Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm — Test 9

Doğru cevap: A — Ulaşım türlerinin belirli mesafelerde birbirine rakip olabildiğini

Orta mesafede kent merkezinden kent merkezine ulaşım süresi bakımından hızlı tren, uçağa göre bekleme süreleri de hesaba katıldığında avantajlı duruma gelir ve talebi kendine çeker. Bu, ulaşım türleri arasında rekabet olduğunu gösterir; toplam yolcu sayısının azaldığı ya da hava yolunun bittiği sonucu çıkarılamaz.

Doğru cevap: D — %60 - 30 milyar dolar

Karşılama oranı ihracatın ithalata bölünmesiyle bulunur: 90/150 × 100 = %60. Mal ticaretindeki açık 150 − 90 = 60 milyar dolardır; 30 milyar dolarlık turizm geliri eklendiğinde geriye 30 milyar dolarlık açık kalır. %40 oranı ihracat yerine açığın ithalata bölünmesinden, %80 oranı ise turizm gelirinin ihracata eklenmesinden doğan hatalı sonuçlardır.

Doğru cevap: C — Bolu Geçidi

Bolu Geçidi, İstanbul-Ankara kara yolunun Bolu Dağı'nı aştığı yerdedir. Zigana ve Kop Doğu Karadeniz ile Doğu Anadolu arasında, Gülek ve Sertavul ise Toroslar üzerinde olduğundan bu güzergâhta aşılmaz. Cevap C.

Doğru cevap: C — III numaralı ilde kış turizmine elverişli karlı alanlar vardır.

Haritada I numaralı il Nevşehir, II numaralı il Muğla, III numaralı il Erzurum, IV numaralı il ise Afyonkarahisar'dır. Erzurum, Doğu Anadolu'nun yükseltisi fazla, karın yerde uzun süre kaldığı illerindendir; Palandöken çevresindeki tesislerle kış turizminin başlıca merkezlerinden biridir, bu nedenle C doğrudur. A yanlıştır: Nevşehir denize kıyısı olmayan bir iç kesim ilidir, turizmi peribacalarına ve volkanik tüflere oyulmuş yerleşmelere dayanır. B yanlıştır; Muğla'nın turizmi girintili çıkıntılı kıyılarına, deniz ve yat turizmine dayanır. D yanlıştır, Afyonkarahisar'ın turizmi jeotermal kaynaklara bağlı termal tesislerden beslenir. Nevşehir'in volkanik yer şekilleri ile Afyonkarahisar'ın sıcak su kaynakları farklı kaynaklar olduğundan E de yanlıştır. Cevap C.

Doğru cevap: E — Yamacın güneşi dik açıyla aldığı bir bakıda olması

Kış sporları merkezinin kurulacağı alanda kar kalınlığının yeterli olması, kar örtüsünün yerde uzun süre kalması, pist açmaya uygun eğimin bulunması ve merkezin ulaşılabilir olması aranır; bu nedenle A, B, C ve D birer koşuldur. Güneşi gün boyu dik açıyla alan bakı ise yüzeyin fazla ısınmasına ve kar örtüsünün erken erimesine yol açar. Kuzey Yarım Küre'de kış turizmi tesisleri bu yüzden güneşi eğik açıyla alan, daha uzun süre gölgede kalarak karı tutan kuzeye bakan yamaçlarda kurulur; E aranan bir koşul olarak gösterilemez. C'nin koşul sayılmasının nedeni, tesisin gelir elde edebilmesi için ziyaretçinin kısa sürede ulaşabilmesi gereğidir; Erzurum ve Bursa çevresindeki merkezlerin gelişmesinde bu etken de belirleyici olmuştur. Cevap E.

Doğru cevap: B — Dış ticaret hacmi

Bir ülkenin belli bir dönemdeki ihracatı ile ithalatının toplamına dış ticaret hacmi denir; bu değer ülkenin dünya ticaretine katılma düzeyini gösterir. Dış ticaret dengesi ise ihracat ile ithalat arasındaki farktır ve bu fark ithalat lehine ise dış ticaret açığı, ihracat lehine ise dış ticaret fazlası adını alır; bu nedenle A ve C toplamı değil farkı anlatan kavramlardır. İhracatın ithalatı karşılama oranı, ihracatın ithalata bölünüp yüzle çarpılmasıyla bulunan ayrı bir göstergedir. Transit ticaret ise bir ülkenin, başka ülkelere ait malların kendi toprakları üzerinden geçişine aracılık ederek gelir sağlamasıdır. Cevap B.

