Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi — Test 10

Doğru cevap: D — Mustafa Kemal Paşa

Büyük Millet Meclisi 24 Nisan 1920'de Mustafa Kemal Paşa'yı başkanlığa seçmiştir. Sinop Mebusu Şerif Bey yalnızca en yaşlı üye sıfatıyla ilk oturumu açtığından A, Celalettin Arif Bey ise meclis başkan vekilliği yaptığından B doğru değildir.

Doğru cevap: D — I ve II

Meclis yeni bir devletin temellerini attığı için kurucu meclis niteliği taşır ve güçler birliği ilkesi gereği yasama ile yürütme yetkilerini kendisinde toplamıştır; bu nedenle I ve II doğrudur. Saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldığından III yanlıştır ve III'ü içeren C ile E elenir.

Doğru cevap: E — Ali Galip Olayı

Elazığ Valisi Ali Galip'in Sivas Kongresi'ni basma girişimi Ali Galip Olayı olarak bilinir ve girişim önceden haber alınarak sonuçsuz bırakılmıştır. 31 Mart Olayı 1909'da yaşandığından A, Amasya Görüşmeleri ise kongreden sonra yapılan resmî görüşmeler olduğundan C doğru değildir.

Doğru cevap: E — I ve III

Erzurum Kongresi'nde dokuz kişilik Temsil Heyeti kurulmuş, Sivas Kongresi'nde bu heyetin üye sayısı on altıya çıkarılmıştır; ayrıca Sivas'ta bütün millî cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiştir. Dolayısıyla I ve III doğrudur. Erzurum Kongresi'ne 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa değil, kongre delegelerinin oyuyla seçilen Mustafa Kemal başkanlık etmiştir; bu yüzden II yanlıştır ve II'yi içeren B, C ve D seçenekleri elenir. Cevap E.

Doğru cevap: D — Meclise karşı çıkan ayaklanmaları ve kaçakları bastırmak

Her iki düzenleme de Büyük Millet Meclisi'ne karşı çıkarılan iç ayaklanmaların ve ordudan kaçışların hızla bastırılması, böylece cephe gerisinde otoritenin sağlanması amacını taşır; İstiklal Mahkemeleri bu kanunu uygulayan özel yetkili mahkemelerdir. Orduya mal ve malzeme sağlamak, 1921'de Sakarya öncesinde yayımlanan Tekâlif-i Milliye Emirleri'nin konusudur, bu nedenle B yanlıştır. Anayasa çalışması ayrı bir süreçtir ve 1921'de Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ile sonuçlanmıştır; dolayısıyla C de doğru değildir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Her ikisinin de Sivas Kongresi'nden önce gerçekleştiği

Amasya Genelgesi 22 Haziran 1919'da, Sivas Kongresi 4-11 Eylül 1919'da, Amasya Görüşmeleri ise 20-22 Ekim 1919'da gerçekleşmiştir; yani görüşmeler kongreden önce değil sonra yapılmıştır, bu nedenle A söylenemez. Genelge, mücadelenin gerekçesini, amacını ve yöntemini ortaya koyan bir metindir ve Mustafa Kemal'in yanı sıra Rauf Bey, Ali Fuat Paşa gibi isimlerin onayıyla yayımlandığından B ve E doğrudur. Görüşmeler Temsil Heyeti ile İstanbul Hükûmeti temsilcisi arasında yapılmış ve sonunda düzenlenen protokollerle Temsil Heyeti muhatap alınmıştır; dolayısıyla C ve D de doğrudur. Cevap A.

Doğru cevap: D — Salih Paşa

Amasya Görüşmeleri'nde Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal, Rauf Bey ve Bekir Sami Bey, İstanbul Hükûmeti adına ise Bahriye Nazırı Salih Paşa masaya oturmuştur. Ali Rıza Paşa bu tarihte sadrazamdır, görüşmelere bizzat katılmamıştır; Damat Ferit Paşa ise Millî Mücadele'ye karşı tutumu nedeniyle daha önce istifa etmek zorunda kalan sadrazamdır. Ahmet İzzet Paşa, Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalandığı dönemin sadrazamı olarak tanınır. Cevap D.

Doğru cevap: A — Osmanlı'dan ayrı yeni bir devletin hukuken biçimlendiği

Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda ülke için "Osmanlı Devleti" yerine "Türkiye Devleti" adının kullanılması ve yönetimin doğrudan Büyük Millet Meclisi'ne bağlanması, Osmanlı'dan ayrı yeni bir devletin hukuki temellerinin atıldığını gösterir. Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildiği için B, halifelik 3 Mart 1924'te kaldırıldığı için D anakronik ifadelerdir. Anayasa yasama, yürütme ve yargıyı mecliste topladığından kuvvetler ayrılığını benimsediğini söyleyen C de yanlıştır; metinde padişaha herhangi bir yetki tanınmamıştır. Cevap A.

