Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Türk – İslam Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 265 soru kitap sırasına göre 18 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Gazneliler (963–1187) ve Gazneli Mahmud, Büyük Selçuklu'nun kuruluşu: Dandanakan (1040), Pasinler (1048), Bağdat (1055), Karahanlılar (840–1212), Talas Savaşı (751) ve Türklerin İslamiyet'e girişi, Taht kavgaları, atabeylikler ve Büyük Selçuklu'nun dağılması (Katvan 1141 – 1157), Anadolu Selçuklu ticaret politikası ve Ahilik, Malazgirt Savaşı (26 Ağustos 1071), İkta sistemi ve Selçuklu ordusu. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
4 kolay9 orta2 zor
İslamiyet'i kabul ederek Abdülkerim adını alan ve Karahanlılarda İslamiyet'in yayılmasında öncü rol oynayan hükümdar aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Satuk Buğra Han
Satuk Buğra Han, İslamiyet'i kabul eden ilk Karahanlı hükümdarıdır ve Abdülkerim adını almıştır. Alp Tigin ile Sebük Tigin Gaznelilerin kuruluşunda rol oynamış, Almış Han ise İdil Bulgarlarının hükümdarıdır.
Karahanlılar, resmî yazışmalarında ve edebî eserlerinde Türkçeyi kullanmış; bu dönemde Türkçe yazılmış ilk İslami eserler ortaya çıkmıştır. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine katkı sağladığı söylenebilir?
Doğru cevap: B — Türk dilinin ve kültürel kimliğin korunmasına
Yeni bir dine geçilmesine rağmen Türkçenin yazı ve devlet dili olarak sürdürülmesi, dilin ve millî kimliğin korunmasını sağlamıştır. Hindistan'a yönelik seferler Gaznelilere ait olduğu için C seçeneği Karahanlılarla ilgili değildir.
Karahanlılar, ticaret yolları üzerinde tüccarların konaklaması için ribat adı verilen yapılar inşa etmiş ve buralarda kervanların güvenliğini sağlamıştır. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Ticareti geliştirmek ve yolların güvenliğini sağlamak
Ribat ve kervansaraylar tüccarların güvenli biçimde konaklamasını sağlayarak ticaretin canlanmasına hizmet etmiştir. Bu yapıların eğitim ya da savunma amaçlı olmadığı, doğrudan ticaret yolları üzerinde konumlandırılmalarından anlaşılır.
Karahanlılarda Türkçe devlet ve edebiyat dili olarak kullanılırken Gaznelilerde resmî dil Farsça olmuş, saray çevresinde Fars ve Arap kültürünün etkisi belirgin biçimde artmıştır. İki devlet karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: E — Karahanlıların millî kimliği koruma konusunda daha başarılı olduğuna
Türkçeyi devlet ve edebiyat dili olarak sürdüren Karahanlılar millî kimliğin korunmasında Gaznelilere göre daha başarılı olmuştur. Gazneli hükümdarlar Türk kökenlidir; bu nedenle D seçeneği tarihsel gerçeğe aykırıdır.
Karahanlı Devleti'nin kuruluşunda rol oynayan Türk boyları arasında aşağıdakilerden hangisi yer alır?
Doğru cevap: A — Karluklar
Karahanlı Devleti Karluk, Yağma ve Çiğil gibi boyların bir araya gelmesiyle kurulmuştur. Kınık boyu Selçukluların mensup olduğu Oğuz boyudur; Peçenekler ve Kumanlar ise Karadeniz'in kuzeyinde yaşamıştır.
Karahanlı Devleti, hanedan üyeleri arasındaki anlaşmazlıklar sonucunda XI. yüzyılın ortalarında Doğu ve Batı Karahanlılar olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu gelişmenin temel nedeni olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir?
Doğru cevap: C — Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması anlayışının sürdürülmesi
Eski Türk devlet geleneğinden gelen 'ülkenin hanedanın ortak malı olduğu' anlayışı, hanedan üyeleri arasında paylaşım ve rekabete yol açarak bölünmeyi hazırlamıştır. Türkçenin kullanılması ya da kervansaray yapımı gibi uygulamalar bölünmeyle nedensel bir ilişki taşımaz.
Aşağıdakilerden hangisi Karahanlılar ile ilgili olarak söylenemez?
Doğru cevap: B — Hindistan'a çok sayıda sefer düzenleyerek bölgeye yerleşmişlerdir
Hindistan'a düzenlenen seferler Gazneli Mahmud'un faaliyetleridir; Karahanlıların egemenlik alanı Orta Asya'dır. Türkçenin kullanımı, kervansaraylar, ilk Türkçe İslami eserler ve devletin ikiye ayrılması Karahanlılarla ilgili doğru bilgilerdir.
