Mondros Ateşkes Antlaşması ve Cemiyetler — Test 8

Doğru cevap: C — Yönetimin Milletler Cemiyeti adına ve geçici olarak üstlenilmesi

Manda sisteminde bir devlet, Milletler Cemiyeti adına ve o toprakların halkı kendini yönetebilecek düzeye gelene kadar geçici olarak yönetme görevini üstlendiğini ileri sürer; sömürgede ise toprak doğrudan ilhak edilir ve süresiz biçimde elde tutulur. Bu nedenle doğrudan ilhaktan söz eden A tam olarak sömürge yönetimini tanımlar. Manda altındaki bölgelerde mandater devletin askerî varlığı bulunduğundan B, sistem Ortadoğu ve Afrika'da uygulandığından D yanlıştır. Mandater devlet halkın oyuyla değil konferans kararıyla belirlendiği için E de doğru değildir. Cevap C.

Doğru cevap: A — 30 Ekim 1918 - Limni Adası

Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918'de Limni Adası'nın Mondros Limanı'nda, Agamemnon zırhlısında imzalanmıştır; Osmanlı Devleti'ni Bahriye Nazırı Rauf Bey temsil etmiştir. 11 Ekim 1922 Mudanya, Kurtuluş Savaşı'nı sona erdiren ateşkestir (B). 10 Ağustos 1920 Sevr Antlaşması'nın, 24 Temmuz 1923 ise Lozan Antlaşması'nın tarihidir (C, E). 3 Mart 1918 Brest-Litovsk, Rusya'nın savaştan çekildiği antlaşmadır (D). Cevap A.

Doğru cevap: D — Yunanistan

Paris Barış Konferansı'nda alınan karara dayanarak İzmir 15 Mayıs 1919'da Yunanistan tarafından işgal edilmiş, bu işgal Batı Anadolu'da Kuvayımilliye hareketinin doğmasına yol açmıştır. İtalya Antalya ve Konya çevresini, Fransa Adana ve Mersin yöresini işgal etmiştir (A, B). İngiltere Musul, Urfa, Antep, Maraş ve Samsun gibi yerleri işgal etmiştir (C). Rusya ise savaştan çekildiği için işgallere katılmamıştır (E). Cevap D.

Doğru cevap: B — Ülkeyi işgallere karşı savunmasız duruma getirmek

Ordunun dağıtılması ve silahların teslimi, ateşkesten sonra yapılacak işgallere karşı direniş imkânını ortadan kaldırmayı amaçlamıştır; nitekim Kâzım Karabekir gibi komutanlar silah ve cephaneyi halka dağıtarak bu hükmü uygulamamaya çalışmıştır. Antlaşma orduyu yeniden düzenlemeyi değil dağıtmayı öngörür (A). Bütçe tasarrufu ya da gönüllü askerlik gibi bir amaç metnin hiçbir hükmünde yoktur (C, D). Yenilen bir devleti yeni bir savaşa hazırlamak da söz konusu değildir (E). Cevap B.

Doğru cevap: C — 7. madde bütün ülkeyi, 24. madde belirli illeri kapsar.

7. madde, İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkması hâlinde herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkı tanır ve coğrafi bakımdan bütün ülkeyi kapsar; 24. madde ise yalnız Doğu Anadolu'daki altı ilde karışıklık çıkması durumunu düzenler. Maddelerin ikisi de Boğazlarla ya da terhisle sınırlı değildir; bu konular ayrı hükümlerde yer alır (A, B). 24. madde de işgal imkânı verdiği için D yanlıştır (D). 7. madde demiryollarına özgü değil, genel bir işgal gerekçesidir (E). Cevap C.

Doğru cevap: E — Güvenlik tehdidi hâlinde işgal hakkı tanınması

İşgaller, İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden bir durum çıkması hâlinde stratejik noktaları işgal yetkisi veren 7. maddeye dayandırılmıştır; bu madde ateşkesin en tehlikeli hükmü sayılır. Boğazların açılması, haberleşme araçlarının denetimi, İttifak Devletleri ile ilişkilerin kesilmesi ve uzak cephelerdeki birliklerin teslimi ateşkesin diğer hükümleridir; ancak hiçbiri Anadolu'da işgal gerekçesi olarak kullanılmamıştır (A, B, C, D). Cevap E.

Doğru cevap: A — İngiliz Muhipleri Cemiyeti

İngiliz Muhipleri Cemiyeti, kurtuluşun İngiliz himayesine girmekle sağlanacağını savunduğu için millî varlığa düşman cemiyetler arasında sayılır. Kilikyalılar Cemiyeti Adana yöresinin Fransız işgaline, Redd-i İlhak Cemiyeti İzmir'in Yunan işgaline karşı kurulmuştur (B, D). Trakya Paşaeli ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye cemiyetleri de bölgelerinin işgal edilmesini önlemeyi amaçlayan millî cemiyetlerdir (C, E). Cevap A.

Doğru cevap: B — Mavri Mira Cemiyeti

Mavri Mira (Kara Kader), Fener Rum Patrikhanesi bünyesinde kurulmuş; okullar, kiliseler ve Kızılay benzeri örgütler aracılığıyla Trakya ile Batı Anadolu'da Bizans'ı canlandırmayı hedeflemiştir. Etniki Eterya XIX. yüzyıl başında Yunan bağımsızlığı için kurulmuş, Megali İdea'yı savunan eski bir örgüttür (A). Pontus Rum Cemiyeti Trabzon-Samsun hattında bir Rum devleti kurmayı amaçlar (C). Taşnaksutyun bir Ermeni, Alyans İsrailit ise bir Yahudi cemiyetidir (D, E). Cevap B.

