Atatürkçülük ve Atatürk İlkeleri — Test 9

Doğru cevap: E — Tam bağımsızlık

Kapitülasyonlar, yabancı devletlere ekonomik, hukuki ve mali ayrıcalıklar tanıyarak devletin kendi ülkesindeki egemenlik yetkisini sınırlayan uygulamalardır; bunların kaldırılmasında ısrar edilmesi siyasi, ekonomik ve hukuki alanda tam bağımsızlık anlayışının gereğidir. Bilimsellik ve akılcılık, kararların akla ve bilime dayandırılmasıyla ilgilidir; bu nedenle C doğrudan bir açıklama sunmaz. Millî birlik ve beraberlik ise toplumun ortak değerler çevresinde bütünleşmesini anlatır ve kapitülasyon tartışmasının konusu değildir. Cevap E.

Doğru cevap: C — Halkçılık

Halkçılık, toplumu oluşturan bütün kesimleri eşit sayan, hiçbir kişi, aile ya da zümreye ayrıcalık tanımayan ve üreten kesimleri toplumun temeli kabul eden ilkedir; köylüyü ülkenin gerçek sahibi sayan bu söz doğrudan halkçılıkla ilgilidir. Laiklik din ve devlet işlerinin ayrılmasını, devletçilik ise ekonomide devletin yatırımcı rolünü konu aldığı için A ve D yanlıştır. Cumhuriyetçilik yönetim biçimine, inkılapçılık ise yeniliklerin sürdürülmesine ilişkin ilkelerdir. Cevap C.

Doğru cevap: B — İlkelerin anayasal güvence altına alınmış olması

1937'de yapılan anayasa değişikliğiyle altı ilke devletin nitelikleri arasında sayılmış, böylece sıradan bir siyasi programın değil anayasanın güvencesi altına girmiştir. Bu ilkeler bir arada ilk kez 1931'de Cumhuriyet Halk Fırkası programında yer aldığından A yanlıştır. Bütünleyici ilkeler temel ilkeleri açıklayıp destekler, onların yerini almaz; bu nedenle D de doğru değildir. Cumhuriyet'in ilanıyla kabine sistemine geçilmiş olduğundan C gerçeğe aykırıdır. Cevap B.

Doğru cevap: E — İnkılapların ekonomik alanla sınırlı tutulduğu

Açıklamada toplumun bütün anlam ve biçimiyle uygar duruma ulaştırılmasından söz edilmektedir; bu ifade değişimin tek bir alanla, özellikle de yalnızca ekonomiyle sınırlı olmadığını gösterir, dolayısıyla E çıkarılamaz. İnkılapların bir amaca yöneldiği ve bu amacın çağdaş uygarlık düzeyi olduğu doğrudan söylenmiştir. "Bütün anlam ve biçimiyle" vurgusu da değişimin yalnızca dış görünüşte değil düşünce ve yaşam biçiminde de gerçekleşmesinin istendiğini ortaya koyar. Cevap E.

Doğru cevap: D — I ve III

Altı temel ilke 1937'deki anayasa değişikliğiyle metne girmiş, inkılapçılık ise yapılan yeniliklerin korunup çağın gereklerine göre geliştirilmesini öngören ilke olarak tanımlanmıştır; bu nedenle I ve III doğrudur. Millî egemenlik, tam bağımsızlık, çağdaşlaşma gibi bütünleyici ilkeler temel ilkeleri açıklayan ve onlarla bir bütün oluşturan ilkelerdir; temel ilkelerin yerini almak üzere belirlenmemiştir, dolayısıyla II yanlıştır ve II'yi içeren B, C, E seçenekleri elenir. İlkelerin birbirini tamamlaması, birinin zayıflamasının diğerlerini de etkilemesi anlamına gelir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Özel mülkiyetin ve özel girişimin varlığını sürdürmesi

Türkiye'de devletçilik, özel girişimin sermaye ve teknik bakımdan yetersiz kaldığı alanlarda devletin yatırım yapmasını öngören karma bir modeldir; özel mülkiyet ve özel girişim ortadan kaldırılmamış, ikisi bir arada yürütülmüştür. Beş yıllık plan hazırlanması, ağır sanayiye öncelik verilmesi ve devletin fabrika kurması iki ülkede de görüldüğü için B, C ve D ayırt edici değildir. Tarımda toprakların birleştirilerek ortak işletmelere dönüştürülmesi ise Sovyet modeline özgü bir uygulamadır, Türkiye'de uygulanmamıştır. Cevap A.

Doğru cevap: E — Çağdaşlaşma

Atatürkçülüğün altı temel ilkesi cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve inkılapçılıktır. Çağdaşlaşma ise bu ilkeleri destekleyen bütünleyici ilkeler arasında yer alır; temel ilkelerin yönünü belirlemekle birlikte altı temel ilkeden biri değildir. Cumhuriyetçilik ve laiklik 1937'de anayasa metnine de giren temel ilkeler olduğu için A ve B, devletçilik ile inkılapçılık da doğrudan temel ilke olduğu için C ve D elenir. Cevap E.