Gazneli Devleti'nin temelleri, Samanoğullarının bir komutanı olan hangi kişi tarafından Gazne kentinde atılmıştır?
Doğru cevap: D — Alp Tigin
Gazneli Devleti'nin temelleri Samanoğulları komutanlarından Alp Tigin tarafından Gazne'de atılmış, devlet Sebük Tigin döneminde güçlenmiştir. Satuk Buğra Han Karahanlı, Çağrı Bey ve Melikşah ise Selçuklu tarihine ait isimlerdir.
Gazneli Mahmud, Abbasi halifesi tarafından kendisine gönderilen sultan unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı olarak bilinir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: E — Gaznelilerin İslam dünyasında saygın bir konum kazandığının
Halife tarafından sultan unvanının verilmesi, Gaznelilerin İslam dünyasındaki itibarını ve siyasi ağırlığını gösterir. Halifelik makamı Abbasilerde kaldığı için A seçeneği yanlıştır; unvanın verilmesi halifenin siyasi gücünün arttığı anlamına da gelmez.
Gazneli Mahmud, hükümdarlığı süresince Hindistan'a çok sayıda sefer düzenlemiştir. Bu seferlerin aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?
Doğru cevap: A — Kuzey Hindistan'da İslamiyet'in yayılmasına
Hindistan seferleri sonucunda Kuzey Hindistan'da İslamiyet yayılmış ve Türk-İslam etkisi kalıcı hâle gelmiştir. Anadolu'nun Türkleşmesi Selçuklularla ilgili bir süreç olduğundan B, Gaznelilerde resmî dil Farsça olduğundan E yanlıştır.
Gaznelilerde ordu Türk, Hintli, Afgan ve İranlı gibi farklı kökenlerden gelen askerlerden oluşuyor; yönetimde ve saray çevresinde Fars kültürü ağırlık taşıyordu. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı söylenebilir?
Doğru cevap: C — Devlette güçlü bir millî birliğin oluşamamasına
Çok uluslu bir ordu ve yabancı kültürün baskın olduğu bir yönetim yapısı, ortak bir millî kimliğin oluşmasını güçleştirmiştir. Gaznelilerde Türkçe resmî dil olmadığı için D seçeneği verilen bilgiyle doğrudan çelişir.
1040 yılında yapılan Dandanakan Savaşı hangi iki devlet arasında gerçekleşmiştir?
Doğru cevap: B — Gazneliler - Selçuklular
Dandanakan Savaşı 1040'ta Gazneliler ile Selçuklular arasında yapılmış ve Selçukluların zaferiyle sonuçlanmıştır. Selçuklu-Bizans karşılaşmaları Pasinler ve Malazgirt, Abbasi-Çin karşılaşması ise Talas Savaşı'dır.
Aşağıdakilerden hangisi Dandanakan Savaşı'nın sonuçları arasında gösterilemez?
Doğru cevap: D — Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması
Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması 1071 Malazgirt Savaşı'nın sonucudur. Dandanakan ise Büyük Selçuklu Devleti'nin resmen kurulmasını sağlamış, Gaznelilerin Horasan'ı kaybederek gerilemesine yol açmıştır.
Gazneliler, Gazneli Mahmud Dönemi'nde Hindistan'dan Orta Asya'ya uzanan geniş bir alanda etkili olmuş; ancak Dandanakan yenilgisinden sonra kısa sürede güç kaybetmiş ve XII. yüzyılın sonlarında yıkılmıştır. Bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: E — Askerî bir yenilginin devletin çöküş sürecini başlatabildiğine
Parçada Dandanakan yenilgisinin ardından hızlı bir güç kaybı yaşandığı belirtildiğinden, askerî bir yenilginin çöküşü başlatabildiği sonucuna varılır. Gazneliler daha sonra Gurlular tarafından ortadan kaldırıldığı için D, devlet geniş sınırlara ulaştığı için B yanlıştır.
Gazneli sarayında çok sayıda şair ve bilim insanı himaye edilmiş; Firdevsî'nin ünlü eseri Şehname Gazneli Mahmud'a sunulmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: A — Hükümdarların bilim ve edebiyat çalışmalarını desteklediğinin
Şair ve bilim insanlarının sarayda himaye edilmesi, hükümdarların ilim ve sanata verdiği desteği gösterir. Şehname Farsça bir eser olduğundan, Türkçenin tek edebiyat dili olduğunu savunan B seçeneği verilen bilgiyle çelişir.