Doğru cevap: C — Adana ve Çukurova yöresi

Kilikya, Adana merkezli Çukurova yöresinin tarihî adıdır; Kilikyalılar Cemiyeti bu bölgenin Fransız işgalinden ve Ermeni iddialarından korunması amacıyla kurulmuştur. Trakya'yı korumak için Trakya Paşaeli, Doğu Karadeniz için Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye cemiyetleri kurulmuştur (A, B). Erzurum'da Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti faaliyet göstermiştir (D). Antalya ve Konya yöresi İtalyan işgaline uğramıştır, ancak Kilikya bu bölge değildir (E). Cevap C.

Doğru cevap: D — Türklerin çoğunlukta olduğu yerlerde egemenlik

Wilson İlkeleri'nin Osmanlı Devleti'ni doğrudan ilgilendiren maddesi, Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerde egemenliğin süreceğini, azınlıklara ise gelişme imkânı tanınacağını öngörüyordu; beklenti bu hükümden doğmuştur. Gizli antlaşmaların yasaklanması, denizlerde serbestlik, silahlanmanın sınırlandırılması ve Milletler Cemiyeti'nin kurulması ilkelerin diğer maddeleridir; bunlar toprak bütünlüğüne doğrudan dayanak sağlamaz (A, B, C, E). Cevap D.

Doğru cevap: A — Galip devletlerin ilkelere çıkarları ölçüsünde uyduğunu

Aynı devletlerin hem halkların kendi geleceğini belirlemesini savunup hem de İzmir'i Yunanistan'a vermesi, ilkelerin çıkarlarla çeliştiği yerde uygulanmadığını ortaya koyar. Osmanlı Devleti konferansta karar alan değil, hakkında karar verilen taraftır (B). İlkeler ateşkeslerin dayanağı olarak benimsenmiştir, hiç benimsenmediği söylenemez (C). İzmir'de Türk nüfusu çoğunluktadır; karar nüfus ölçütüne değil siyasi pazarlığa dayanır (D). Gizli antlaşmalar iptal edilmemiş, paylaşım büyük ölçüde onların çizgisinde sürmüştür (E). Cevap A.

Doğru cevap: E — İzmir'in Yunanistan'a bırakılmasının kararlaşması

Paris Barış Konferansı'nda İtalya'ya verilmesi düşünülen İzmir, İngiltere'nin desteğiyle Yunanistan'a bırakılmış; bu karar 15 Mayıs 1919 işgalinin dayanağı olmuştur. Ordunun terhisi Mondros'un hükmüdür, konferans kararı değildir (A). Boğazlar Osmanlı denetimine bırakılmamış, İtilaf denetimine girmiştir (B). Musul'un işgali konferanstan önce, Kasım 1918'de gerçekleşmiştir (C). Konferans ateşkes şartlarını yumuşatmamış, paylaşımı somutlaştırmıştır (D). Cevap E.

Doğru cevap: B — İtalya

Antalya, Konya, Marmaris, Bodrum, Fethiye ve Kuşadası yöresi İtalya tarafından işgal edilmiştir; İtalya'nın işgalleri Batı Anadolu'da Yunanistan ile çıkar çatışmasına yol açmıştır. İngiltere Musul, Urfa, Antep, Maraş, Samsun ve Merzifon gibi noktaları tutmuştur (A). Fransa Adana, Mersin ve Dörtyol yöresini işgal etmiştir (C). Yunanistan İzmir ve çevresine çıkmıştır (D). Avusturya ise yenilen taraf içinde yer aldığı için hiçbir işgale katılmamıştır (E). Cevap B.

Doğru cevap: C — Boğazların yönetimi bir uluslararası komisyona verilmiştir.

Ateşkesin ilk maddesi Boğazların açılmasını ve istihkâmların denetimini düzenler; Boğazların bir uluslararası komisyona devredilmesi ise ateşkesin değil, sonradan hazırlanan Sevr Antlaşması'nın hükmüdür ve bu maddeden çıkarılamaz. İstihkâmların elden çıkması İtilaf donanmalarının Karadeniz'e geçişini serbest bırakır, başkentin güvenliğini dış denetime sokar ve Osmanlı Devleti'nin Boğazlar üzerindeki denetimini bitirir (A, B, D). İstanbul önünde donanma bulundurma imkânı da hükümet üzerinde sürekli bir baskı aracıdır (E). Cevap C.

Doğru cevap: A — Haberleşme ve ulaşım denetiminin yitirilmesi

Haberleşme araçlarının ve demiryollarının İtilaf denetimine geçmesi, hükümetin ülke içiyle bağlantısını ve asker ile malzemenin serbest hareketini onların iznine bağlamıştır; bu da Millî Mücadele'nin ilk aylarında haberleşmenin gizli yollarla yürütülmesini zorunlu kılmıştır. Yeni demiryolu ya da liman yapımı gibi bir hüküm yoktur (B, D). Posta hizmetleri kaldırılmamış, denetim altına alınmıştır (C). Ulaşımın denetime girmesi ordunun hareketini kolaylaştırmaz, tersine kısıtlar (E). Cevap A.