Doğru cevap: A — I numaralı ilde demir-çelik sanayisinde kömüre yakınlık etkilidir.

Haritada I numaralı il Karabük, II numaralı il Rize, III numaralı il Kocaeli, IV numaralı il ise Konya'dır. Karabük'te demir-çelik fabrikasının kurulmasında Zonguldak taş kömürü havzasına yakınlık ve bu havzaya bağlanan demir yolu hattı belirleyici olmuştur; bu nedenle A doğrudur. B yanlıştır: çay yaprağı toplandıktan sonra hızla bozulduğu için fabrikalar bahçelerin yanı başına kurulmuştur, hammadde dışarıdan gelmez. C yanlıştır; Kocaeli'deki rafineriler büyük ölçüde ithal ham petrolü işler, ülkenin ham petrol üretimi Güneydoğu Anadolu'da yoğunlaşmıştır, rafinerinin buradaki kuruluş nedeni limana yakınlıktır. D yanlıştır, Konya iç kesimde yer alır ve denize kıyısı yoktur. E de yanlıştır; Rize'de gıda, Kocaeli'de petrokimya ve otomotiv öne çıkar. Cevap A.

Doğru cevap: D — Kapıdan kapıya taşımada kara yoluna gerek kalmaması

Demir yolu, ağır ve hacimli yükün uzun mesafeye taşınmasında birim maliyeti en düşük, birim yük başına yakıt tüketimi ve karbon salımı en az olan kara içi ulaşım türüdür; bu nedenle A, B ve C beklenen sonuçlardır. Limanlara demir yolu bağlantısı kurulması limanın mal topladığı alanı, yani hinterlandını genişletir, E de beklenir. Ancak demir yolu yükü yalnızca istasyondan istasyona taşır; yükün fabrikadan istasyona, istasyondan da alıcıya ulaştırılması için kara yolu aktarması gerekir. Kapıdan kapıya taşıma esnekliği kara yolunun ayırt edici üstünlüğüdür ve demir yolu yatırımıyla ortadan kalkmaz; bu nedenle D beklenmez. Cevap D.

Doğru cevap: A — Yükün türler arasında hızlı ve ucuz aktarılmasını sağlamak

Lojistik merkezler, farklı ulaşım türlerinin buluştuğu noktalarda kurulan depolama ve aktarma tesisleridir. Birden çok ulaşım türünün birlikte kullanıldığı kombine taşımacılıkta en büyük maliyet ve zaman kaybı, yükün bir türden diğerine aktarılması sırasında ortaya çıkar; bu tesisler aktarmayı tek noktada, standart konteynerlerle ve hızla yaparak bu kaybı azaltır. Bu nedenle A doğrudur. B yanlıştır: lojistik merkez üretimi değil dağıtımı örgütler. C yanlıştır, tesisin varlık nedeni zaten birden çok ulaşım türünün bir arada kullanılmasıdır. D de yanlıştır; demir yolu ve otoyol bağlantısı limanın mal topladığı alanı, yani hinterlandını daraltmaz, genişletir. Cevap A.

Doğru cevap: B — Ülkenin dış ticaret açığı yıllar içinde giderek azalmıştır.

Grafiğin y ekseni 50'şer bölmelidir; ihracat 2010'da 50, 2015'te 100, 2020'de 150, 2025'te 200 milyar dolar olarak okunur. Dış ticaret açığı ithalat ile ihracat arasındaki farktır; grafikte ithalata ilişkin hiçbir veri bulunmadığından açığın azalıp azalmadığına ulaşılamaz, ihracat artarken ithalat daha hızlı artmış da olabilir. Bu nedenle doğru yanıt B'dir. A grafikten hesaplanır, 200 değeri 50'nin dört katıdır. D de doğrudan okunur; 150 ile 100 arasındaki fark 50 milyar dolardır. C ve E ise ihracatın, mal satışı karşılığında elde edilen döviz olduğu ve dört ölçüm noktasının da yükseldiği bilgisinden çıkarılır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Yolcu sayısının ve sefer yapılan nokta sayısının artması

