Karma Sorular — Test 1

Doğru cevap: A — Lale Devri

Sayılan yenilikler, 1718 Pasarofça Antlaşması ile 1730 Patrona Halil İsyanı arasındaki Lale Devri'nde gerçekleştirilmiştir. Nizam-ı Cedid Dönemi'nde (III. Selim) Avrupa başkentlerinde sürekli elçilikler açıldığı için B yanlıştır. Tanzimat 1839'da, I. Meşrutiyet 1876'da, II. Meşrutiyet ise 1908'de başladığından bu dönemler matbaanın açılışından çok sonradır. Cevap A.

Doğru cevap: D — İkta

Toprağın mülkiyetini devlette tutup gelirini hizmet karşılığı görevliye bırakan Selçuklu uygulaması ikta sistemidir; Osmanlı tımar sistemi bu düzenin devamıdır. Vakıf, geliri hayır işlerine ayrılmış topraklar için kullanıldığından A yanlıştır. Mukataa, geliri doğrudan hazineye aktarılan birimleri; malikâne ise gelirin kaydıhayat şartıyla satılmasını anlatır. Müsadere ise mal varlığına el koyma uygulamasıdır. Cevap D.

Doğru cevap: B — Bütün eğitim kurumlarının Maarif Vekâletine bağlanması

Tevhid-i Tedrisat Kanunu, medrese, mektep ve azınlık okulları gibi farklı yapıdaki tüm eğitim kurumlarını Maarif Vekâleti çatısı altında toplayarak eğitimde birliği sağlamıştır. Latin harflerine geçiş 1 Kasım 1928'de ayrı bir kanunla gerçekleştiği için C yanlıştır. Yabancı okullar kapatılmamış, denetim altına alınmıştır; yükseköğretim ise özel kuruluşlara devredilmemiştir. Cevap B.

Doğru cevap: E — Fransa'nın antlaşma görüşmelerinde arabuluculuk yapması

1739 Belgrad Antlaşması'nın görüşmelerinde Fransa arabuluculuk yapmış, bu hizmetin karşılığı olarak 1740'ta kapitülasyonlar sürekli duruma getirilmiştir. Osmanlı Devleti ilk dış borcu 1854'te aldığı için A yanlıştır. Fransa'nın Mısır'a yönelik ilgisi ise 1798 işgaliyle açığa çıkmıştır; bu tarihte böyle bir vazgeçiş söz konusu değildir. Cevap E.

Doğru cevap: E — Aşar vergisinin kaldırılması

Aşar vergisi 17 Şubat 1925'te kaldırılmıştır; bu, seçeneklerdeki en erken tarihli gelişmedir. Şapka Kanunu 25 Kasım 1925, tekke ve zaviyelerin kapatılması 30 Kasım 1925, miladi takvime geçiş 26 Aralık 1925 tarihlidir; dolayısıyla A, B ve C daha sonradır. Türk Medeni Kanunu ise 17 Şubat 1926'da kabul edildiğinden sıralamanın en sonunda yer alır. Cevap E.

Doğru cevap: D — Güvenlik gerekçesiyle işgal yetkisi tanıyan 7. madde

Mondros'un 7. maddesi, güvenliklerini tehdit eden bir durum ortaya çıkarsa İtilaf Devletleri'ne herhangi bir stratejik noktayı işgal etme yetkisi vermiş ve işgallerin hukuki dayanağı yapılmıştır. Ordunun terhisi ve haberleşme araçlarının denetimi savunmayı zayıflatsa da işgal yetkisi içermediği için A ve B yanlıştır. 24. madde ise yalnızca Doğu Anadolu'daki altı ille sınırlı olduğundan ülkenin herhangi bir noktasını kapsamaz. Cevap D.

Doğru cevap: A — II. Kök Türk Devleti

Tonyukuk, Kültigin ve Bilge Kağan adına dikilen Orhun Yazıtları, VIII. yüzyılda II. Kök Türk (Kutluk) Devleti Dönemi'nde hazırlanmıştır. Asya Hunları döneminden yazılı belge kalmadığı için B, Uygurlar kendi alfabeleriyle daha çok dinî metinler bıraktığı için C yanlıştır. Avarlar ve Hazarlar ise Orta Asya'nın batısında ve Karadeniz'in kuzeyinde etkinlik göstermiştir. Cevap A.

Doğru cevap: A — Balkan Savaşı'nın başlaması üzerine barışa yönelmesi

1911'de başlayan Trablusgarp Savaşı sürerken 1912'de Balkan Savaşı'nın patlak vermesi üzerine Osmanlı Devleti Uşi Antlaşması'nı imzalayarak Trablusgarp ve Bingazi'yi İtalya'ya bırakmıştır. Donanmanın Sinop'ta yakılması 1853 Kırım Savaşı'na ait olduğu için B yanlıştır. Mısır'ın 1882'den beri İngiliz işgalinde olması Osmanlı'nın Trablusgarp'a kara yoluyla asker göndermesini engelleyen bir etkendir; ancak bölgenin İtalya'ya bırakılmasının başlıca nedeni değildir, bu yüzden C doğru yanıt olamaz. Almanya bu savaşta İtalya'ya açık destek vermemiştir. Cevap A.

