Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin İlk Türk Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 149 soru kitap sırasına göre 10 teste bölünmüştür; bu sayfa 6. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Hazarlar, Peçenekler, Uzlar ve Kuman-Kıpçaklar, Avarlar, Kırgızlar, Karluklar, Türgişler, Sabirler ve Oğuzlar, Uygur Devleti (745–840), İtil (Volga) ve Tuna Bulgarları, I. Göktürk Devleti (552), Türk ordusu: onlu sistem, ordu-millet, Turan taktiği. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
4 kolay8 orta3 zor
840 yılında Uygur Devleti'ne son vererek Ötüken bölgesini ele geçiren Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Kırgızlar
Uygur Devleti 840 yılında Kırgızlar tarafından yıkılmıştır. Karluklar ve Basmiller daha önce Uygurlarla birlikte II. Göktürk Devleti'nin yıkılmasında rol oynamış topluluklardır.
Dünyanın bilinen en uzun destanı kabul edilen Manas Destanı aşağıdaki Türk topluluklarından hangisine aittir?
Doğru cevap: C — Kırgızlar
Manas Destanı Kırgızlara ait olup hacmiyle bilinen en uzun destan kabul edilir. Uygurlara Göç ve Türeyiş destanları mal edildiğinden bu seçenek doğru değildir.
Bizans'ın başkenti İstanbul'u kuşatan ilk Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Avarlar
Avarlar, Sasanilerle birlikte hareket ederek İstanbul'u kuşatan ilk Türk devletidir. Hazarlar Kafkasya bölgesinde Araplarla mücadele etmiş, Peçenekler ise Bizans ordusunda ücretli asker olarak görev almıştır.
Süvarinin at üzerindeki dengesini ve savaş gücünü artıran üzengi, Avarlar aracılığıyla Avrupa'ya tanıtılmıştır. Bu bilgi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: B — Türklerin askerî alanda Avrupa'yı etkilediğinin
Bozkır süvari kültürüne ait bir aracın Avrupa'ya taşınması, Türklerin askerî teknik alanında Avrupa'yı etkilediğini gösterir. Avarlar Bizans ve Franklarla savaşan bir güç olduğundan savaşı tamamen bıraktıkları yargısı yanlıştır.
Yönetici kesimi Museviliği benimseyen ve bu yönüyle diğer Türk devletlerinden ayrılan devlet aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Hazarlar
Hazar Devleti'nde yönetici kesim Museviliği benimsemiş, halk arasında ise farklı inançlar bir arada yaşamıştır. Uygurlar Mani dinini benimsemiş, Karluklar ise İslamiyet'i kabul etmiştir.
Hazar Devleti'nde Musevi, Hristiyan, Müslüman ve Gök Tanrı inancına bağlı toplulukların bir arada yaşadığı, ticaretin geliştiği uzun bir barış dönemi yaşanmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: A — Dinî hoşgörünün ekonomik gelişmeyi desteklediğinin
Farklı inançların bir arada yaşayabildiği ortam, tüccarların güven içinde faaliyet göstermesini sağlayarak ticareti geliştirmiştir. Hazarların Araplarla Kafkasya'da uzun süre savaştığı bilindiğinden hiç savaşa girmedikleri yargısı yanlıştır.
Almış Han Dönemi'nde Abbasi halifesinin gönderdiği heyetle birlikte İslamiyet'i resmen kabul eden Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — İtil (Volga) Bulgarları
İtil Bulgarları, Almış Han döneminde Abbasi halifesine başvurarak gelen heyetle birlikte İslamiyet'i resmen kabul etmiştir. Tuna Bulgarları ise Hristiyanlığı benimsemiş, Hazarların yönetici kesimi Museviliği seçmiştir.
Balkanlara yerleşen Tuna Bulgarları Hristiyanlığı benimsemiş, zamanla çevrelerindeki kalabalık Slav toplulukları içinde eriyerek dil ve kültürlerini büyük ölçüde yitirmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?
Doğru cevap: E — Din değiştirmenin kültürel erimeyi hızlandırmasına
Tuna Bulgarları, çevrelerindeki kalabalık Slav topluluğunun dini olan Hristiyanlığı benimseyerek onlarla ortak değerler paylaşmış; azınlıkta oldukları için dillerini ve kültürlerini yitirip Slavlar içinde erimiştir. Bu nedenle verilen durum, din değiştirmenin kültürel erimeyi hızlandırmasına örnektir. Buna karşılık İtil Bulgarları, çevrelerindeki topluluklardan ayrışmalarını sağlayan İslamiyet'i benimsedikleri için erimemiş, Türk kimliklerini uzun süre korumuştur. Bu karşıtlık, erimeyi belirleyen etkenin din değiştirmenin kendisi değil, kalabalık komşu toplulukla aynı dini paylaşmak olduğunu gösterir.
