20. YY. Başlarında Osmanlı — Test 9

Doğru cevap: A — Irak Cephesi

Kut'ül Amare, Bağdat'ın güneyinde Dicle kıyısında bulunan bir yerleşimdir ve burada kuşatılan İngiliz kuvvetleri 1916'da Osmanlı ordusuna teslim olmuştur; dolayısıyla olay Irak Cephesi'nde yaşanmıştır. Kafkas Cephesi Rusya'ya karşı açılmıştır ve bu cephenin en bilinen harekâtı ağır kayıpla sonuçlanan Sarıkamış'tır. Çanakkale Cephesi'nde ise kara ve deniz muharebeleri yapılmış, bir kuşatma ve toplu teslim alma söz konusu olmamıştır. Galiçya, Osmanlı Devleti'nin müttefiklerine destek olmak için kendi sınırları dışında savaştığı yardımcı cephelerdendir. Cevap A.

Doğru cevap: E — Osmanlı ordusunun karşısında Rus kuvvetleri yer almıştır.

Kafkas Harekâtı Rusya'ya karşı yürütülmüş, Kanal Harekâtı ise Süveyş Kanalı'nı ele geçirip İngiltere'nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmeyi amaçladığı için karşısında İngiliz kuvvetlerini bulmuştur; bu nedenle iki harekâtta da karşı tarafın Rusya olduğunu söylemek yanlıştır. Her ikisi de savunma değil taarruz harekâtıdır ve ikisi de ağır kayıpla sonuçlanmıştır, dolayısıyla A ve B ortak yargılardır. Sarıkamış'ta kar ve dondurucu soğuk, Kanal'da ise çöl ve su sorunu harekâtları olumsuz etkilediği için C de doğrudur. Rusya'yı doğudan, İngiltere'yi güneyden meşgul etmek Almanya'nın Avrupa'daki yükünü hafifleteceğinden D de her iki harekât için geçerlidir. Cevap E.

Doğru cevap: B — Bu yerlerin Osmanlı ile hukuki bağının da koparıldığının

Kıbrıs 1878 Berlin süreci sonrasında yönetimi İngiltere'ye bırakılmasına, Mısır ise 1882'de işgal edilmesine karşın her ikisi de hukuken Osmanlı toprağı sayılmayı sürdürüyordu. Osmanlı Devleti savaşa girince İngiltere bu belirsizliği ortadan kaldırmış, Kıbrıs'ı ilhak edip Mısır'ı himayesine alarak fiilî durumu hukuki duruma dönüştürmüştür; yani kâğıt üzerinde süren Osmanlı bağı da koparılmıştır. İki devlet bu tarihte karşı bloklarda savaştığı için ittifak arayışından söz eden A geçersizdir. Kapitülasyonlar ise savaşa girilmeden önce, 9 Eylül 1914'te Osmanlı Devleti tarafından tek taraflı olarak kaldırıldığı için C de yanlıştır. Cevap B.

Doğru cevap: C — Osmanlı Devleti'nin kendi toprakları üzerindeki karar gücünü yitirdiğine

Uşi Antlaşması (1912) ile Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakılmış, adaların durumu ise askıda kalmış; Londra Antlaşması (1913) ile Osmanlı sınırı Midye-Enez hattına çekilirken adaların ve Arnavutluk'un geleceği büyük devletlerin kararına bırakılmıştır. Kendi egemenlik alanındaki toprakların kaderini başka devletlerin iradesine bırakmak zorunda kalmak, Osmanlı Devleti'nin karar gücünü yitirdiğini gösterir. Büyük devletler bu dönemde toprak bütünlüğünü korumak yerine paylaşım hesabı yaptığı için B yanlıştır; adaların tamamı Yunanistan'a verilmediğinden, On İki Ada İtalya'nın elinde kaldığından D de doğru değildir. Londra Antlaşması'ndan hemen sonra II. Balkan Savaşı çıktığı için sorunların çözüldüğünü söylemek de mümkün değildir. Cevap C.

