Türkiye'de Sanayi, Ulaşım, Ticaret ve Turizm — Test 10

Doğru cevap: C — III

Haritada III numaralı il Kocaeli'dir; İzmit bu ilin merkez ilçesidir ve Türkiye'nin en büyük rafinerisi buradadır. I numaralı Konya, alüminyum tesisiyle (Seydişehir) bilinir, rafinerisi yoktur. II numaralı Diyarbakır'da rafineri bulunmaz; Güneydoğu'daki rafineri Batman'dadır. IV numaralı Samsun bakır işletmeleriyle, V numaralı Malatya ise tekstil ve kayısı işlemeyle anılır. Cevap C.

Doğru cevap: E — V

Haritada V numaralı il Erzurum'dur; Palandöken Kayak Merkezi bu ilin hemen güneyindeki dağlık kütlededir. I numaralı Bursa da bir kış sporları ili olmakla birlikte oradaki merkez Uludağ'dır. II numaralı Kayseri'nin kış merkezi Erciyes'tir; soruda sorulan Palandöken değildir. III numaralı Muğla ile IV numaralı Mersin kıyı turizmiyle öne çıkan, kar örtüsünün kalıcı olmadığı illerdir. Cevap E.

Doğru cevap: A — M limanında elleçlenen yük, L limanının dört katıdır.

Grafikten M limanı 60, L limanı 15 milyon ton okunur; 60 ÷ 15 = 4 olduğu için A doğrudur. K 45, N ise 30 milyon tondur, eşit değildir (B yanlış). Dört limanın toplamı 45 + 15 + 60 + 30 = 150 milyon tondur, 200'ü aşmaz (C yanlış). Art bölgenin genişliği yük miktarı grafiğinden okunamaz (D), en çok yük elleçleyen liman ise N değil M'dir (E). Cevap A.

Doğru cevap: B — Dağların kıyıya paralel uzanması ve kıyı çizgisinin az girintili olması

Kuzey Anadolu Dağları kıyıya paralel uzandığı için kıyı çizgisi az girintilidir; koy ve körfez oluşumu sınırlı kalmış, dağ sırası limanı iç kesimlere bağlayan yolları da güçleştirerek art bölgeyi daraltmıştır. Karadeniz'de gelgit genliği çok küçüktür, liman yapımını engelleyen bir etken değildir (A yanlış). Deniz suyu sıcaklığı limanın kurulmasını belirlemez (C), Karadeniz'e ulaşan Kızılırmak, Yeşilırmak ve Sakarya gibi büyük akarsular vardır (D yanlış). Cevap B.

Doğru cevap: A — İhracatta işlenmiş sanayi ürünleri, ithalatta ise üretim girdileri öne çıkmaktadır.

Verilen ihracat kalemlerinin hepsi fabrikada işlenmiş sanayi ürünüdür; ithalat kalemleri ise üretimde kullanılan enerji, ara malı ve makinedir. Bu nedenle A söylenebilir. Tarım ürünlerinden söz edilmediği için B yanlıştır. Ara malı ve makine üretimde kullanıldığından ithalatın tamamı tüketim malı değildir (C). Ham petrol ve doğal gazın ithal edilmesi enerjide dışa bağımlılığı gösterir (D yanlış); metinde ticaret yapılan ülkeler hiç belirtilmemiştir (E). Cevap A.

Doğru cevap: C — Kırıklı yapının yaygın olması ve yer altı sularının ısınarak yüzeye çıkması

Sayılan illerin tümü genç kıvrımlı ve kırıklı yapının bulunduğu, yer altı sularının derindeki sıcak kütlelerden ısınarak fay boyunca yüzeye çıktığı sahalardadır; termal kaynakların dağılışı bu jeolojik yapıyla açıklanır. Yağış miktarı sıcak su kaynağı oluşturmaz (A yanlış). Yükseltinin azlığı da belirleyici değildir; Kütahya ve Afyonkarahisar yüksek platolarda yer alır (B). Karstik mağaralar soğuk yer altı sularıyla ilgilidir (D) ve Afyonkarahisar ile Kütahya'nın denize kıyısı yoktur (E yanlış). Cevap C.

Doğru cevap: B — Yer şekillerinin engebeli olması ve hat yapım maliyetinin çok yükselmesi

Demir yolu, eğimi ve virajı sınırlı olan bir ulaşım türüdür; Doğu Karadeniz'de dağların kıyıya paralel ve dik yamaçlı olması, Doğu Anadolu'da ise yükselti ve engebenin fazlalığı tünel-viyadük gerektirdiği için maliyeti aşırı artırır. Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz maden bakımından yoksul değildir; Divriği, Murgul ve Guleman gibi yataklar bu kuşaktadır (A yanlış). Bu yörelerde kara yolu ağı vardır (C), yağış rejimi hat yapımının belirleyicisi değildir (D) ve bölgelerde kentsel nüfus da bulunur (E). Cevap B.

