Osmanlı Kuruluş Dönemi — Test 9

Doğru cevap: B — Çimpe

Orhan Bey Dönemi'nde, Bizans'taki taht mücadelesinde Kantakuzenos'a verilen askerî destek karşılığında 1353'te Çimpe Kalesi alınmış ve burası Osmanlı'nın Rumeli'deki ilk toprağı olmuştur. Gelibolu, Çimpe'den sonra ele geçirilip güçlendirilmiş bir üstür; ilk toprak değildir, bu yüzden A yanlıştır. Edirne ise I. Murad Dönemi'nde alınmış ve daha sonra devlet merkezi yapılmıştır, dolayısıyla C de ilk toprak olamaz. Cevap B.

Doğru cevap: B — Bölgede yaşayan halkın tamamının Müslümanlaştırıldığına

Metinde anlatılan uygulamalar, kaynaklarda "istimalet" adıyla anılan, halkı kazanmaya ve fethedilen yerde kalıcı olmaya yönelik politikadır; vergi yükünün hafifletilmesi ve yerel yöneticilerin hizmete alınması halk desteğini, Türkmen ailelerin iskânı ise bölgenin Türkleşmesini amaçlar. Ancak metinde halkın inançlarına karışılmadığı açıkça belirtildiğine göre, bölgedeki halkın tamamının Müslümanlaştırıldığı sonucu çıkarılamaz; bu yargı verilen bilgiyle doğrudan çelişir. İnanç özgürlüğünün tanınması aynı zamanda hoşgörülü yönetim anlayışının kanıtı olduğundan E de metinden çıkarılabilir. Cevap B.

Doğru cevap: A — Balkanlarda kurulan Hristiyan birliklerine karşı kazanılması

Bu dört savaşın ortak yanı, Osmanlı'nın Balkanlardaki ilerleyişini durdurmak için bir araya gelen Hristiyan/Haçlı güçlerine karşı kazanılmış olmalarıdır. Savaş meydanında şehit düşen tek Osmanlı padişahı I. Murad'dır ve bu yalnızca I. Kosova'da gerçekleşmiştir, dolayısıyla B yanlıştır. Savaşlar farklı padişahların dönemlerine dağılır: Sırpsındığı ve I. Kosova I. Murad, Niğbolu Yıldırım Bayezid, Varna ise II. Murad Dönemi'ne aittir; bu nedenle D de elenir. Cevap A.

Doğru cevap: D — Komşu tekfurlarla ticaret ilişkisi kurulması

Bağımsızlığın klasik göstergeleri kendi adına para bastırmak, hutbe okutmak, yargı ve yönetim görevlisi atamak ve vergi düzenlemesi yapmak, yani kanun koymaktır; Osman Bey'in Karacahisar'a kadı ile subaşı ataması ve pazar vergisini düzenlemesi bu nedenle bağımsızlık kanıtıdır. Tekfurlarla ticaret yapmak ise bağımsızlık ölçütü değildir; bir beyliğin komşularıyla alışveriş yürütmesi, ona bağlı olduğu dönemde de görülebilen sıradan bir komşuluk ilişkisidir. Hutbe ve sikke, İslam devlet geleneğinde egemenliğin en açık iki simgesi olduğundan A ve B kesinlikle kanıt niteliğindedir. Cevap D.

Doğru cevap: C — Balkanlarda ilk Haçlı ordusunun yenilgiye uğratılması

Karesioğulları, Orhan Bey Dönemi'nde Osmanlı'ya katılan ilk beyliktir; bu katılımla Osmanlı Çanakkale Boğazı kıyılarına ulaşmış, Hacı İlbey ve Evrenos Bey gibi deneyimli komutanlar Osmanlı hizmetine girmiş ve Rumeli'ye geçişin yolu açılmıştır. Bir Türk beyliğinin barışçı yolla katılması aynı zamanda Anadolu Türk birliği yolundaki ilk adım sayılır. Balkanlarda Osmanlı'nın karşılaştığı ilk Haçlı ordusu ise 1364'te Sırpsındığı'nda I. Murad Dönemi'nde dağıtılmıştır; bu, Karesi'nin alınmasının bir sonucu değil, yıllar sonra gerçekleşen ayrı bir gelişmedir. Cevap C.

Doğru cevap: C — I. Murat

Yeniçeri Ocağı, pençik sistemine dayanılarak I. Murat döneminde kurulmuştur; aynı dönemde Rumeli Beylerbeyliği, Kazaskerlik ve Defterdarlık makamları da oluşturulmuştur. Osman Bey döneminde ordu aşiret kuvvetlerine dayanıyordu (A). Orhan Bey döneminde kurulan ilk düzenli birlikler ise yaya ve müsellemlerdir (B). Çelebi Mehmet, Fetret Devri'nden sonra devleti yeniden toparlayan padişahtır (E). Cevap C.

Doğru cevap: A — Birliği kurmak için askerî yolun yanında siyasi yollara da başvurmuştur.

Çeyiz yoluyla toprak alınması ve satın alma siyasi-diplomatik yöntemler, beylikler üzerine sefer düzenlenmesi ise askerî yöntemdir; Yıldırım Bayezid her iki yolu birlikte kullanmıştır. Yalnızca savaş yöntemi kullanıldığı söylenemez, çünkü metinde çeyiz ve satın alma da geçmektedir (B). Beyliklerin ortadan kaldırılması söz konusudur; Bizans'a karşı ittifak çağrısı yapılmamıştır (C). Yıldırım Bayezid Balkanlarda fetihlerini sürdürmüş, Niğbolu'da Haçlı ordusunu yenmiştir (D). Cevap A.

