Cümlede Anlam — Test 7

Doğru cevap: C — Masanın üzerindeki eski fotoğrafa uzun uzun baktı.

C'de tek bir yüklem, yani “baktı” bulunur ve tek bir yargı vardır; “masanın üzerindeki eski” sözleri fotoğrafı niteleyen sıfat öbeğidir, ayrı bir yargı değildir. A ve E'de “hem ... hem de”, B ve D'de ise “ama / fakat” bağlaçları iki ayrı yargıyı birleştirdiği için bu cümleler kolayca bölünebilir. Örneğin D, “Yemek lezzetliydi.” ve “Porsiyonlar oldukça küçüktü.” biçiminde ikiye ayrılır.

Doğru cevap: C — III

III. cümlede iki ayrı özneye bağlı iki yüklem vardır; cümle "Burada ustalar sabırlıdır." ve "Burada çıraklar aceleci." biçiminde iki bağımsız yargıya ayrılır. "Çıraklarsa" sözündeki "ise" eki, bu iki yargıyı karşıtlık ilgisiyle birleştiren ögedir. I. cümledeki "dar sokakları ve ahşap evleriyle" sözü ise tek bir yükleme bağlanan vasıta tümlecidir; ikinci bir yüklem bulunmadığı için I bölünemez.

Doğru cevap: A — Deneme, yazarın kişisel görüşlerini serbestçe anlattığı düzyazı türüdür.

Tanım cümlesi “nedir?” sorusuna karşılık verir, kavramın ayırıcı özelliklerini bildirir ve genellikle -dır ekiyle biter; A, “Deneme nedir?” sorusunu tam olarak yanıtladığından tanım cümlesidir. D de -dır ekiyle bitmesine karşın denemenin ne olduğunu değil, yazılmasının zorluğunu bildirdiği için tanım sayılmaz. B, C ve E belirli bir kişiye ya da olaya ilişkin bilgi veren yargılardır.

Doğru cevap: B — Karacaoğlan, Dadaloğlu gibi ozanlar bu geleneğin güçlü temsilcileridir.

Örnekleme, bir genellemeyi somutlaştırmak için ondan bir ya da birkaç örnek göstermektir; B'de “gibi” edatıyla iki ozan adı verilerek gelenek somut örneklerle gösterilmiştir. E ise halk şiiri hakkında genel bir bilgi verir, herhangi bir örnek sunmaz. A, C ve D de türün özelliklerini sıralayan genel yargılar olduğundan örnekleme içermez.

Doğru cevap: D — Bu romanı okurken kendimi yüz yıl öncesinin İstanbul'unda buldum.

A, B, C ve E birer kavramın ayırıcı niteliklerini bildirip “nedir?” sorusunu yanıtladığı için tanım cümlesidir. D ise bir kavramı tanımlamaz; okurun kişisel izlenimini aktardığından tanım değil, öznel bir yargıdır. Tanımın ölçütü -dır ekinin bulunması değil, cümlenin kavramın kapsamını belirlemesidir.

Doğru cevap: E — V. cümlede bir varsayımda bulunulmuştur.

V. cümle deyimlerin işlevini doğrudan bildiren kesin bir yargıdır; varsayım ise gerçekleşmemiş bir durumu bir an için doğru saymayı gerektirir ve cümlede “tut ki, diyelim ki” türünden böyle bir ilgi yoktur. Buna karşılık I, “nedir?” sorusunu yanıtlayan bir tanım; III, “sözgelimi” sözüyle kurulan bir örnekleme; IV ise “atasözlerinden farklı olarak” sözüyle kurulan bir karşılaştırmadır. II. cümlede de deyimlerin neden gerçek anlamla açıklanamadığı belirtilerek açıklama yapılmıştır.

Doğru cevap: D — Sözcüklerin anlamı, kullanıldığı bağlama göre değişebilir.

Örnekleme, genel bir yargıyı somut bir üyeyle desteklemektir; A ve C'de "gibi" edatıyla, B'de "sözgelimi" sözüyle, E'de ise doğrudan "örnektir" sözcüğüyle somut örnekler verilmiştir. D'de yalnızca genel bir dil bilgisi kuralı bildirilmiş, bu kurala ilişkin herhangi bir sözcük ya da durum örneği gösterilmemiştir. Bu nedenle örnekleme yapılmayan cümle D'dir.

