KPSS Pusulası — Ana Sayfa

Çözümlü sorular · okuma modu

Türk – İslam Devletleri — Test 7

KPSS Tarih dersinin Türk – İslam Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 265 soru kitap sırasına göre 18 teste bölünmüştür; bu sayfa 7. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.

Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Karahanlı sahası Türkçe eserler: Kutadgu Bilig, Divanü Lugati't-Türk, Atabetü'l-Hakayık, Divan-ı Hikmet, Melikşah dönemi: Nizamülmülk, Nizamiye Medreseleri, Siyasetname, Celali Takvimi, Batınilik, Büyük Selçuklu divanları ve yargı, İkta sistemi ve Selçuklu ordusu, Taht kavgaları, atabeylikler ve Büyük Selçuklu'nun dağılması (Katvan 1141 – 1157). Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.

5 kolay9 orta1 zor

▶ Bu testi interaktif çöz📘 Konu anlatımıTüm testler

  1. Soru 1

    Kolay

    Türk dilinin söz varlığını tanıtmak amacıyla hazırlanan Divanü Lugati't-Türk adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Yusuf Has Hacib
    • B)Ahmet Yesevi
    • C)Nizamülmülk
    • D)Kaşgarlı Mahmud
    • E)Edip Ahmet Yükneki
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Kaşgarlı Mahmud

    Divanü Lugati't-Türk, Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılmış ilk Türkçe sözlük niteliğindeki eserdir. Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig'i, Edip Ahmet Yükneki Atabetü'l-Hakayık'ı, Ahmet Yesevi Divan-ı Hikmet'i, Nizamülmülk ise Siyasetname'yi kaleme almıştır.

  2. Soru 2

    Orta

    Ahmet Yesevi, Divan-ı Hikmet adlı eserinde tasavvuf düşüncesini sade bir Türkçeyle, halkın anlayabileceği şiirler hâlinde anlatmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

    • A)Halk dilinin dinî düşüncenin yayılmasında etkili olduğunun
    • B)Eserin yalnızca medrese öğrencilerine seslendiğinin
    • C)Türkçenin edebî dil olmaktan çıktığının
    • D)Tasavvufun Türkler arasında karşılık bulmadığının
    • E)Eserin Arapça kaleme alındığının
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Halk dilinin dinî düşüncenin yayılmasında etkili olduğunun

    Sade Türkçe ve şiir biçiminin tercih edilmesi, eserin geniş halk kitlelerine ulaşmayı amaçladığını ve bu yolla dinî-tasavvufi düşüncenin yayıldığını gösterir. Eser Türkçe yazıldığı için Arapça olduğu söylenemez; halka seslenmesi de yalnız medrese çevresine hitap ettiği yorumunu geçersiz kılar.

  3. Soru 3

    Orta

    Aşağıdaki eser - yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

    • A)Kutadgu Bilig - Yusuf Has Hacib
    • B)Divanü Lugati't-Türk - Kaşgarlı Mahmud
    • C)Divan-ı Hikmet - Ahmet Yesevi
    • D)Siyasetname - Nizamülmülk
    • E)Atabetü'l-Hakayık - Kaşgarlı Mahmud
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Atabetü'l-Hakayık - Kaşgarlı Mahmud

    Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmış bir ahlak ve öğüt kitabıdır; Kaşgarlı Mahmud'a ait olan eser Divanü Lugati't-Türk'tür. Diğer dört eşleştirme doğrudur.

  4. Soru 4

    Kolay

    Ahlak ve öğüt konularını işleyen Atabetü'l-Hakayık adlı eserin yazarı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Yusuf Has Hacib
    • B)Ahmet Yesevi
    • C)Edip Ahmet Yükneki
    • D)Kaşgarlı Mahmud
    • E)Nizamülmülk
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Edip Ahmet Yükneki

    Atabetü'l-Hakayık, Edip Ahmet Yükneki'nin ahlaki öğütler içeren eseridir. Ahmet Yesevi'nin eseri Divan-ı Hikmet, Yusuf Has Hacib'inki Kutadgu Bilig, Kaşgarlı Mahmud'unki Divanü Lugati't-Türk, Nizamülmülk'ünki ise Siyasetname'dir.