Doğru cevap: D — Almanya ile kesintisiz kara bağlantısının kurulması

Bulgaristan savaşa girene kadar Osmanlı Devleti ile müttefikleri arasında kesintisiz bir kara yolu yoktu; Bulgaristan'ın İttifak bloğuna katılmasıyla Berlin-İstanbul hattı açılmış, Almanya'dan silah, cephane ve uzman personel sevki kolaylaşmıştır. Nitekim 1918 sonbaharında Bulgaristan ateşkes imzalayıp saf dışı kalınca bu bağlantı koptuğu için Osmanlı Devleti de ateşkes istemek zorunda kalmıştır. Boğaz İtilaf donanmasına hiçbir zaman açılmadığı için A, Rusya savaştan 1917 ihtilali ve 1918 Brest-Litovsk Antlaşması ile çekildiği için C yanlıştır. Kapitülasyonların kaldırılması ise 9 Eylül 1914'te, yani Bulgaristan'ın savaşa girmesinden önce açıklanmıştır. Cevap D.

Doğru cevap: C — İtalya

Sömürge arayışına geç girmiş olan İtalya, 1911'de Trablusgarp ve Bingazi'ye asker çıkarmış; savaş 1912 Uşi Antlaşması ile sonuçlanmıştır. Fransa Kuzey Afrika'da Tunus ve Cezayir'le ilgilenmiştir, bu savaşın tarafı değildir (A). İngiltere 1882'den beri Mısır'da bulunmakla birlikte Trablusgarp'a saldırmamıştır (B). Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etmiş, Rusya ise Balkanlarda Slav siyaseti izlemiştir; ikisi de bu savaşın tarafı değildir (D, E). Cevap C.

Doğru cevap: A — İttifak Devletleri

Osmanlı Devleti 1914'te Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın oluşturduğu İttifak (Bağlaşma) Devletleri safında savaşa girmiştir. İtilaf Devletleri İngiltere, Fransa ve Rusya'nın grubudur; Osmanlı Devleti bunların karşısında yer almıştır (B, E). Balkan Birliği 1912'de Osmanlı Devleti'ne karşı kurulan Balkan devletleri ittifakıdır (C). Kutsal İttifak ise XIX. yüzyıl başındaki Avrupa düzeniyle ilgilidir (D). Cevap A.

Doğru cevap: B — Kara bağlantısının bulunmaması ve donanmanın yetersizliği

Trablusgarp ile Osmanlı toprakları arasında kara bağlantısı yoktu; Mısır 1882'den beri İngiliz işgali altında olduğu için geçiş de sağlanamıyordu, donanma ise asker taşıyacak güçte değildi. Bu nedenle bölgeye Mustafa Kemal ve Enver Bey gibi subaylar gönüllü olarak gitmiş, yerel halkla direniş örgütlenmiştir. Bölge halkı Osmanlı yönetimine karşı değil İtalyanlara karşı savaşmıştır (A). Savaş bir yıldan fazla sürmüştür (C). Balkan Savaşları Trablusgarp Savaşı sürerken çıkmıştır, ordunun tamamı baştan Balkanlarda değildir (D). İtalya fiilen savaş açmıştır (E). Cevap B.

Doğru cevap: D — On İki Ada'nın İtalya'nın denetimine bırakılması

1912 Uşi Antlaşması ile Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakılmış, savaş sırasında İtalya'nın ele geçirdiği On İki Ada'nın da geçici olarak İtalya'nın denetiminde kalması kabul edilmiştir. Arnavutluk'un bağımsızlık ilanı, Edirne ile Kırklareli'nin II. Balkan Savaşı'nda geri alınması, Ege adalarının Yunanistan'a geçmesi ve Midye-Enez sınırının belirlenmesi ise Balkan Savaşları'nın sonuçlarıdır (A, B, C, E). Cevap D.

Doğru cevap: E — Yavuz ve Midilli'nin Rus limanlarını bombalaması

Osmanlı Devleti'ne sığınıp Yavuz ve Midilli adları verilen Alman savaş gemilerinin Ekim 1914'te Karadeniz'e açılıp Rus limanlarını bombalaması, Rusya ve müttefiklerinin Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etmesine yol açmıştır. Kapitülasyonların kaldırılması ve Boğazların kapatılması savaşa girişi kolaylaştıran kararlardır, ancak savaş hâlini doğuran olay değildir (A, C). Kıbrıs'ın İngiltere tarafından ilhakı Osmanlı Devleti savaşa girdikten sonra gerçekleşmiştir (B). Ağustos 1914'teki Alman ittifakı da tek başına savaş hâli yaratmamıştır (D). Cevap E.

