Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Tarih dersinin Türk – İslam Devletleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 265 soru kitap sırasına göre 18 teste bölünmüştür; bu sayfa 9. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Anadolu'daki ilk Türk beylikleri (Malazgirt sonrası), İlk beyliklerin eserleri ve Anadolu'nun Türkleşmesi, Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuruluşu (1075), I. Kılıç Arslan ve I. Mesud, Haçlı Seferleri (1096–1270), Malazgirt Savaşı (26 Ağustos 1071), Kümbet, darüşşifa, kervansaray, vakıf: Türk-İslam kurumları, İkta sistemi ve Selçuklu ordusu, Denizlere açılma: Antalya (1207), Sinop (1214), Alaiye. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
6 kolay8 orta1 zor
Aşağıdaki Anadolu'daki ilk Türk beyliklerinden hangisi Sivas, Tokat ve Amasya yöresinde kurulmuştur?
Doğru cevap: B — Danişmentliler
Danişmentliler Sivas merkezli kurulmuş; Tokat, Amasya, Kayseri ve Malatya çevresinde egemenlik kurmuştur. Saltuklular Erzurum, Mengücekliler Erzincan yöresinde kurulduğu için A ve C seçenekleri bu bölgeyle örtüşmez.
İzmir ve çevresinde kurulan Çaka Beyliği, ele geçirdiği kıyı kentlerindeki tersanelerde gemiler yaptırarak Ege adalarına seferler düzenlemiştir. Buna göre Çaka Bey ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: C — Türk denizciliğinin temellerini attığı
Gemi yaptırıp adalara sefer düzenlemesi, Çaka Bey'in Türk tarihindeki ilk donanmayı oluşturduğunu gösterir. Anadolu Selçuklu Devleti'ni Kutalmışoğlu Süleyman Şah kurmuş, Malazgirt'te orduyu Sultan Alparslan yönetmiştir; bu nedenle B ve E seçenekleri yanlıştır.
Erzurum ve çevresinde kurulan Saltuklular'dan günümüze Ulu Cami, Tepsi Minare ve Üç Kümbetler gibi yapılar kalmıştır. Bu durum Saltuklular ile ilgili aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
Doğru cevap: D — Bulundukları bölgede kalıcı bir imar faaliyeti yürüttüklerini
Cami, minare ve kümbet gibi kalıcı taş yapılar, beyliğin bölgeyi geçici bir konaklama alanı değil yurt olarak gördüğünü ve imar ettiğini ortaya koyar. Saltuklular iç bölgede kurulmuş bir beyliktir; donanmayı Çaka Bey oluşturduğu için A seçeneği doğru olamaz.
Aşağıdaki beyliklerden hangisi Diyarbakır, Mardin ve Hasankeyf yöresinde kurulmuştur?
Doğru cevap: E — Artuklular
Artuklular Güneydoğu Anadolu'da Diyarbakır, Mardin, Hasankeyf ve Harput çevresinde hüküm sürmüştür. Çaka Beyliği İzmir ve Ege kıyılarında kurulduğundan A seçeneği bu bölgeyle ilgisizdir.
Mengücekliler Dönemi'nde Divriği'de yaptırılan yapıda cami ile darüşşifa (hastane) bitişik olarak inşa edilmiş, taş işçiliğinin en görkemli örneklerinden biri ortaya konmuştur. Bu bilgiden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
Doğru cevap: B — Dinî yapılarla sağlık kurumlarının bir arada düşünüldüğüne
Caminin ve darüşşifanın aynı yapı topluluğu içinde inşa edilmesi, ibadet ile sağlık hizmetinin birlikte planlandığını gösterir. Verilen bilgide denizcilikle ya da beylikler arası siyasi birlikle ilgili hiçbir veri bulunmadığından A ve E seçenekleri metinden çıkarılamaz.
Malazgirt'ten sonra Anadolu'ya gelen Türkmen boyları, yerleştikleri köy ve yaylalara kendi boy ve oymak adlarını vermiştir. Günümüzde Anadolu'da Kayı, Kınık, Avşar ve Bayat gibi adlar taşıyan çok sayıda yerleşim bulunmaktadır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin kanıtı sayılabilir?
Doğru cevap: A — Anadolu'nun yoğun bir Türkmen iskânıyla yurt hâline getirildiğinin
Boy adlarının yer adına dönüşmesi, gelen nüfusun geçici değil kalıcı biçimde yerleştiğini gösterir. Yalnızca askerî üs kurulsaydı köy ve yayla adlarının bu ölçüde değişmesi beklenmezdi; bu nedenle C seçeneği verilen bilgiyle çelişir.
Anadolu'daki ilk medrese kabul edilen Niksar Yağıbasan Medresesi aşağıdaki beyliklerden hangisi tarafından yaptırılmıştır?
Doğru cevap: C — Danişmentliler
Niksar Yağıbasan Medresesi, Danişmentli hükümdarı Nizameddin Yağıbasan tarafından yaptırılmıştır ve Anadolu'daki ilk medrese olarak kabul edilir. Çaka Beyliği kısa ömürlü bir kıyı beyliği olup böyle bir eğitim kurumu bırakmamıştır; bu yüzden E seçeneği yanlıştır.
