Osmanlı Dağılma Dönemi — Test 11

Doğru cevap: C — Islahat'ın bir barış konferansı öncesinde ilan edildiği

1856 Islahat Fermanı, Kırım Savaşı sonrasında toplanacak Paris Konferansı öncesinde, Avrupa devletlerinin telkiniyle ilan edilmiş ve gayrimüslimlere yönelik düzenlemeleri ayrıntılı biçimde ele almıştır; 1839 Tanzimat Fermanı ise din ayrımı yapmaksızın bütün tebaanın can, mal ve namus güvenliğini güvence altına aldığından yalnız gayrimüslimleri kapsadığını söyleyen B yanlıştır. Her iki ferman da Abdülmecid Dönemi'nde ilan edildiği için A elenir. Fermanlar padişahın tek taraflı iradesiyle yayımlanmıştır; anayasal düzene geçiş ise 1876 Kanun-i Esasi ile gerçekleşmiştir, bu yüzden D ve E de geçersizdir. Cevap C.

Doğru cevap: B — I ve II

II. Mahmud, Divan-ı Hümayun'u kaldırıp Avrupa'daki bakanlıklara benzeyen nazırlıkları kurmuş; 1826'daki Vaka-i Hayriye ile Yeniçeri Ocağı'na son vererek Asakir-i Mansure-i Muhammediye adlı yeni orduyu oluşturmuştur. III. yargı ise onun dönemine ait değildir: verginin gelire göre alınması ve askerlik hizmetinin belirli bir süreye ve yönteme bağlanması, 1839'da Abdülmecid Dönemi'nde okunan Tanzimat Fermanı'nın hükümleridir. Bu nedenle III'ü içeren C, D ve E elenir; II de doğru olduğundan "yalnız I" diyen A geçersiz kalır. Cevap B.

Doğru cevap: E — Balta Limanı Antlaşması (1838) — Duyun-u Umumiye İdaresi'nin kurulması

1838 Balta Limanı Ticaret Antlaşması, İngiliz tüccarlarına iç ticarette yerli tüccarlarla aynı koşulları tanıyan ve yerli üretimi zora sokan bir ticaret düzenlemesidir; Duyun-u Umumiye İdaresi ise 1881'de, dış borçların ödenememesi üzerine alacaklı devletlerin temsilcilerinden kurulmuştur, dolayısıyla eşleştirme yanlıştır. Hünkâr İskelesi'nin gizli maddesiyle Osmanlı, Rusya'nın isteği hâlinde Boğazları diğer devletlerin savaş gemilerine kapatmayı kabul etmişti; 1841 Londra Sözleşmesi bu ayrıcalığı sona erdirip Boğazları çok taraflı bir düzenlemeye bağladığından B ve D doğrudur. Kütahya Antlaşması'yla da Mehmet Ali Paşa'ya Mısır ve Girit'in yanında Suriye ile Adana verilmiştir. Cevap E.

Doğru cevap: A — Paris Antlaşması

Kırım Savaşı, 1856'da imzalanan Paris Antlaşması ile sona ermiş; bu antlaşmayla Karadeniz tarafsız sayılmış ve Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti kabul edilerek toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin güvencesine alınmıştır. Berlin Antlaşması 1878'de, Ayastefanos'un yerini almak üzere imzalandığından yirmi yıl sonrasına aittir; bu yüzden B ve D elenir. Hünkâr İskelesi ise 1833'te Mısır sorunu sırasında Rusya ile yapılmış bir ittifak antlaşmasıdır, bir savaşı bitirmemiştir. Cevap A.

Doğru cevap: E — Rusya'nın savaş boyunca Osmanlı'nın yanında yer alması

I. Balkan Savaşı'nda Rusya, Osmanlı'nın yanında değil karşısındaki cephededir: Balkan devletlerini Slav birliği düşüncesiyle bir araya getiren ve ittifakın kurulmasını sağlayan güç Rusya'dır. Yenilginin başlıca nedenleri ordunun siyasete bulaşması, savaş öncesinde deneyimli askerlerin terhis edilmesi, cephelerin dağınıklığı ve dört Balkan devletinin aynı anda saldırmasıdır; bu nedenle A, C ve D gerçek etkenlerdir. Savaşın sonunda 1913 Londra Antlaşması'yla Osmanlı'nın batı sınırı Midye-Enez çizgisine çekilmiştir. Cevap E.

