Osmanlı Yükselme Dönemi — Test 9

Doğru cevap: B — I ve II

Yavuz Sultan Selim, 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye savaşlarıyla Memlük Devleti'ne son vermiş, Mısır ile Hicaz Osmanlı'ya katılmış ve halifelik Osmanlı hanedanına geçmiştir. III. yargı ise yanlıştır: Rodos, Saint Jean şövalyelerinden 1522'de Kanuni Sultan Süleyman tarafından alınmıştır; Fatih Sultan Mehmed Dönemi'nde kuşatılmış ama fethedilememişti. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E seçenekleri elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersiz kalır. Cevap B.

Doğru cevap: D — II ve III

Kıbrıs 1571'de Sokullu Mehmed Paşa'nın sadrazamlığı sırasında fethedilmiş, aynı dönemde Rusya'nın güneye inmesini önlemek ve Orta Asya'daki Türklerle bağ kurmak amacıyla Don-Volga Kanalı projesine girişilmiş ancak proje tamamlanamamıştır. I. yargı ise gerçeğin tersini söylemektedir: 1571 İnebahtı Deniz Savaşı'nda yenilen taraf Osmanlı donanmasıdır; donanma kısa süre içinde yeniden inşa edilmiş olsa da savaş bir Osmanlı yenilgisidir. Bu nedenle I'i içeren A, B, C ve E seçenekleri elenir. Cevap D.

Doğru cevap: C — Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki etkinliğini kırmak

Coğrafi Keşiflerden sonra Ümit Burnu yolunu kullanan Portekizliler Hint Okyanusu'nda üsler kurmuş, Kızıldeniz ve Basra Körfezi'ne yönelen ticareti baltalayarak bölgedeki Müslüman devletleri baskı altına almıştı; Osmanlı'nın seferleri bu etkinliği kırmaya ve Baharat Yolu'nun eski canlılığını korumaya yönelikti. Venedik ile mücadele Akdeniz'de yürütülmüştür ve Hint Okyanusu seferleriyle ilgisi yoktur, bu nedenle B elenir. Kıbrıs 1571'de, seferlerden yıllar sonra ve tamamen ayrı bir gerekçeyle, Doğu Akdeniz'in güvenliği için fethedilmiştir; dolayısıyla E de amaç değildir. Cevap C.

Doğru cevap: E — Devlet merkezinin Bursa'dan Edirne'ye taşınmış olması

Devlet merkezinin Bursa'dan Edirne'ye taşınması I. Murad Dönemi'nde, yani fetihten yaklaşık yüz yıl önce gerçekleşmiştir; bu nedenle 1453 sonrasındaki dönüşümün kanıtı olamaz. Fatih Sultan Mehmed fetihten sonra Anadolu ve Rumeli'den getirdiği Müslüman ve gayrimüslim aileleri başkente yerleştirmiş, Ortodoks Patrikhanesi'nin varlığını sürdürmesine izin vermiştir; bu da çok dinli ve çok dilli bir yapının tek yönetim altında toplandığını gösterir. Ayrıca hazırlattığı kanunname ile devlet teşkilatı yazılı kurallara bağlanmış, köklü ailelerin etkisi azaltılarak padişahın yetkisi genişletilmiştir; bu yüzden B ve D birer kanıttır. Cevap E.

Doğru cevap: A — XI. Konstantin

İstanbul'un fethi sırasında Bizans tahtında XI. Konstantin bulunuyordu; onun ölümüyle hem kuşatma sona ermiş hem de Bizans İmparatorluğu'nun siyasi varlığı bitmiştir. IV. Romen Diyojen, 1071 Malazgirt Savaşı'nda Alparslan'a esir düşen imparatordur, yani fetihten yaklaşık dört yüzyıl öncesine aittir. Kantakuzenos ise Orhan Bey Dönemi'nde taht mücadelesi veren ve Osmanlı'dan askerî yardım isteyen imparatordur; Çimpe Kalesi'nin Osmanlı'ya geçmesi onun dönemindedir. Cevap A.