Doğru cevap: D — Taht iddiasında bulunacak kişi sayısının azalıp merkezîleşmenin artması

Ülkenin "hanedanın ortak malı" sayılması hanedanın bütün erkek üyelerine taht iddiası hakkı tanırken, "hükümdar ve oğullarının ortak malı" anlayışı bu çevreyi daraltmış ve merkezî otoriteyi güçlendirmiştir; süreç Fatih döneminde ülkenin yalnız padişahın malı sayılmasıyla tamamlanacaktır. Değişim hak sahiplerini azalttığı için A bunun tersini söyler. Şehzadeler sancaklara vali olarak gönderilmeye devam ettiğinden B de yanlıştır. Toprak düzeni ile vakıf mülkiyeti arasında böyle bir dönüşüm yaşanmamıştır (C). Cevap D.

Doğru cevap: B — Ekonomik hayatın düzenlenmesinde ve eğitimde işlev gördüğü

Kalite ve fiyat denetimi ekonomik hayatın düzenlenmesine, çırak-kalfa-usta düzeni ise mesleki eğitime işaret eder; ahilik bu iki alanda birlikte işlev görmüştür. Ahiliğin tasavvufi bir yönü bulunmakla birlikte esas olarak esnaf örgütlenmesidir, bu nedenle onu yalnız tarikat saymak yanlıştır (A). Vergi toplama işi devletin görevlileri tarafından yürütülmüştür (C). Teşkilat şehirlerdeki esnafa dayandığı için E de söylenemez. Cevap B.

Doğru cevap: E — Balkan halklarını zorla Müslümanlaştırarak tek inanca bağlamak

İskân siyaseti, fethedilen Balkan topraklarına Anadolu'dan Türk nüfus yerleştirerek egemenliği kalıcı kılmayı, üretimi canlandırmayı ve Anadolu'daki konargöçer gruplardan doğan huzursuzlukları azaltmayı amaçlamıştır. Osmanlı Devleti Balkanlarda istimalet adı verilen hoşgörü siyaseti izleyerek halkın inancına karışmamıştır; zorla din değiştirtme politikası uygulanmamıştır. Bu nedenle E iskân siyasetinin amacı olarak gösterilemez. Cevap E.

Doğru cevap: A — Aşiret düzeninden devlet düzenine geçildiğini

Divan, medrese, düzenli ordu ve vezirlik gibi kurumların ortaya çıkması, aşiret geleneğine dayanan bir beylikten kurumsallaşmış bir devlete geçişin göstergesidir. Anadolu Türk birliği yönündeki kapsamlı adımlar Orhan Bey'den sonra atılmıştır; bu dönemde birlik tamamlanmamıştır (B). Orhan Bey döneminde Rumeli'ye geçilerek Balkanlarda ilerleme başlamıştır, egemenlik iddiası sona ermemiştir (C). Kurumlaşma merkeziyetçiliği güçlendirdiği için E de bilgiyle çelişir. Cevap A.

Doğru cevap: C — I ve II

I. Murat döneminde Rumeli Beylerbeyliği kurularak Balkanlardaki askerî ve idari düzen oturtulmuştur (I doğru); aynı dönemde Kazaskerlik ve Defterdarlık makamları oluşturulmuş, Yeniçeri Ocağı ile Topçu Ocağı kurulmuştur (II doğru). Anadolu Türk birliği yönündeki en kapsamlı adımlar ise Yıldırım Bayezid döneminde atılmış, üstelik bu birlik 1402 Ankara Savaşı ile bozulmuştur; bu nedenle III yanlıştır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Osmanlı'nın Balkanlardaki topraklarını tümüyle kaybetmesi

Ankara Savaşı Anadolu'daki Türk siyasi birliğini bozmuş, Timur'un desteğiyle kapatılan beylikler yeniden kurulmuş, şehzadeler arasındaki taht kavgalarıyla Fetret Devri yaşanmış ve İstanbul'un fethi uzun süre gecikmiştir. Buna karşılık Osmanlı Devleti Balkanlardaki topraklarını büyük ölçüde elinde tutmuş, bölgede genel bir çöküş yaşanmamıştır. Bu nedenle D savaşın sonucu olarak gösterilemez. Cevap D.

Doğru cevap: B — Maltepe / Palekanon (1329) – Sırp-Bulgar ittifakı

Maltepe (Palekanon) Savaşı 1329'da Orhan Bey ile Bizans İmparatoru arasında yapılmış; bu zaferin ardından İznik ve İzmit'in alınmasının önü açılmıştır. Karşı tarafta Sırp-Bulgar ittifakı bulunmadığı için B yanlış eşleştirmedir. Koyunhisar, Osman Bey'in Bizans'a karşı kazandığı ilk büyük savaştır (A). Niğbolu ve Varna ise Haçlı ordularına karşı kazanılmış zaferlerdir (C, E). Cevap B.

Doğru cevap: E — Balkanlarda dinî gerekçeler siyasi kararları etkilemeyi sürdürmüştür.

On yıllık barışın Papa'nın kışkırtmasıyla bozulması, Balkan siyasetinde dinî gerekçelerin devlet kararlarını hâlâ yönlendirdiğini gösterir. Antlaşma Osmanlı'nın toprak kaybettiği bir metin değildir; Varna Savaşı da Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır (A). Papalık antlaşmayı bozduracak kadar etkili olduğuna göre etkisinin kalmadığı söylenemez (B). Varna'dan sonra 1448 II. Kosova Savaşı yapıldığı için C de yanlıştır. Cevap E.