Doğru cevap: D — IV

Haritada IV numaralı il Muğla'dır; Bodrum, Marmaris ve Fethiye gibi tatil merkezleri Akdeniz kıyısında yer alsa da il, coğrafi bölge ayrımında Ege Bölgesi içindedir. I numaralı Antalya, III numaralı Mersin ve V numaralı Hatay Akdeniz Bölgesi'nin kıyı illeridir. II numaralı Isparta'nın denize kıyısı yoktur ama Göller Yöresi'nde, yani Akdeniz Bölgesi'nin iç kesiminde bulunur; bu nedenle o da bölge dışında sayılamaz. Cevap D.

Doğru cevap: D — Ülkeye gelen ziyaretçilerin çoğu kış sporları amacıyla gelmektedir.

Grafikte ocak 200, nisan 400, temmuz 800, ekim 400 bin kişidir. 800 ÷ 200 = 4 olduğundan A; nisan ile ekim eşit olduğundan B; yaz ayında değerin zirveye çıkıp kışın dibe inmesinden C; en küçük sütunun ocak olmasından E okunabilir. Ziyaretçilerin hangi amaçla geldiği grafikte hiç yer almaz; üstelik en yoğun ay temmuzdur, bu da kış sporları yargısıyla çelişir. Bu nedenle D'ye ulaşılamaz. Cevap D.

Doğru cevap: C — I ve III

Şeker pancarı ile taze çay yaprağı ağır, hacimli ve çabuk bozulan hammaddelerdir; uzağa taşınınca hem maliyet artar hem de kalite düşer, bu yüzden I ve III'te tesis doğrudan üretim alanına kurulmuştur. II'de belirleyici olan hammadde değil pazardır: otomobil fabrikasının kullandığı sac, lastik ve parçalar farklı yerlerden gelir; tesis, talebin ve ulaşım ağının yoğunlaştığı yere kurulur. Bu nedenle II'yi içeren D ve E elenir, yalnız I diyen A eksik kalır. Cevap C.

Doğru cevap: E — Türkiye'nin maden rezervleri bakımından en zengin bölgesi olması

Marmara'nın sanayideki üstünlüğü pazar, ulaşım ve iş gücü avantajlarından kaynaklanır; bölge maden rezervi bakımından öne çıkan bir bölge değildir, bu nedenle E gösterilemez. Türkiye nüfusunun en büyük bölümünü barındırması geniş bir iç pazar yaratır (A), İstanbul ve Kocaeli limanları ithal hammaddenin girişini kolaylaştırır (B). Bölge, kara ve demir yolu ağının düğüm noktasıdır (C) ve göçle gelen kalabalık nüfus nitelikli iş gücü arzını artırır (D). Cevap E.

Doğru cevap: C — Dağ sıralarının kıyıya göre uzanış doğrultusunun farklı olması

Ege'de dağlar kıyıya dik uzanır; aralarındaki çöküntü ovaları denize açılarak hem girintili çıkıntılı bir kıyı hem de iç kesimlere kolay ulaşım sağlar, böylece art bölge genişler. Karadeniz'de ise dağlar kıyıya paralel uzandığı için kıyı düzdür ve dağ duvarı art bölgeyi daraltır. Enlem farkı liman sayısını belirlemez (A), yağış ve tuzluluk kıyı şekliyle ilgisizdir (B ve D). Nüfus yoğunluğu limanın işlekliğini etkileyebilir ama doğal liman sayısının nedeni değildir (E). Cevap C.

Doğru cevap: E — Ülkenin dış ticaret açığının tamamen kapandığına

Metinde yalnızca turizm gelirinin arttığı ve harcamanın birçok sektöre yayıldığı belirtilmektedir; ihracat ve ithalat rakamları hiç verilmediği için dış ticaret açığının kapandığı söylenemez, bu nedenle E'ye ulaşılamaz. Yabancı ziyaretçilerin harcaması döviz girdisidir (A). Harcamaların konaklama, yiyecek-içecek ve el sanatlarına yayılması bu sektörlerin canlandığını (B) ve buralarda istihdamın artacağını (C) gösterir. Ulaştırmanın harcama kalemleri arasında sayılması bu alanda talep oluştuğunu belirtir (D). Cevap E.

Doğru cevap: D — I ve III

Turizmin geliştiği kıyı yörelerinde konaklama talebi ve yazlık kullanım arttığı için ikinci konut sayısı yükselir (I). Otel, lokanta, ulaştırma ve rehberlik gibi işler çoğaldığından hizmet sektörünün istihdamdaki payı artar (III). Buna karşılık turizm yapılaşması kıyı ovalarındaki tarım alanlarını daraltır, genişletmez; bu yüzden II yanlıştır ve II'yi içeren C ile E elenir. Yalnız I diyen A ile yalnız II diyen B de eksik ya da hatalıdır. Cevap D.

Doğru cevap: A — Petrokimya tesisi – İzmir (Aliağa)

Aliağa'daki petrokimya tesisinin girdisi tarımsal bir ürün değil, rafineriden gelen ve büyük ölçüde ithal ham petrole dayanan naftadır; tesisin yeri hammadde üretim alanına değil limana ve rafineriye yakınlıkla açıklanır, bu yüzden A ilkenin dışındadır. Taze çay yaprağı toplandıktan sonra saatler içinde işlenmek zorundadır (B). Fındık, zeytin ve domates de hacimli, ağır ya da çabuk bozulan ürünlerdir; bu yüzden fabrikaları üretim alanlarında kurulmuştur (C, D ve E). Cevap A.