Sözcükte Anlam — Test 10

Doğru cevap: B — Söğüt dalları suya eğilmiş, kendini seyrediyordu.

İnsana özgü bir davranışın insan dışı bir varlığa yüklenmesine kişileştirme denir. B’de söğüt dallarının “kendini seyretmesi”, yalnızca insanın yapabileceği bilinçli bir eylemdir; kişileştirme buradadır. A’daki “durulmak” ve D’deki “çökmek”, denizin dalgasının azalmasını ve bulutların alçalmasını anlatan, doğa olaylarının kendi işleyişine ait sözcüklerdir. C ile E ise yağmurun ve yaprakların doğal değişimini bildiren yalın anlatımlardır; hiçbirinde insana özgü bir nitelik aktarımı yoktur. Cevap B.

Doğru cevap: D — Ağzı kulaklarına varan çocuk, hediyeyi kucakladı.

Deyimler cümlede yüklem olabildiği gibi ad, sıfat ya da zarf görevinde de kullanılabilir; soru bu görev farkını ölçmektedir. A’daki “etekleri zil çaldı”, B’deki “elini çabuk tutmalısın”, C’deki “rahat bir nefes aldı” ve E’deki “herkesin gözüne girdi” sözleri bulundukları cümlelerin yüklemidir. D’de ise “ağzı kulaklarına varan” deyimi “çocuk” adını niteleyen bir sıfat görevindedir; bu cümlenin yüklemi “kucakladı” sözcüğüdür. Bu yüzden deyimin yüklem olmadığı tek cümle D’dir. Cevap D.

Doğru cevap: A — Bacasız sanayi, bu yıl bölge ekonomisine güç kattı.

Bir varlığın adını doğrudan söylemek yerine onu birden çok sözcükle anlatmaya dolaylama denir. A’daki “bacasız sanayi” sözü, turizm sektörünün adı yerine kullanılan kalıplaşmış bir dolaylamadır. C’de balıkçı, ağ ve deniz; D’de şair ve kitap kendi adlarıyla anılmıştır, yerlerine geçen bir söz öbeği yoktur. B’deki “taş merdiven” de bir nitelemedir; merdiven zaten kendi adıyla söylenmiştir. Cevap A.

Doğru cevap: E — I ve IV

“Sürmek” çok anlamlı bir eylemdir; çözüm, her cümledeki anlamı ayrı ayrı belirlemeyi gerektirir. I’de yağmurun, IV’te toplantının sürmesi aynı anlamı taşır: belli bir zaman boyunca devam etmek. II’de sözcük “toprağı işlemek”, III’te “bir maddeyi bir yüzeye ince bir tabaka hâlinde yaymak”, V’te ise “bir taşıtı yönlendirerek hareket ettirmek” anlamındadır. Bu üç anlam hem birbirinden hem de I ile IV’ten ayrıldığı için II, III ve V’i eşleyen B, C ve D seçenekleri yanlıştır. A da II’yi I ile eşlediği için elenir. Cevap E.

Doğru cevap: D — IV

Bir sözcüğün parçaya uygunluğu, bulunduğu cümlenin geri kalanıyla tutarlı olmasına bağlıdır. IV’te “aceleyle oturup” denmesine karşın aynı cümlede “saatlerce sohbet eder” denmektedir; acele etmekle saatlerce oturmak birbiriyle çelişir. Oysa I’deki “canlı görüntü”, pazarın kalabalığıyla; II’deki “taze”, sebzelerin o sabah getirilmiş olmasıyla doğrudan uyumludur. V’teki “sessizliğe bürünür” de tezgâhların toplanmasının doğal sonucudur. Cevap D.

Doğru cevap: E — Yeni yol, kasabaya çok sayıda ziyaretçi çekti.

Çözüm, her cümledeki kullanımın listedeki anlamlardan biriyle örtüşüp örtüşmediğini denetlemeyi gerektirir. A, sandalyeyi kendine doğru hareket ettirmeyi anlattığı için I’e; B, hastalığın acısına katlanmayı anlattığı için II’ye; C, toprağın suyu emmesini anlattığı için III’e; D ise dedeye benzemeyi anlattığı için IV’e uyar. E’de sözcük “ilgi uyandırarak kendine yöneltmek” anlamındadır ve bu anlam listede yer almaz; bu nedenle aranan cümle E’dir. Cevap E.

Doğru cevap: E — Yolun buzlu bölümünde “ayağı kaydı”. (mecaz anlam)

E’deki “ayağı kaymak” sözü, buzlu yolda dengenin bozulmasını anlatmaktadır; sözcükler burada gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır. Bu söz ancak “görevini, yerini yitirmek” anlamına geldiğinde mecaz sayılır; cümledeki “yolun buzlu bölümü” ayrıntısı böyle bir okumayı kesin olarak engeller. Dolayısıyla yanlış eşleştirme E’dedir. A’da “tırmanmak” kendi gerçek anlamındadır. B’de dokunmayla ilgili “sert” sıfatının anlatım biçimine aktarılması bir mecazdır. C’de testinin ağzı biçim benzerliğine dayanan yan anlam, D’deki “yüklem” ise dil bilgisine özgü bir terimdir. Cevap E.

Doğru cevap: C — Maç, yağmur yüzünden yarına kaldı. / Toplantı, başkan gelmeyince haftaya kaldı.

C’deki iki cümlede de “kalmak” sözcüğü “ertelenmek, sonraya bırakılmak” anlamındadır; maçın yarına, toplantının haftaya kalması aynı anlamı taşır. A’da birinci cümlede “çaresiz duruma düşmek”, ikincisinde “sınavda başarısız olmak” anlamı vardır. B’de birinci cümle “bir yerde geçici olarak oturmak”, ikincisi “artmak, geriye kalmak” anlamındadır; aynı ayrım, ögeleri yer değiştirmiş biçimde E’de de görülür. D’de ise “oturmak” ile “söyleyememek” anlamları karşı karşıya gelmiştir. Cevap C.