Doğru cevap: B — Abdülmecid

Gülhane Hatt-ı Hümayunu olarak da bilinen Tanzimat Fermanı, 3 Kasım 1839'da Abdülmecid Dönemi'nde Hariciye Nazırı Mustafa Reşid Paşa tarafından okunmuştur. II. Mahmud aynı yılın haziran ayında ölmüştür; fermanın hazırlık zemini onun döneminde oluşsa da ilan eden padişah Abdülmecid'dir (A). Abdülaziz 1861'de, II. Abdülhamid 1876'da tahta çıkmıştır (C, D). V. Mehmed ise 1909'da, 31 Mart Olayı'ndan sonra tahta geçmiştir (E). Cevap B.

Doğru cevap: C — I. Meşrutiyet Dönemi

Osmanlı Devleti'nin ilk anayasası olan Kanun-i Esasi 23 Aralık 1876'da ilan edilmiş ve böylece I. Meşrutiyet Dönemi başlamıştır. II. Meşrutiyet, Kanun-i Esasi'nin 1908'de yeniden yürürlüğe konmasıyla başlar (B). Tanzimat Dönemi 1839 fermanıyla açılmıştır (A). Islahat 1856'da ilan edilen bir fermanın adıdır, bir dönem adı değildir (D). Nizam-ı Cedid ise III. Selim Dönemi'nin yenileşme programıdır (E). Cevap C.

Doğru cevap: E — Padişahın yetkilerinin seçimle oluşan bir meclis tarafından denetlenmesi

Islahat Fermanı bir padişah fermanıdır ve padişahın yetkilerini bir meclise denetletmez; bu yönde ilk adım 1876 Kanun-i Esasi ile atılmıştır. Fermanla gayrimüslimlere memurluk ve askerî okullara giriş yolu açılmış, il meclislerine üyelik hakkı tanınmıştır (A, C). Cizye kaldırılmış, yerine bedel-i askerî ödeme usulü getirilmiştir (B). Müslümanlarla gayrimüslimler arasındaki ticari ve cezai davalar için karma mahkemeler öngörülmüştür (D). Cevap E.

Doğru cevap: A — I ve II

Tanzimat Fermanı'nın en belirgin hükmü, din ve mezhep ayrımı gözetilmeksizin bütün Osmanlı tebaasının can, mal ve ırz güvenliğinin devlet güvencesine alınmasıdır (I doğru). Islahat Fermanı 1856 başında, Kırım Savaşı'nı bitirecek Paris görüşmelerinde Osmanlı Devleti'nin elini güçlendirmek ve Avrupa'nın gayrimüslimlere ilişkin taleplerini karşılamak amacıyla ilan edilmiştir (II doğru). Buna karşılık her iki metin de padişahın tek taraflı iradesiyle, yani ferman biçiminde yürürlüğe girmiştir; onay veren bir meclis yoktur. Bu nedenle III yanlıştır ve onu içeren seçenekler elenir (C, D, E). Cevap A.

Doğru cevap: D — Ayan üyeleri padişahça atanır, mebuslar seçimle belirlenirdi.

Kanun-i Esasi iki kanatlı bir yasama organı kurmuştur: üyeleri padişah tarafından ömür boyu atanan Heyet-i Ayan ve seçimle gelen Heyet-i Mebusan. Bu yüzden üyelerin tamamının seçilmesi ya da tamamının atanması doğru değildir (A, C). Meclis tek kanatlı olmadığı için B yanlıştır (B). Meclisi toplama ve tatil etme yetkisi Ayan'a değil padişaha aittir; II. Abdülhamid bu yetkiyi 1877'de kullanarak Meclisi süresiz tatil etmiştir (E). Cevap D.