  5. Soru 5

    Orta

    Kutadgu Bilig'de dört sembolik kişi aracılığıyla adalet, mutluluk, akıl ve kanaat kavramları tartışılmış; hükümdarın ve yöneticilerin nasıl davranması gerektiği anlatılmıştır. Bu bilgilere göre eserle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A)Yalnızca dil bilgisi kurallarını içerdiği
    • B)Siyasetname niteliği taşıdığı
    • C)Bir seyahat anlatısı olduğu
    • D)Sadece askerî konuları ele aldığı
    • E)Araplara Türkçe öğretmek için yazıldığı
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Siyasetname niteliği taşıdığı

    Yönetim, adalet ve yöneticiye öğüt konularını işlemesi Kutadgu Bilig'e siyasetname niteliği kazandırır. Dil bilgisi ve Araplara Türkçe öğretme amacı Divanü Lugati't-Türk'e aittir; eser bir seyahat anlatısı ya da askerî el kitabı da değildir.

  6. Soru 6

    Orta

    Kaşgarlı Mahmud eserinde Türkçe sözcüklerin Arapça karşılıklarını vermiş, atasözü ve şiirlerden örnekler kullanmış, Türk boylarının yaşadığı bölgeleri gösteren bir harita eklemiştir. Buna göre eserle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

    • A)Sözlük niteliği taşıdığına
    • B)Dönemin sözlü kültürüne ilişkin veriler içerdiğine
    • C)Türk boylarının coğrafi dağılımı hakkında bilgi verdiğine
    • D)Devlet yönetiminin nasıl olması gerektiğini anlattığına
    • E)Türkçeyi Arapça bilenlere öğretmeyi amaçladığına
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Devlet yönetiminin nasıl olması gerektiğini anlattığına

    Devlet yönetimine ilişkin öğütler Siyasetname ve Kutadgu Bilig'in konusudur; verilen metinde böyle bir içerikten söz edilmemektedir. Sözcüklerin Arapça karşılıkları sözlük niteliğini, atasözü ve şiirler sözlü kültürü, harita ise boyların dağılımını doğrudan kanıtlar.

  7. Soru 7

    Kolay

    Büyük Selçuklularda devletin mali işlerinden sorumlu olan divan aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Divan-ı İstifa
    • B)Divan-ı İşraf
    • C)Divan-ı Arz
    • D)Divan-ı Tuğra
    • E)Divan-ı Saltanat
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Divan-ı İstifa

    Divan-ı İstifa, devletin gelir ve giderlerini yöneten mali divandır. Divan-ı İşraf denetim, Divan-ı Arz askerî işler, Divan-ı Tuğra yazışmalarla ilgilenir; Divan-ı Saltanat ise bunların bağlı olduğu büyük divandır.

  8. Soru 8

    Orta

    Büyük Selçuklularda devletin iç ve dış yazışmalarını yürüten, çıkarılan fermanlara hükümdarın tuğrasını çeken divan aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Divan-ı İstifa
    • B)Divan-ı İşraf
    • C)Divan-ı Arz
    • D)Divan-ı Mezalim
    • E)Divan-ı Tuğra
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — Divan-ı Tuğra

    Yazışmaları hazırlayan ve belgelere hükümdarın tuğrasını çeken kurum Divan-ı Tuğra'dır. Divan-ı İstifa maliyeyi, Divan-ı İşraf denetimi, Divan-ı Arz orduyu ilgilendirir; Divan-ı Mezalim ise bir yargı organıdır.

  9. Soru 9

    Orta

    Büyük Selçuklularda mali ve idari işlemlerin usule uygun yürütülüp yürütülmediğini inceleyen ayrı bir divan bulunuyordu. Bu divanın varlığı aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

    • A)Taşra teşkilatının hiç kurulmadığının
    • B)Yargı yetkisinin tümüyle kadılara bırakıldığının
    • C)Devlet işlerinde denetime önem verildiğinin
    • D)Halktan vergi toplanmadığının
    • E)Ordunun divan düzeni dışında tutulduğunun
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Devlet işlerinde denetime önem verildiğinin

    İşlemleri inceleyen ayrı bir divanın bulunması, devletin denetim mekanizmasına önem verdiğini gösterir. Denetim divanının varlığı vergi toplanmadığı ya da taşra teşkilatının kurulmadığı anlamına gelmez; ordu da Divan-ı Arz aracılığıyla divan düzeninin içindeydi.

  10. Soru 10

    Kolay

    Selçuklularda eyaletlere yönetici olarak gönderilen şehzadelerin yetiştirilmesiyle görevlendirilen deneyimli devlet adamlarına verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Hacip
    • B)Atabey
    • C)Kadı
    • D)Muhtesip
    • E)Emir-i dad
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Atabey

    Şehzadelerin eğitimi ve yönetim deneyimi kazanmasıyla görevli devlet adamlarına atabey denir. Hacip saray görevlisi, kadı şer'i davalara bakan yargıç, muhtesip çarşı ve esnaf denetçisi, emir-i dad ise örfi davalarla ilgilenen görevlidir.