Doğru cevap: D — Osmanlı'nın Avusturya'ya siyasi üstünlüğünün kabul edildiğinin

Protokolde arşidükün padişaha değil sadrazama denk tutulması, Osmanlı Devleti'nin kendisini Avusturya'dan bir kademe üstün gördüğünün ve karşı tarafın bunu kabul ettiğinin açık bir ifadesidir; bu yüzden antlaşma eşit koşullu bir barış değildir ve B yanlıştır. Antlaşma Macaristan sorununu Osmanlı lehine çözmüş olmakla birlikte Avusturya'nın bölge üzerindeki iddiaları sürmüş, taraflar XVI. yüzyıl boyunca yeniden savaşmıştır; dolayısıyla A gerçeği yansıtmaz. Osmanlı'nın Orta Avrupa'daki seferleri de bu tarihten sonra devam ettiğinden C elenir. Cevap D.

Doğru cevap: B — Barbaros Hayreddin Paşa

Preveze Deniz Savaşı 1538'de Kaptanıderya Barbaros Hayreddin Paşa komutasındaki Osmanlı donanması ile Andrea Doria yönetimindeki Haçlı donanması arasında yapılmış ve Osmanlı zaferiyle sonuçlanmıştır. Turgut Reis aynı yüzyılın önemli denizcilerindendir, ancak Preveze'nin başkomutanı değildir (A). Piri Reis haritacılığı ve Kitab-ı Bahriye adlı eseriyle tanınır (C). Cezayirli Gazi Hasan Paşa ise XVIII. yüzyıl denizcisidir (E). Cevap B.

Doğru cevap: D — Coğrafi Keşifler'in tümüyle sona ererek durdurulması

İstanbul'un fethi Orta Çağ'ın kapanışı sayılmış, güçlü topların surları yıkabildiğinin görülmesi derebeyliklerin savunma üstünlüğünü kırmış, İtalya'ya giden Bizanslı bilginler Rönesans'a katkı sağlamış ve Boğazlarla doğu ticaret yolları Osmanlı denetimine girmiştir. Ticaret yollarının Osmanlı'nın eline geçmesi Coğrafi Keşifler'i durdurmamış, tersine Avrupalıları yeni yol aramaya yönelterek keşifleri hızlandırmıştır. Bu nedenle D fethin sonucu olarak gösterilemez. Cevap D.

Doğru cevap: A — Baharat Yolu'nun ele geçirilmesinin beklenen ekonomik yararı sağlamadığı

Osmanlı Devleti Baharat Yolu'nun denetimini ele geçirmiş, ancak Ümit Burnu üzerinden işleyen okyanus yolu bu güzergâhın önemini azalttığı için beklenen ticari gelir elde edilememiştir. Akdeniz'de Osmanlı bu yüzyılda üstünlük kurduğundan B yanlıştır. Ümit Burnu'nu dolaşan Portekizlilerdir; Memlükler bir keşif faaliyeti yürütmemiştir (C). Osmanlı Devleti Hint Deniz Seferleri'ni düzenlediğine göre okyanusa ilgisiz kaldığı da söylenemez (D). Cevap A.

Doğru cevap: C — Karadeniz'in bir Türk gölü durumuna gelmesi

Karadeniz'in kuzey ve güney kıyılarının aynı devletin denetimine girmesi bu denizi bir Türk gölü durumuna getirmiş; bölgedeki Ceneviz kolonileri tasfiye edilmiştir. Ceneviz ve Venedik'in Karadeniz'deki ticari üstünlüğü sona erdiği için A bunun tersini söyler. Boğazlar Osmanlı denetimindedir; denetimin sona ermesi söz konusu değildir (B). Rusya'nın Karadeniz'de donanma bulundurma hakkı ise ancak XVIII. yüzyılda 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması sonrasında gündeme gelmiştir (D). Cevap C.