Doğru cevap: B — Hükümetin Meclis-i Mebusan'a karşı sorumlu hâle getirilmesi

1909 değişiklikleriyle hükümet padişaha değil Meclis-i Mebusan'a karşı sorumlu hâle getirilmiş, padişaha Kanun-i Esasi'ye bağlılık yemini ettirilmiş ve sürgün yetkisini veren 113. madde kaldırılmıştır. Devletin dininin İslam olduğu hükmü, Ayan üyelerinin atanması usulü ve iki kanatlı meclis yapısı 1876 metninde yer alan ve 1909'da da korunan düzenlemelerdir (A, C, E). Sürgün yetkisinin verilmesi ise 1909'da getirilen değil, tam tersine 1909'da kaldırılan hükümdür (D). Cevap B.

Doğru cevap: C — İttihat ve Terakki'nin Rumeli'deki örgütlü baskısı

1908'de Makedonya'daki III. Ordu birlikleri içinde örgütlenen İttihat ve Terakki Cemiyeti, Reval görüşmelerinin yarattığı endişeyle harekete geçmiş; bu baskı sonucunda padişah 23 Temmuz 1908'de Kanun-i Esasi'yi yeniden yürürlüğe koymuştur. 1878 Berlin Antlaşması ve 1881'de kurulan Duyun-u Umumiye İdaresi otuz yıl önceki gelişmelerdir (A, D). Kavalalı'nın ayaklanması II. Mahmud Dönemi'ndedir (B). Trablusgarp'ın işgali ise Meşrutiyet'ten sonra, 1911'de gerçekleşmiştir (E). Cevap C.

Doğru cevap: E — İkisinin de II. Abdülhamid Dönemi'nde başlaması

Kanun-i Esasi 1876'da II. Abdülhamid'in tahta çıkışının hemen ardından ilan edilmiş, 1908'de yine onun saltanatı sırasında yeniden yürürlüğe konmuştur; padişah 1909'da tahttan indirilmiştir. Siyasi partiler ancak II. Meşrutiyet'te kurulduğu için çok partili seçim ortak özellik olamaz (A). Ayan üyeleri her iki dönemde de atama ile gelmiştir (B). Hükümetin meclise sorumluluğu yalnız 1909 değişikliğiyle sağlanmıştır (C). Saltanat ise 1922'de kaldırılmıştır (D). Cevap E.

Doğru cevap: A — I ve II

1913 Londra Antlaşması ile Midye-Enez çizgisinin batısı ve Ege adalarının büyük bölümü elden çıkmıştır (I doğru). Osmanlı Devleti'nden ayrılan son Balkan ulusu olan Arnavutluk, savaş sürerken 28 Kasım 1912'de bağımsızlığını ilan etmiştir (II doğru). II. Balkan Savaşı, I. Balkan Savaşı'ndaki paylaşımdan memnun olmayan Sırbistan, Yunanistan, Karadağ ve Romanya'nın Bulgaristan'a saldırmasıyla çıkmıştır; Osmanlı Devleti bu savaşta Bulgaristan'ın yanında değil, ona karşı hareket ederek Edirne ve Kırklareli'yi geri almıştır. Bu nedenle III yanlıştır ve onu içeren seçenekler elenir (C, D, E). Cevap A.

Doğru cevap: D — Balkanlardaki gayrimüslim toplulukların devletten kopması

Osmanlıcılık, din ve etnik köken ayrımı gözetmeksizin bütün tebaayı ortak bir Osmanlı vatandaşlığı çatısında tutmayı amaçlıyordu; Balkan Savaşları'yla bu topluluklarının neredeyse tamamının devletten ayrılması düşüncenin dayanağını ortadan kaldırmıştır. Kanun-i Esasi 1908'den sonra yürürlüktedir, kaldırılmamıştır (A). Dış borç sorunu 1875-1881 yıllarına aittir ve akımın zayıflamasıyla doğrudan ilgili değildir (B). Ordu bu dönemde siyasetten çekilmemiş, aksine etkisini artırmıştır (C). Eğitim kurumlarındaki değişim ise Tanzimat'tan beri süren ayrı bir süreçtir (E). Cevap D.