yoktur.
Serbest bölgelerin çoğunlukla liman ve havalimanı yakınında kurulmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Malların hızlı ve ucuz biçimde dış pazarlara ulaştırılması
Serbest bölgeler dışa dönük çalıştığı için ürünün limana ya da havalimanına yakınlığı taşıma süresini ve maliyetini düşürür. Tarımsal verim, yer altı kaynağı ya da yağış bu bölgelerin yer seçiminde belirleyici değildir.
Türkiye ile Avrupa Birliği arasında sanayi ürünlerinde gümrük vergilerinin karşılıklı olarak kaldırılmasını öngören Gümrük Birliği ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D — Türkiye'nin AB ile sanayi ürünleri ticaretini kolaylaştırmıştır.
Gümrük Birliği ile sanayi ürünlerinde karşılıklı gümrük vergileri kaldırıldığından Türkiye ile AB arasındaki ticaret hacmi genişlemiştir. Anlaşma ihracatı yasaklamaz, yalnızca tarıma yönlendirmez ve üçüncü ülkelerle ticareti sona erdirmez; bu yüzden diğer seçenekler geçersizdir.
Türkiye'nin ithalatında ara malı ve enerji kalemlerinin büyük pay tutması, aşağıdakilerden hangisine yol açar?
Doğru cevap: C — Üretim ve ihracat arttıkça ithalatın da birlikte artmasına
Sanayi, üretimde kullandığı girdilerin önemli bölümünü ve enerjiyi dışarıdan aldığı için üretim ve ihracat büyüdükçe ithalat da yükselir; bu yapı açığı kalıcı kılar. Bu nedenle ihracat arttıkça ithalatın azalacağı ya da açığın kendiliğinden kapanacağı yorumları yanlıştır.
Aşağıdakilerden hangisi ticaretin gelişmesini etkileyen faktörler arasında yer almaz?
Doğru cevap: A — Yer kabuğunun jeolojik yaşının eski olması
Ticareti etkileyen başlıca etkenler üretim fazlası, ulaşım, pazara uzaklık ile nüfus ve gelir düzeyidir. Arazinin jeolojik yaşı yer şekilleri ve maden oluşumuyla ilgilidir; ticaret hacmini doğrudan belirlemez.
Bir ülkede ulaşım ağının gelişmesi ve taşıma sürelerinin kısalması, ticaret hacmini nasıl etkiler?
Doğru cevap: E — Malların pazara ulaşma maliyeti düştüğü için ticaret hacmi artar.
Ulaşımın gelişmesi taşıma süresini ve maliyetini düşürerek malların daha uzak pazarlara ekonomik biçimde ulaşmasını sağlar, bu da alışverişi artırır. Ulaşım hem iç hem dış ticareti etkilediğinden, hacmin ulaşımdan etkilenmediğini söyleyen seçenek yanlıştır.
Tarihte Çin'den başlayıp Anadolu üzerinden Avrupa'ya uzanan İpek Yolu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: B — Anadolu'nun bu yol üzerinde olması kültürel etkileşimi artırmıştır.
İpek Yolu üzerinde bulunmak Anadolu'yu bir geçiş ve konaklama alanı yapmış, kervansaraylar ve pazar kentleri gelişerek kültürel etkileşim artmıştır. Yol büyük ölçüde kara güzergâhlarından oluşur ve çok eski dönemlerden beri kullanıldığından diğer seçenekler yanlıştır.
Bir ülkenin transit ticaretten gelir sağlayabilmesi için aşağıdakilerden hangisi gereklidir?
Doğru cevap: D — Önemli ticaret yolları üzerinde ve ulaşım altyapısının gelişkin olması
Transit ticaret, başka ülkelere ait malların bir ülke toprakları üzerinden geçirilmesidir; bunun için ülkenin ana güzergâhlar üzerinde yer alması ve liman, yol, depo altyapısına sahip olması gerekir. Kıyısı olmayan ya da altyapısı zayıf ülkeler bu gelirden yeterince yararlanamaz.
Bir ülke, sattığı ürünler ham madde ağırlıklı iken satın aldığı ürünler ileri teknoloji ürünüdür. Bu ülke uzun yıllar dış ticaret açığı vermektedir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Sattığı ürünlerin biriminin aldıklarına göre çok ucuz olması
Ham madde birim değeri düşük, ileri teknoloji ürünlerinin birim değeri yüksektir; miktar olarak çok satsa bile ülke parasal olarak daha az kazanıp daha çok ödediğinden açık büyür. Bu nedenle sorun ticaretin miktarında değil, ürünlerin katma değerindedir.