Doğru cevap: B — Bu kadar gürültüde çocuk uyanmış olabilir.

B'deki "uyanmış olabilir" yapısında yer alan "-abil-" eki, yargıyı bir ihtimal olarak sunar. A, D ve E'de gerçekleşmiş olaylar görülen geçmiş zamanla; C'de ise bir alışkanlık geniş zamanla kesin biçimde verilmiş, hiçbirinde olasılık bildiren bir öge kullanılmamıştır.

Doğru cevap: C — Köprünün kent siluetine kattığı görüntü, her bakışta insanı etkiliyor.

C'deki "her bakışta insanı etkiliyor" sözü kişisel bir izlenim bildirir; kişiden kişiye değişeceği için doğruluğu kanıtlanamaz. A, B, D ve E'deki şerit sayısı, yapım süresi, ücretsiz geçiş uygulaması ve malzemenin nereden getirildiği ise belgelere bakılarak sınanabilen nesnel bilgilerdir.

Doğru cevap: A — Bu saatte yola çıkan, akşam yemeğine yetişir herhâlde.

A'daki "herhâlde" sözcüğü, konuşanın yargısını tahmine dayandırdığını gösterir; bu yüzden cümlede kesinlik yoktur. B'de oy birliğiyle alınmış bir karar, D'de açıklanmış veriler kesin olarak bildirilmiş; C'deki "hiç kuşkusuz" ve E'deki "elbette" sözleri de yargılara kesinlik katmıştır.

Doğru cevap: B — Fuarda ilgiyi en çok hak eden bölüm, çocuk kitapları alanıydı.

B'deki "ilgiyi en çok hak eden" sözü bir değer yargısıdır; neyin ilgiyi hak ettiği kişiye göre değişeceğinden bu yargı kanıtlanamaz ve özneldir. A, C, D ve E'de verilen ülke sayısı, açık kalma süresi, broşür dağıtımı ve imza günü saatleri ise doğrulanabilir bilgilerdir.

Doğru cevap: A — Sözleşme dün akşam iki tarafça da imzalandı.

A'da "imzalandı" eylemi görülen geçmiş zamanla verilerek gerçekleşmiş bir durum kesin biçimde bildirilmiştir. B'deki "sanırım", C'deki "-abil-" eki, D'deki "olsa gerek" ve E'deki "belki" sözü ise yargıyı ihtimale bağladığından bu cümlelerde kesinlik yoktur.

Doğru cevap: C — Not defterini masanın alt çekmecesine özenle kaldırdı.

C'de yalnızca bir eylem aktarılmış, bu eylemin sebebi hiçbir sözle belirtilmemiştir. A'da “-dığı için”, B'de “-den dolayı”, D'de “-maktan”, E'de “-ınca” ekleri gerçekleşmiş birer sebebi sonuca bağlar. Örneğin E'de direklerin eğrilmesinin nedeni fırtınanın çıkmasıdır.

Doğru cevap: E — Çocukken utangaçtım, şimdiyse rahatça konuşabiliyorum.

E'de iki ayrı zamana ait iki bağımsız yargı, “ise” ekiyle karşıtlık kurularak birleştirilmiştir: “Çocukken utangaçtım.” ve “Şimdi rahatça konuşabiliyorum.” A'daki “olduğunu” yapısı bir isim-fiil öbeğidir ve cümlenin nesnesi durumundadır; tek yüklem “duymuştuk” olduğu için ikinci bir yargı yoktur. B'deki “konuşmadan” ulacı da durum bildirir, bağımsız bir yargı değildir.

Doğru cevap: E — Bekçi, kapının gece boyunca açık kaldığını fark ettiğini anlattı.

E'de bekçinin sözleri kendi ağzından değil, aktaranın kurduğu "fark ettiğini anlattı" yapısıyla verilmiştir; bu, dolaylı anlatımdır. A, B, C ve D'de ise sözler tırnak içinde ve söylendiği biçimiyle korunduğu için doğrudan anlatım kullanılmıştır.