Doğru cevap: B — Devşirme

Söz konusu uygulama devşirme sistemidir; bu yolla alınan çocuklar Türk ailelerin yanında ve Acemi Ocağı'nda yetiştirilerek kapıkulu ordusuna ya da Enderun'a alınmıştır. İltizam, vergi toplama hakkının açık artırmayla verilmesi; müsadere ise mal varlığına el konulmasıdır, bu nedenle A ve C yanlıştır. Tımar toprak yönetimiyle, avarız ise olağanüstü dönemlerde alınan bir vergiyle ilgilidir. Cevap B.

Doğru cevap: B — Türklerin kitleler hâlinde İslamiyet'i benimsemesi

Talas Savaşı'nda Karlukların Abbasilere destek vermesiyle Çin yenilgiye uğramış, Türkler ile Müslümanlar arasında yakınlaşma başlamış ve Türkler kitleler hâlinde İslamiyet'i benimsemeye yönelmiştir. Anadolu'nun kapıları 1071 Malazgirt Savaşı ile açıldığından A yanlıştır. Savaş sonunda Orta Asya'da Çin etkisi kırılmış, Abbasi etkisi artmıştır; bu nedenle C de yanlıştır. Cevap B.

Doğru cevap: A — Rumeli'deki toprakların tamamının yitirilmesi

Timur'a karşı alınan yenilgi Anadolu'daki siyasi birliği bozmuş, beylikler yeniden kurulmuş, on bir yıl süren Fetret Devri yaşanmış ve İstanbul'un fethi yarım yüzyıl gecikmiştir; bu nedenle B, C, D ve E doğrudur. Buna karşılık Rumeli'deki topraklar elde tutulmuş, hatta Fetret Devri boyunca şehzadeler mücadelelerinin önemli bölümünü bu topraklarda sürdürmüştür. Cevap A.

Doğru cevap: A — Bulgaristan'ın sınırlarının daraltılarak üçe bölünmesi

Ayastefanos ile Ege'ye kadar uzanan büyük bir Bulgaristan kurulmuş, Berlin Antlaşması'yla bu yapı Bulgaristan Prensliği, Doğu Rumeli ve Makedonya olmak üzere üçe ayrılarak küçültülmüştür. Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın bağımsızlığı ile savaş tazminatı her iki antlaşmada da yer aldığından B, C ve E fark sayılamaz. Doğu Anadolu'da ıslahat konusu da iki metinde de bulunmaktadır. Cevap A.

Doğru cevap: B — Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanmaya başlanması

Buhranın etkisiyle Türkiye 1930'lardan itibaren devletçilik uygulamasına geçmiş, bunun somut ürünü 1934'te yürürlüğe giren Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı olmuştur. Kabotaj Kanunu (1926), aşarın kaldırılması (1925) ve Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927) buhrandan önceki özel girişimi destekleyen döneme aittir; bu nedenle A, C ve D yanlıştır. Kapitülasyonların kaldırılması ise 1923 Lozan Antlaşması'yla gerçekleşmiştir. Cevap B.

Doğru cevap: C — Yunanistan'ın Batı Anadolu'da kalmayı sürdürmesi

Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Doğu Trakya savaşılmadan geri alınmış, İstanbul ve Boğazların yönetimi TBMM'ye bırakılmış, İtilaf Devletleri (İngiltere dâhil) TBMM Hükûmeti'ni resmen tanımıştır. Antlaşmadan sonra Yunan birlikleri Anadolu'yu boşalttığı için C söylenemez. Osmanlı Devleti de İstanbul ve Boğazların yönetimini yitirdiği için fiilen sona ermiş, saltanatın kaldırılmasıyla hukuken ortadan kalkmıştır; bu nedenle A, B, D ve E doğrudur. Cevap C.

Doğru cevap: B — Ordunun ücretli yabancı askerlerden oluşturulması

Uygurlar yerleşik yaşama geçerek şehirler kurmuş, mimari ve minyatür örnekleri vermiş, tarımı geliştirmiş, kendi alfabelerini oluşturmuş ve kâğıt ile matbaadan yararlanmıştır; bu nedenle A, C, D ve E doğru sonuçlardır. Ordunun ücretli yabancı askerlerden kurulması ise Uygurlarda görülmez; bu uygulama ilk Türk devletleri içinde yalnızca Hazarlarda, daha sonra gulam sistemiyle Türk-İslam devletlerinde (Gazneliler, Selçuklular) ve Türk askerlerini istihdam eden Abbasilerde görülür. Cevap B.