Doğru cevap: B — Milliyetçilik

Her iki kurum da Türk tarihini ve Türk dilini araştırıp millî kültürü geliştirmek amacıyla kurulmuştur; bu da doğrudan milliyetçilik ilkesinin gereğidir. Cumhuriyetçilik devletin yönetim biçimiyle, devletçilik ekonomik kalkınma modeliyle ilgilidir; bu yüzden A ve C yanlıştır. Laiklik din ve devlet işlerinin ayrılmasına, halkçılık toplumsal eşitlik ve sosyal adalete ilişkin olduğundan D ve E de doğru değildir. Cevap B.

Doğru cevap: D — Halkçılık

Halkçılık ilkesi toplumsal eşitliği, sosyal adaleti ve ayrıcalıksız bir düzeni esas alır. Osmanlı'dan kalan ve yükü büyük ölçüde köylünün üzerinde olan aşar vergisinin kaldırılması mali eşitliği, kadınlara siyasi hakların tanınması ise cinsiyet eşitliğini sağlamıştır. Devletçilik sanayi yatırımlarının devlet eliyle yapılmasıyla, laiklik din ve devlet işlerinin ayrılmasıyla ilgili olduğundan A ve B yanlıştır. İnkılapçılık sürekli yenilenmeyi, milliyetçilik ise dil ve kültür birliğini konu aldığı için C ve E de uygun değildir. Cevap D.

Doğru cevap: E — Laikliğin anayasada bir ilke olarak yer alması

Laikliğin altı temel ilkeyle birlikte anayasa metnine girmesi 1937'de gerçekleşmiş olup seçenekler arasındaki en son adımdır. Halifelik 3 Mart 1924'te kaldırılmış, tekke, zaviye ve türbeler 1925'te kapatılmış olduğundan A ve B daha öncedir. Türk Medeni Kanunu 1926'da kabul edilmiş, anayasadaki devletin dinine ilişkin madde ise 1928'de çıkarılmıştır; bu yüzden C ve D de 1937'den öncedir. Cevap E.

Doğru cevap: A — Özel sermaye ve girişimci birikiminin yetersizliği

1923 İzmir İktisat Kongresi ve 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu ile özel girişim desteklenmiş, ancak yeterli sermaye ve girişimci kesim bulunmadığı için 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından devletçiliğe ağırlık verilmiş; Sümerbank, Etibank ve Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı bu anlayışın ürünü olmuştur. Özel teşebbüs yasaklanmamış, tersine anayasal güvenceye alınmıştır; bu nedenle B yanlıştır. Teşvik-i Sanayi Kanunu yürürlükte kaldığı için E, tarımdan vazgeçilmediği için D geçersizdir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Yapılan düzenlemelerin değiştirilemez sayılması

İnkılapçılık, ulaşılan noktayı yeterli saymayıp çağın koşullarına göre sürekli yenilenmeyi gerektirir; bu yüzden yapılan düzenlemelerin dokunulamaz ve değiştirilemez sayılması ilkeyle bağdaşmaz. Kurumların çağın gereklerine göre yenilenmesi ve toplumsal ihtiyaçlara göre yeni düzenlemeler yapılması ilkenin özünü oluşturduğu için A ve D elenir. Bilim ve teknolojinin izlenmesi ile çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkma hedefi de aynı anlayışın parçası olduğundan B ve E ilkeye uygundur. Cevap C.

Doğru cevap: B — Çağdaş dünyayla ortak ölçütlere ulaşmak

1925'te takvim ve saatte, 1931'de ölçü ve tartıda uluslararası sisteme geçilmesi ve 1928'de yeni Türk harflerinin kabulü, Türkiye'yi çağdaş dünyanın ortak ölçüt ve araçlarıyla buluşturan çağdaşlaşma adımlarıdır. Bu düzenlemeler ekonomik örgütlenmeyle ilgili olmadığı için A, azınlıklara tanınan haklarda bir değişiklik getirmediği için C yanlıştır. Dış politikadaki tarafsızlık ve yerel yönetimlerin yapısı bu düzenlemelerin konusu olmadığından D ve E de doğru değildir. Cevap B.

Doğru cevap: A — Yurtta sulh, cihanda sulh

Üç gelişmenin ortak yönü, Türkiye'nin sınırlarını genişletmeyi değil bölgesinde ve dünyada barışı korumayı amaçlamasıdır; bu da yurtta sulh, cihanda sulh ilkesinin dış politikaya yansımasıdır. Millî egemenlik yönetim yetkisinin millete ait olmasıyla ilgili olduğu için B, bilimsellik ve akılcılık karar alma yöntemine ilişkin olduğu için C yanlıştır. Çağdaşlaşma toplumsal ve kültürel alanı, millî birlik ve beraberlik ise ülke içindeki bütünlüğü konu aldığından D ve E de uygun değildir. Cevap A.

Doğru cevap: C — I ve II

Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olması cumhuriyet yönetiminin dayanağı olduğundan I doğrudur. Laiklik yalnız din ve devlet işlerinin ayrılması değil, herkesin inancında özgür olmasının da güvencesidir; bu nedenle II de doğrudur. Devletçilik ise özel girişimi dışlamaz, onun yetersiz kaldığı alanlarda devleti öne çıkarır; 1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu ve özel mülkiyetin anayasal güvencesi bunun kanıtıdır, dolayısıyla III yanlıştır ve III'ü içeren B, D, E elenir. Cevap C.