1071 Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusunda ücretli asker olarak bulunan Peçeneklerin bir bölümü, savaş sırasında Selçuklu tarafına geçmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: B — Soydaşlık bağının siyasi tercihte etkili olabildiğinin
Karşı safta bulunan Peçeneklerin soydaşlarının yanına geçmesi, ortak köken bağının siyasi ve askerî tercihleri etkileyebildiğini gösterir. Peçeneklerin ücretli asker olarak Bizans ordusunda bulunması, Bizans ile hiç ilişki kurmadıkları yargısını da çürütür.
Kuman-Kıpçak Türkçesinin söz varlığını içeren ve bu topluluğun dili hakkında önemli bilgiler veren Codex Cumanicus adlı eser, aşağıdakilerden hangisine kanıt gösterilebilir?
Doğru cevap: D — Kumanların diline başka toplumlarca ilgi duyulduğuna
Kuman diline ilişkin bir söz varlığı derlemesinin hazırlanması, bu dili öğrenmeye yönelik bir ihtiyacın ve yoğun bir temasın bulunduğunu gösterir. Kumanlar Karadeniz'in kuzeyine kadar geniş bir alana yayıldığından Orta Asya'dan hiç ayrılmadıkları yargısı yanlıştır.
Adları Sibirya coğrafyasına verilen, Bizans ile ilişki kurarak Sasanilere karşı mücadele eden ve VI. yüzyılda Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya akınlar düzenleyen Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Sabirler
Sabirler, adlarını Sibirya bölgesine veren ve Kafkaslar üzerinden Anadolu'ya akınlar düzenleyen Türk topluluğudur. Karluklar ve Türgişler Orta Asya'nın doğusunda, Çin ve Araplarla ilişkileriyle öne çıkmıştır.
Emevilerin Orta Asya'ya yönelen ilerleyişine uzun süre direnen ve Batı Göktürklerin mirası üzerinde kurulan Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Türgişler
Türgişler, Batı Göktürklerin dağılmasının ardından Orta Asya'da kurulmuş ve Emevilerin ilerleyişine karşı uzun süre direnmiştir. Hazarlar da Araplarla savaşmış ancak bu mücadele Orta Asya'da değil Kafkasya bölgesinde yaşandığından soruyla uyuşmaz.
751 yılındaki Talas Savaşı'nda Abbasilerin yanında yer alarak Çin'in Orta Asya'daki ilerleyişinin durdurulmasına katkı sağlayan Türk topluluğu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Karluklar
Talas Savaşı'nda (751) Karluklar Abbasilerin yanında yer almış ve Çin (Tang) ordusunun yenilgiye uğratılmasında etkili olmuştur. Bu savaş sonrasında Çin'in Orta Asya'daki ilerleyişi durmuş, Türkler ile Müslümanlar arasındaki ilişkiler gelişerek İslamiyet Türkler arasında yayılmaya başlamıştır. Diğer seçeneklerdeki toplulukların savaşla ilgisi yoktur: Kırgızlar bu dönemde Yenisey Irmağı'nın yukarı havzasında yaşamaktaydı; Ötüken ise 744-840 arasında Uygur Kağanlığı'nın merkeziydi ve Kırgızlar bu bölgeye ancak 840'ta Uygur Devleti'ne son vererek hâkim olmuştur. Avarlar ve Peçenekler Doğu Avrupa'da, Sabirler ise Kafkasya çevresinde bulunuyordu.
Bozok ve Üçok adlı iki ana kola ayrılan, yirmi dört boydan oluşan ve sonraki yüzyıllarda kurulan büyük Türk devletlerinin temelini oluşturan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Oğuzlar
Oğuzlar, Bozok ve Üçok kollarına ayrılan yirmi dört boydan oluşur ve Selçuklu ile Osmanlı gibi devletlerin dayandığı topluluktur. Hazarlar Kafkasya çevresinde ayrı bir devlet kurmuş olup Oğuz boy teşkilatıyla ilgileri yoktur.
Aşağıda verilen eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: D — Kırgızlar — Mani dinini resmî din olarak benimsemişlerdir.
Mani dinini benimseyen topluluk Kırgızlar değil Uygurlardır; Kırgızlar 840'ta Uygur Devleti'ne son vermiştir. Diğer seçeneklerde verilen Uygur, Avar, Karluk ve Hazar bilgileri tarihsel olarak doğrudur.