Doğru cevap: A — I ve II

Balkan Savaşları'nda ve daha önce yitirilen toprakları geri kazanma düşüncesi, savaşa girişin başlıca gerekçelerinden biridir (I doğru). Ekonomik bağımsızlığı engelleyen kapitülasyonların kaldırılması da hedeflenmiştir; nitekim 1914'te bunlar tek taraflı olarak kaldırılmıştır (II doğru). Buna karşılık Osmanlı yönetimi savaş öncesinde İngiltere ve Fransa'ya da ittifak önerisinde bulunmuş, bu girişimler karşılık bulmayınca Almanya'ya yönelmiştir; bu nedenle III yanlıştır ve onu içeren seçenekler elenir (C, D, E). Cevap A.

Doğru cevap: C — Kanal Cephesi

Süveyş Kanalı'nı ele geçirmek amacıyla açılan Kanal Cephesi, Kafkas Cephesi ile birlikte Osmanlı Devleti'nin taarruz cephelerinden biridir. Çanakkale, İtilaf donanmasının Boğaz'a saldırmasıyla açılan savunma cephesidir (A). Irak Cephesi İngiltere'nin Basra'ya asker çıkarmasıyla, Suriye-Filistin Cephesi ise Kanal Harekâtı'nın başarısızlığından sonra İngiliz ilerleyişiyle savunma amaçlı oluşmuştur (B, D). Hicaz-Yemen Cephesi de kutsal toprakların ve mevcut konumun korunmasına yönelik bir savunma cephesidir (E). Cevap C.

Doğru cevap: B — Rusya'nın beklediği silah ve malzeme yardımını alamaması

Çanakkale harekâtının asıl amaçlarından biri Boğazları açıp Rusya'ya silah ve malzeme ulaştırmaktı; harekâtın başarısız olması Rusya'yı müttefiklerinden yalıtmış, ekonomik ve askerî yükün ağırlaşması ülkedeki iç karışıklıkları hızlandırmıştır. Rusya 1915'te savaştan çekilmemiş, Kafkas Cephesi'nde savaşmayı sürdürmüştür (A). Boğazlar üzerindeki talepleri 1915 gizli antlaşmasıyla müttefikleri tarafından kabul edilmiştir, vazgeçmemiştir (C). Taraf değiştirme söz konusu olmamıştır (D). Kars, Ardahan ve Batum'un geri verilmesi ise 1918 Brest-Litovsk Antlaşması'nın sonucudur (E). Cevap B.

Doğru cevap: D — Harekât İngiltere'yi savaştan çekilmek zorunda bırakmıştır.

Metinde harekâtın başarısız olduğu ve İngiltere'nin karşı saldırıya geçtiği belirtildiğine göre İngiltere'nin savaştan çekilmesi gibi bir sonuç çıkarılamaz; İngiltere savaşı kazanan taraf içinde yer almıştır. Sömürge bağlantısının kesilmek istenmesi İngiltere'yi zayıflatma hedefini, harekâtın başarısızlığı ve Sina'nın kaybı sonucun Osmanlı aleyhine olduğunu ve savunma hattının geriye çekildiğini gösterir (A, B, C). Kanalın ele geçirilmesinin İngiltere'yi zayıflatacağı varsayımı da onun stratejik önemine işaret eder (E). Cevap D.

Doğru cevap: E — Brest-Litovsk Antlaşması

1917 Bolşevik Devrimi'nin ardından Rusya, 1918 Brest-Litovsk Antlaşması ile savaştan çekilmiş; 1878'de kaybedilen Kars, Ardahan ve Batum Osmanlı Devleti'ne geri verilmiştir. Bükreş Antlaşması II. Balkan Savaşı'nı Balkan devletleri arasında sona erdiren antlaşmadır (A). Versay Almanya ile, Sen Jermen ise Avusturya ile imzalanmıştır (B, C). Uşi Antlaşması 1912'de İtalya ile yapılmıştır (D). Cevap E.