  11. Soru 11

    Zor

    Selçuklularda melikler yanlarına atabey verilerek eyaletlere gönderilmiş, atabeyler zamanla önemli güç ve nüfuz kazanmıştır. Merkezî otoritenin zayıfladığı dönemlerde bu durumun aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir?

    • A)Ordunun tümüyle kaldırılmasına
    • B)Şehzadelerin eyalet yönetimine gönderilmesinden vazgeçilmesine
    • C)Vergi düzeninin terk edilmesine
    • D)Bulundukları bölgelerde bağımsız yönetimlerin ortaya çıkmasına
    • E)Divan teşkilatının ilk kez kurulmasına
    Çözümü göster

    Doğru cevap: D — Bulundukları bölgelerde bağımsız yönetimlerin ortaya çıkmasına

    Güçlenen atabeyler, merkezî otoritenin zayıfladığı dönemlerde bulundukları bölgelerde kendi yönetimlerini kurarak devletin parçalanmasını hızlandırmıştır. Bu süreçte ordu ve vergi düzeni ortadan kalkmamış, divan teşkilatı ise zaten daha önce kurulmuştu.

  12. Soru 12

    Orta

    Büyük Selçuklularda ikta sistemiyle toprakların vergi geliri, hizmet karşılığında komutan ve askerlere tahsis edilmiş; toprağın mülkiyeti devlette kalmıştır. Buna göre ikta sistemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

    • A)Toprak mülkiyetinin kişilere devredildiği
    • B)Hazineden yapılan nakit ödemenin azaltıldığı
    • C)Asker yetiştirilmesine katkı sağladığı
    • D)Üretimin sürekliliğinin gözetildiği
    • E)Taşrada devlet otoritesini güçlendirdiği
    Çözümü göster

    Doğru cevap: A — Toprak mülkiyetinin kişilere devredildiği

    İktada devredilen şey toprağın mülkiyeti değil, belirli bir vergi gelirinin kullanım hakkıdır; mülkiyet devlette kalır. Sistem sayesinde askerlerin geçimi hazineden nakit çıkmadan karşılanmış, üretimin sürekliliği sağlanmış ve taşrada devlet otoritesi güçlendirilmiştir.

  13. Soru 13

    Orta

    Büyük Selçuklu ordusunun en kalabalık bölümünü oluşturan askerler aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Saraya bağlı gulamlar
    • B)Ücretli yabancı askerler
    • C)Donanma askerleri
    • D)Şehirlerdeki esnaf birlikleri
    • E)İkta askerleri
    Çözümü göster

    Doğru cevap: E — İkta askerleri

    Ordunun en kalabalık bölümünü, ikta sahiplerinin gelirleriyle beslediği ikta askerleri oluşturuyordu. Gulamlar sayıca daha sınırlı bir seçkin birlikti; Selçuklularda güçlü bir donanma bulunmuyordu ve esnaf birlikleri askerî bir sınıf değildi.

  14. Soru 14

    Kolay

    Küçük yaşta alınarak saray içinde yetiştirilen ve doğrudan sultana bağlı olarak görev yapan Selçuklu askerlerine verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Sipahi
    • B)Akıncı
    • C)Gulam
    • D)Yeniçeri
    • E)Türkmen
    Çözümü göster

    Doğru cevap: C — Gulam

    Sarayda yetiştirilip doğrudan sultana bağlı olarak görev yapan askerlere gulam denir. Yeniçeri ve akıncı Osmanlı ordusuna ait terimlerdir; Türkmenler ise konar-göçer yaşayan ve sınır boylarında görev alan kuvvetlerdi.

  15. Soru 15

    Orta

    Selçuklu ordusunda saraya bağlı gulamlar, iktalardan beslenen askerler ve sınır boylarındaki Türkmen kuvvetleri birlikte yer alıyordu. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

    • A)Ordunun tek bir kaynaktan beslendiğinin
    • B)Askerî örgütlenmede farklı kaynaklardan yararlanıldığının
    • C)Ordunun tamamen ücretli yabancılardan oluştuğunun
    • D)Ordu ile merkezî yönetim arasında bağ bulunmadığının
    • E)Askerlik hizmetinin tümüyle gönüllülüğe bırakıldığının
    Çözümü göster

    Doğru cevap: B — Askerî örgütlenmede farklı kaynaklardan yararlanıldığının

    Farklı kökenden ve farklı gelir kaynaklarından beslenen birliklerin bir arada bulunması, askerî örgütlenmenin çok kaynaklı olduğunu gösterir. Gulamların doğrudan sultana bağlı olması ordunun merkezle bağının güçlü olduğunu ortaya koyduğundan, bağın bulunmadığı ya da tek kaynak kullanıldığı söylenemez.

Sponsorlu