Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Türk – İslam Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 265 soru kitap sırasına göre 18 teste bölünmüştür; bu sayfa 15. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: İkta sistemi ve Selçuklu ordusu, İkinci beylikler dönemi: merkezler, Türkçe fermanı, Osmanlı'ya katılış, Anadolu Selçuklu ticaret politikası ve Ahilik, Kümbet, darüşşifa, kervansaray, vakıf: Türk-İslam kurumları, Denizlere açılma: Antalya (1207), Sinop (1214), Alaiye, Babailer İsyanı (1240) ve Kösedağ Savaşı (1243), Taht kavgaları, atabeylikler ve Büyük Selçuklu'nun dağılması (Katvan 1141 – 1157), Büyük Selçuklu divanları ve yargı. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
5 kolay8 orta2 zor
Anadolu Selçuklu Devleti'nde toprak gelirinin, hizmet ve asker yetiştirme karşılığında kişilere verilmesi uygulamasına ne ad verilir?
Doğru cevap: E — İkta
Toprak gelirinin hizmet karşılığı tahsis edilmesine ikta denir ve bu sistem Büyük Selçuklu'dan Anadolu Selçuklu'ya geçmiştir. Vakıf, gelirleri hayır işlerine bağlanan kurumları ifade ettiği için A seçeneği bu tanımı karşılamaz.
İkta sistemi sayesinde devlet, hazineden para harcamadan çok sayıda atlı asker bulundurabilmiş; aynı zamanda toprakların boş kalmaması ve üretimin sürmesi sağlanmıştır. Bu bilgilere göre ikta sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: A — Hem askerî hem ekonomik amaçlara hizmet ettiği
Asker beslenmesi askerî, üretimin sürdürülmesi ise ekonomik işlevi gösterdiğinden ikta çok yönlü bir sistemdir. Sistem hazineden para çıkmasını önlediği için C seçeneği metindeki bilgiyle doğrudan çelişir.
Anadolu Selçuklu kervansaraylarında yolcuların din, dil ve ırk ayrımı yapılmaksızın belirli bir süre ücretsiz konaklatılması uygulaması aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
Doğru cevap: C — Ticaretin ve yol güvenliğinin desteklendiğini
Ayrım gözetmeden ücretsiz konaklama sağlanması, devletin ticareti ve yol güvenliğini bilinçli biçimde desteklediğini gösterir. Uygulama din ayrımı yapılmadığını açıkça belirttiğinden B seçeneği verilen bilgiyle çelişir.
Anadolu Selçuklu Devleti'nde yolda soyulan ya da malı zarar gören tüccarların kaybı devlet hazinesinden karşılanmıştır. Bu uygulama tarihte aşağıdakilerden hangisinin ilk örneği sayılır?
Doğru cevap: D — Devlet sigortacılığının
Tüccarın zararının devletçe karşılanması, tarihteki ilk devlet sigortası uygulaması olarak kabul edilir. İkta, toprak gelirinin hizmet karşılığı dağıtılmasıyla ilgili bir sistem olduğundan B seçeneği bu uygulamayı açıklamaz.
Anadolu Selçuklu Devleti'nde ikta topraklarının dağıtımı ve kayıtlarının tutulmasıyla ilgilenen ve bu devlete özgü olan divan aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Divan-ı Pervane
Divan-ı Pervane, ikta topraklarının dağıtım ve kayıt işlerini yürüten ve Anadolu Selçuklu'ya özgü olan divandır. Divan-ı İstifa mali işlerle, Divan-ı Arz ise askerî işlerle ilgilendiği için A ve C seçenekleri bu görevi karşılamaz.
Anadolu Selçuklu Devleti'nde melik adı verilen şehzadeler yönetim deneyimi kazanmaları için eyaletlere gönderilmiş, yanlarına atabey adı verilen tecrübeli devlet adamları verilmiştir. Bu uygulamanın amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Şehzadeleri devlet yönetimine hazırlamak
Meliklerin eyaletlerde görevlendirilip yanlarına deneyimli devlet adamlarının verilmesi, onların yönetim eğitimi almasını amaçlar. Metinde deneyim kazandırmaktan söz edildiği için A seçeneğindeki uzak tutma amacı bilgiyle bağdaşmaz.
Karamanoğulları Beyliği aşağıdaki merkezlerden hangisinde kurulmuştur?
Doğru cevap: A — Karaman
Karamanoğulları Beyliği Karaman (Larende) merkezli kurulmuş, sonraki dönemde Konya'yı da egemenliği altına almıştır. Kütahya Germiyanoğulları'nın, Manisa ise Saruhanoğulları'nın merkezi olduğundan B ve C seçenekleri yanlıştır.
Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de yayımladığı fermanla divanda, dergâhta ve mecliste Türkçeden başka dil kullanılmamasını emretmiştir. Bu ferman aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: C — Türkçeye resmî dil olarak sahip çıkıldığının
Resmî ve toplumsal alanlarda yalnızca Türkçenin kullanılmasını emreden ferman, Türkçenin resmî dil olarak sahiplenildiğini gösterir. Ferman Türkçeyi öne çıkardığı için A seçeneğindeki Farsçanın yaygınlaştığı iddiası tam tersi bir durumu ifade eder.
Birgi merkezli kurulan ve İzmir'i de egemenliği altına alan beylik, Gazi Umur Bey Dönemi'nde güçlü bir donanmayla Ege'de etkili olmuştur. Sözü edilen beylik aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Aydınoğulları
Birgi merkezli kurulan ve İzmir'i alan beylik Aydınoğulları'dır; Gazi Umur Bey döneminde Ege'de güçlü bir deniz gücü oluşturmuştur. Germiyanoğulları Kütahya merkezli bir iç Batı Anadolu beyliği olduğundan E seçeneği denizcilik tanımına uymaz.
Balıkesir ve çevresinde kurulan bir beylik, Osmanlı Devleti'ne katılan ilk beylik olmuş; bu beyliğin donanması ve deneyimli komutanları Osmanlı'nın Rumeli'ye geçişinde önemli rol oynamıştır. Sözü edilen beylik aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Karesioğulları
Balıkesir merkezli Karesioğulları, Orhan Bey Dönemi'nde Osmanlı'ya katılan ilk beyliktir ve donanmasıyla komutanları Rumeli fetihlerine katkı sağlamıştır. Dulkadiroğulları Maraş, Ramazanoğulları ise Adana yöresinde kurulduğu için B ve C seçenekleri hem konum hem tarih bakımından uygun değildir.
Germiyanoğulları Beyliği'nin merkezi aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Kütahya
Germiyanoğulları Beyliği Kütahya merkezli kurulmuştur. Muğla Menteşeoğulları'nın, Kastamonu ise Candaroğulları'nın merkezi olduğundan A ve D seçenekleri yanlıştır.
Anadolu Beylikleri döneminde beyler, saraylarında Türkçe eser veren şair ve bilginleri korumuş; tıp, tarih ve edebiyat alanında Türkçe kitaplar hazırlatmıştır. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine katkı sağladığı söylenebilir?
Doğru cevap: A — Türkçenin bir yazı ve bilim dili olarak gelişmesine
Farklı bilim ve edebiyat alanlarında Türkçe eser verilmesi, Türkçenin yazı ve bilim dili olarak olgunlaşmasını sağlamıştır. Anadolu Selçuklu'da resmî yazışma dili Farsça iken beylikler Türkçeyi öne çıkardığı için B seçeneği süreci tersine çevirir.
Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Saruhanoğulları ve Candaroğulları kıyı kentlerinde tersaneler kurarak donanmalar oluşturmuş; bu beylikler daha sonra Osmanlı egemenliğine girmiştir. Bu sürecin Osmanlı Devleti açısından sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Osmanlı denizciliğinin gelişmesine zemin hazırlaması
Denizci beyliklerin tersaneleri, gemileri ve yetişmiş denizcileri Osmanlı'ya geçtiği için Osmanlı donanmasının temeli bu birikime dayanır. Beyliklerin katılımı Osmanlı'yı Anadolu'da güçlendirdiğinden B seçeneği tarihsel gerçeğin tam tersidir.
Kastamonu ve Sinop çevresinde kurulan beylik aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Candaroğulları
Candaroğulları (İsfendiyaroğulları) Kastamonu ve Sinop çevresinde kurulmuş bir Karadeniz beyliğidir. Karesioğulları Balıkesir yöresinde kurulduğundan A seçeneği bu bölgeyle örtüşmez.
Anadolu Selçuklu Dönemi'nde kervansaraylar, birbirine yaklaşık bir günlük yol uzaklıkta ve önemli ticaret güzergâhları üzerinde inşa edilmiştir. Bu bilgiye göre kervansaraylarla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D — Ticaret yollarının planlı biçimde donatıldığı
Belirli aralıklarla ve ticaret yolları üzerinde inşa edilmeleri, bu yapıların rastgele değil planlı bir düzen içinde yapıldığını gösterir. Kervansaraylar ülkenin dört bir yanındaki güzergâhlarda bulunduğu için A seçeneği verilen bilgiyle çelişir.