Doğru cevap: B — Egemenliğin padişahtan alınıp millete dayandırıldığının

Meclis, padişah adına vekil atamayı ya da ayrı bir hükûmet başkanı tanımayı reddederek bütün yetkiyi kendisinde topladığını, yani egemenliğin kaynağının hanedan değil millet olduğunu ilan etmiştir. Ancak bu kararlarda saltanat makamı hukuken kaldırılmamış, yalnızca yetkisiz bırakılmıştır; saltanatın kaldırılması 1 Kasım 1922'de gerçekleştiği için D yanlıştır. Aynı dönemde tek bir meclis grubu bulunduğundan çok partili yaşamdan söz eden C, laik hukuk düzeni ise 1920'lerin ikinci yarısındaki inkılaplarla kurulduğundan E de geçersizdir. Cevap B.

Doğru cevap: B — Tam bağımsızlık

Manda ve himaye, bir devletin yönetimini başka bir devletin vesayetine bırakmak anlamına gelir; bunun reddedilmesi, Millî Mücadele'nin kayıtsız şartsız bağımsızlık hedefine bağlı olduğunu ortaya koyar. Osmanlıcılık ve ümmetçilik, imparatorluğu bir arada tutmayı amaçlayan ve XX. yüzyıl başında geçerliliğini yitiren düşünce akımlarıdır, manda tartışmasıyla ilgileri yoktur. Devletçilik ekonomik bir ilke olup 1930'lu yıllarda uygulanmaya başlamıştır; adem-i merkeziyetçilik ise Prens Sabahattin'in savunduğu yönetim anlayışıdır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Kongre kararlarında padişaha ve halifeye bağlılığın dile getirilmesi

Padişaha ve halifeye bağlılığın dile getirilmesi, ulusal egemenliğin değil hanedan egemenliğinin tanındığını gösteren bir ifadedir; bu vurgu dönemin koşullarında tepki çekmemek için kullanılmıştır ve ulusal egemenliğe kanıt olamaz. Buna karşılık Amasya Genelgesi'ndeki "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" ifadesi ile Erzurum Kongresi'nin "millî iradeyi hâkim kılmak esastır" kararı, egemenliğin kaynağını millete bağladığı için doğrudan kanıttır. Delegelerin halk tarafından seçilmesi de temsil yetkisinin milletten alındığını, meclisin üstünde bir güç tanınmaması ise bu anlayışın en açık biçimde kurumsallaştığını gösterir. Cevap C.

Doğru cevap: C — Ülkenin en kalabalık ve en gelişmiş kenti olması

Ankara, 1919'da nüfusu ve ekonomik gelişmişliği bakımından İstanbul, İzmir gibi kentlerin gerisinde kalan orta ölçekli bir kentti; bu nedenle en kalabalık ve gelişmiş kent olması bir seçim gerekçesi olamaz. Buna karşılık Anadolu'nun ortasında, işgal bölgelerinden uzak ve Batı Cephesi'ne yakın olması, ayrıca demir yolu ile telgraf hattının buradan geçmesi kenti yönetim merkezi olmaya elverişli kılmıştır. İstanbul ile haberleşmenin sürdürülebilmesi de Mebusan Meclisi süreci açısından önem taşıdığından D bir nedendir. Cevap C.

Doğru cevap: B — Halkın işgallere tepkisini örgütlü biçimde göstermesi

Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919), Mustafa Kemal'in Anadolu'ya geçtikten sonra yayımladığı ilk genelgedir; amacı halkı işgaller karşısında harekete geçirip tepkiyi mitingler ve protesto telgraflarıyla örgütlü bir güce dönüştürmektir. Düzenli ordu kararı 1920'nin sonlarına ait olduğu için A dönemin dışındadır; saltanat 1 Kasım 1922'de kaldırıldığından C bu genelgeyle ilgisizdir. Ankara'da olağanüstü yetkili meclis çağrısı ise 19 Mart 1920'de yapılmıştır, dolayısıyla D de yanlıştır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Kapitülasyonların bütünüyle kaldırılması

Sevr Antlaşması kapitülasyonları kaldırmak bir yana, onları İtilaf Devletleri'nin uyruklarına genişletmiş ve Osmanlı maliyesini İtilaf temsilcilerinden oluşan bir komisyona bağlamıştır; kapitülasyonlar ancak 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması'yla kaldırılmıştır. İzmir ve çevresinin Yunan yönetimine bırakılması, Boğazların uluslararası komisyona verilmesi, ordunun sayı ve silah bakımından sınırlandırılması ve doğuda bir Ermeni devleti kurulması Sevr'de gerçekten yer alan hükümlerdir. Bu nedenle A, B, D ve E antlaşmada bulunur. Cevap C.

Doğru cevap: A — İstanbul Hükûmeti'nin meşruiyeti sorgulanmaya başlanmıştır.

Amasya Genelgesi (21-22 Haziran 1919), İstanbul Hükûmeti'nin görevini yerine getiremediğini açıkça söyleyerek onun meşruiyetini sorgulamış; hemen ardından "her türlü etki ve denetimden kurtulmuş millî bir kurul" ile Sivas'ta bir ulusal kongre öngörerek yeni bir yönetim arayışının kapısını açmıştır. Genelgede halifelik makamına yönelik bir tartışma açılmadığı için B yanlıştır; İtilaf Devletleri'nden destek beklemek genelgenin ruhuna aykırı olduğundan D de olamaz. Genelge millî cemiyetleri dağıtmayı değil ortak bir çatı altında toplamayı amaçladığı için E de geçersizdir. Cevap A.