Malazgirt Savaşı'nın ardından Anadolu'da Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekliler ve Artuklular gibi birbirinden bağımsız beylikler kurulmuş; bu beylikler zaman zaman birbirleriyle de mücadele etmiştir. Bu tablonun aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulabilir?
Doğru cevap: E — Anadolu'da siyasi birliğin uzun süre sağlanamamasına
Bağımsız ve zaman zaman birbiriyle çatışan beyliklerin varlığı, Anadolu'da merkezî bir siyasi birliğin gecikmesine neden olmuştur. Aynı bilgi tek merkezli bir yönetimin doğduğu anlamına gelemeyeceği için A seçeneği metinle çelişir.
Artuklu sarayında görev yapan Cizreli Ebü'l-İz el-Cezerî, su gücüyle çalışan otomatik makineler ve saatler tasarlamış; bu tasarımlarını bir kitapta toplamıştır. Bu bilgi Artuklular ile ilgili aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?
Doğru cevap: D — Bilim ve teknik çalışmaları destekleyen bir ortam sağladıklarını
Bir bilim insanının saray himayesinde çalışıp eser vermesi, beyliğin bilim ve tekniği desteklediğini gösterir. Artuklular karada, Güneydoğu Anadolu'da hüküm sürdüğü için A seçeneğindeki denizcilik iddiası bu beylikle bağdaşmaz.
Batman Çayı üzerinde kurulan ve geniş tek kemeriyle dönemin en dikkat çekici taş köprülerinden biri sayılan Malabadi Köprüsü hangi beyliğe aittir?
Doğru cevap: C — Artuklular
Malabadi Köprüsü, Artuklular Dönemi'nde Batman Çayı üzerinde inşa edilmiştir ve Artuklu mühendisliğinin önemli örneklerindendir. Danişmentliler Orta Anadolu'da, Saltuklular Erzurum çevresinde faaliyet gösterdiği için A ve B seçenekleri bu eserle ilişkilendirilemez.
Çaka Bey, Bizans'ı ortadan kaldırmak amacıyla denizden ve karadan ortak bir harekât planlamış; ancak Bizans'ın kışkırtmaları sonucunda Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıç Arslan tarafından ortadan kaldırılmıştır. Bu gelişme aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: A — Bizans'ın Türk beylikleri arasındaki rekabetten yararlandığının
Bizans, doğrudan savaşmak yerine iki Türk gücünü karşı karşıya getirerek tehlikeyi bertaraf etmiştir; bu da Türkler arası rekabetin Bizans'a yaradığını gösterir. Olayın bir Türk hükümdarının diğerini ortadan kaldırmasıyla sonuçlanması, B seçeneğindeki siyasi birlik iddiasını geçersiz kılar.
Anadolu'daki ilk Türk beyliklerinin önemli bir bölümü Bizans ve komşu Hristiyan topraklarına yakın uç bölgelerde kurulmuş; bu beylikler hem fetih hareketlerini sürdürmüş hem de arkalarındaki alanların Türkmen iskânına açılmasını sağlamıştır. Buna göre söz konusu beylikler için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Doğru cevap: E — Merkezî bir devlete bağlı vilayetler oldukları
Metinde beyliklerin bağımsız siyasi güçler olarak fetih ve iskân yürüttüğü anlatılmakta, herhangi bir merkeze bağlılıktan söz edilmemektedir; bu nedenle E söylenemez. Fetih, iskân ve uç konumu doğrudan metinde yer aldığı için A, B ve C seçenekleri metinle uyumludur.
Anadolu'daki ilk Türk beyliklerinden Danişmentliler, Saltuklular ve Mengücekliler'in siyasi varlığına aşağıdakilerden hangisi son vermiştir?
Doğru cevap: D — Anadolu Selçuklu Devleti
Bu üç beyliğin toprakları XII. yüzyıl sonu ile XIII. yüzyıl başında Anadolu Selçuklu Devleti tarafından ele geçirilmiş, böylece Anadolu'da siyasi birlik güçlenmiştir. Moğollar Anadolu'ya Kösedağ Savaşı'ndan (1243) sonra egemen olduğu için C seçeneği zaman bakımından uygun değildir.
Mengücekliler Beyliği aşağıdaki yörelerin hangisinde kurulmuştur?
Doğru cevap: A — Erzincan, Kemah ve Divriği
Mengücekliler Erzincan merkezli kurulmuş; Kemah ve Divriği çevresinde hüküm sürmüştür. Diyarbakır ve Mardin Artukluların merkezleri olduğundan C seçeneği bu beylikle eşleştirilemez.
Anadolu'ya gelen Türk beyleri, ele geçirdikleri şehirlerde cami, medrese, hamam ve kervansaray gibi yapılar inşa ettirip bunların giderlerini karşılamak üzere vakıflar kurmuştur. Bu uygulamanın öncelikle aşağıdakilerden hangisini amaçladığı söylenebilir?
Doğru cevap: C — Fethedilen yerleri kalıcı bir Türk-İslam yurduna dönüştürmeyi
Kalıcı yapılar ve bunları yaşatan vakıflar, fethedilen toprakların yerleşik bir yurt hâline getirilmek istendiğini gösterir. Moğol tehlikesi Anadolu için XIII. yüzyılın olayıdır; ilk beylikler dönemiyle bağdaşmadığı için E seçeneği doğru olamaz.