Doğru cevap: C — I ve II

Fatih, fetihten sonra Ortodoks Patrikhanesi'ni koruyarak Hristiyan halkın desteğini kazanmayı amaçlamıştır (I doğru); Osmanlı Devleti'nin ilk altın parası da onun döneminde bastırılmıştır (II doğru). Kanunname-i Ali Osman devlet teşkilatını, görev ve protokol kurallarını düzenleyen bir metindir; kapitülasyonlarla ilgisi yoktur. Kapitülasyonlar Kanuni döneminde Fransa'ya verilmiş, 1740'ta I. Mahmut döneminde sürekli hâle getirilmiştir; bu nedenle III yanlıştır. Cevap C.

Doğru cevap: E — Anadolu'da Türk siyasi birliğinin tamamlanması

Çaldıran zaferi Doğu Anadolu'yu Osmanlı'ya bağlamış, Turnadağ Savaşı ile Dulkadiroğulları'na son verilerek Anadolu'daki son bağımsız Türk beyliği ortadan kaldırılmış ve Anadolu Türk siyasi birliği tamamlanmıştır. Halifeliğin Osmanlı'ya geçişi ile Mısır'ın fethi 1517 Ridaniye Savaşı sonrasındadır (B, D). Baharat Yolu'nun denetimi de Memlük seferlerinin sonucudur (C). Akdeniz'de kesin üstünlük ise Kanuni döneminde Preveze zaferiyle sağlanmıştır (A). Cevap E.

Doğru cevap: B — Preveze Akdeniz üstünlüğünü kurmuş, İnebahtı bu üstünlüğü sarsmıştır.

1538 Preveze'de Barbaros Hayreddin Paşa Haçlı donanmasını yenerek Akdeniz'de Osmanlı üstünlüğünü kesinleştirmiş; 1571 İnebahtı'da ise Osmanlı donanması ağır kayba uğrayarak bu üstünlük sarsılmıştır. İnebahtı bir Osmanlı yenilgisi olduğundan A yanlıştır. Kıbrıs 1571'de Osmanlı'ya katılmış ve 1573 antlaşmasıyla Osmanlı'da kalmıştır (C). İnebahtı'da Barbaros yoktur; o 1546'da vefat etmiştir (D). Cevap B.

Doğru cevap: A — Osmanlı'nın üstün konumunu yansıtan, geçici nitelikli ayrıcalıklardır.

Kapitülasyonların padişah tarafından tek taraflı olarak bahşedilmesi ve her padişah değişiminde yenilenmesi gerekmesi, XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin üstün konumda olduğunu ve bu ayrıcalıkların geçici sayıldığını gösterir. Eşit taraflar arasında kalıcı bir antlaşma söz konusu değildir; süreklilik ancak 1740'ta kazanılmıştır (B). Ayrıcalıklar zorla kabul ettirilmemiş, padişahın iradesiyle verilmiştir (D). Ayrıcalıklardan yararlanan taraf yabancı tüccarlar olduğu için E de yanlıştır. Cevap A.

Doğru cevap: D — Portekizlilerin Hint Okyanusu'ndaki üslerini Osmanlı'ya bırakması

Rodos'un 1522'de, Kıbrıs'ın 1571'de alınması, 1538 Preveze zaferi ve Kuzey Afrika kıyılarındaki egemenlik Akdeniz üstünlüğünün doğrudan kanıtlarıdır. Osmanlı Devleti Hint Deniz Seferleri'nde Portekizlilere karşı kalıcı bir başarı elde edememiş, Portekizliler okyanustaki üslerini bırakmamıştır. Ayrıca bu iddia Akdeniz'le değil Hint Okyanusu ile ilgilidir. Bu nedenle D kanıt olarak gösterilemez. Cevap D.