Aktarma merkezi işlevi, havalimanının yalnızca kendi ülkesinin yolcusuyla değil iki kıta arasında yolculuk eden transit yolcuyla da beslenmesi demektir. Bu ek yolcu sayesinde tek başına doğrudan talebi az olan hatlar da kârlı duruma gelir; böylece hem toplam yolcu sayısı hem de sefer düzenlenen nokta sayısı artar, doğru yanıt E'dir. B yanlıştır: aktarma yolcusu ülkede yalnızca birkaç saat kalır, konaklama süresini uzatmaz. A yanlıştır, pist sayısı ayrı bir yatırım kararıyla artar. C yanlıştır; havacılıktan sağlanan gelir dış ticaret açığını azaltabilir ama tümüyle ortadan kaldırdığı söylenemez. D de yanlıştır, yolcu sayısı arttıkça havalimanının kentle kara yolu bağlantısı daha çok önem kazanır. Cevap E.

Doğru cevap: C — N ülkesinin turizm geliri K ülkesinin gelirinin dört katıdır.

Grafiğin y ekseni 3'er bölmelidir; ziyaretçi sayısı K'de 3, L'de 6, M'de 9, N'de 12 milyon kişi olarak okunur. Turizm geliri, ziyaretçi sayısı ile ziyaretçi başına yapılan harcamanın çarpımına bağlıdır; grafikte harcamaya ve kalış süresine ilişkin hiçbir veri olmadığı için gelir karşılaştırmasına ulaşılamaz, bu nedenle doğru yanıt C'dir. Az sayıda ama uzun süre kalıp çok harcayan ziyaretçi çeken bir ülkenin geliri pekâlâ daha yüksek olabilir. A doğrudur, 12 sayısı 3'ün dört katıdır. B de doğrudur; 9 ile 6 arasındaki fark 3 milyon kişidir. D ve E ise grafikten doğrudan okunur. Cevap C.

Doğru cevap: D — Limanın yakınında gezilecek tarihî ve doğal değerler bulunması

Kruvaziyer turizminde gemi bir limanda yalnızca birkaç saat kaldığı için yolcunun bu kısa sürede ulaşıp gezebileceği çekicilikler belirleyicidir; limanın yakın çevresinde ören yeri, tarihî kent dokusu ya da doğal güzellik bulunmuyorsa gemi o limana uğramaz. Bu nedenle D gereklidir. A ve B yanlıştır: konteyner elleçleme kapasitesi ve ağır sanayi yük limanlarının özelliğidir, yolcu limanının çekiciliğini artırmaz. C yük taşımacılığı için önemlidir, birkaç saatlik gezi programı için belirleyici değildir. E ise tam tersidir; büyük kruvaziyer gemilerinin yanaşabilmesi için liman derinliğinin fazla olması gerekir. Cevap D.

Doğru cevap: B — II

Haritada II numaralı il Nevşehir'dir; Kapadokya yöresi bu ilin çevresinde yer alır ve il İç Anadolu Bölgesi sınırları içindedir. I numaralı Antalya Akdeniz Bölgesi'ndedir ve kıyı turizmiyle öne çıkar. IV numaralı İzmir Ege, III numaralı Trabzon Karadeniz, V numaralı Van ise Doğu Anadolu Bölgesi'nde bulunur. Cevap B.

Doğru cevap: E — Demir-çelik sanayisi – Denizli

Denizli, havlu-bornoz ve ev tekstiliyle tanınan bir dokuma merkezidir; entegre demir-çelik tesisleri Hatay (İskenderun), Zonguldak (Ereğli) ve Karabük'te kurulmuştur, bu nedenle E yanlıştır. Bursa'da Türkiye otomotiv üretiminin önemli bölümü gerçekleşir (A), Kayseri mobilya üretiminde başta gelen illerdendir (B). Kütahya seramik-porselen, Rize ise çay işleme fabrikalarıyla anılır (C ve D doğrudur). Cevap E.