Cümlede Anlam — Test 8

Doğru cevap: B — II

II. cümlede soğuk günlerin kolay atlatılması “-se” (istiflenirse) ekiyle bir şarta bağlanmıştır; koşul gerçekleşmezse yargı da geçerli olmaz. III. cümledeki “-mek için” yapısı amaç, IV. cümledeki “-dığı için” yapısı ise gerçekleşmiş bir neden bildirir. V. cümlede “-den çok daha” kalıbıyla karşılaştırma yapılmıştır.

Doğru cevap: D — Öykü kitabı on iki metinden oluşuyor ama bunların yalnızca birkaçı akılda kalıcı.

D'de "on iki metinden oluşuyor" bölümü sayılabilir bir bilgi verdiği için nesnel, "yalnızca birkaçı akılda kalıcı" bölümü ise kişisel değerlendirme bildirdiği için özneldir. A ve C'deki yargıların tümü olgusal ve doğrulanabilirdir; B ve E'dekiler ise "kusursuz, inandırıcı, gereğinden ağır" gibi sözlerle baştan sona öznel kalmıştır.

Doğru cevap: A — Kayıtlar dün öğleden sonra elektronik olarak tamamlandı.

A'da kayıtların tamamlanması "tamamlandı" biçiminde görülen geçmiş zamanla, gerçekleşmiş ve kesin bir durum olarak verilmiştir; cümlede olasılık yoktur. B ve D'deki "-abil-" eki, C'deki "galiba" ve E'deki "sanırım" sözcükleri ise yargıları ihtimale bağlamıştır.

Doğru cevap: C — Farz edelim ki masrafları biz karşıladık; kâr nasıl paylaşılır?

C'deki "farz edelim ki" sözü, gerçekleşmemiş bir durumu gerçekmiş gibi kabul etme anlamı taşıdığından cümlede varsayım vardır. A, B, D ve E'de pencereyi açma, etrafa bakma, merak etme ve karar verme gibi gerçekten olmuş durumlar anlatılmakta, gerçek dışı bir kabul bulunmamaktadır.

Doğru cevap: A — Su kesildiğinden bulaşıklar akşama kadar lavaboda bekledi.

A'da bulaşıkların beklemesinin gerçekleşmiş sebebi “-dığından” (kesildiğinden) ekiyle verilmiştir. C'de ise “-mek için” yapısı toplama eyleminin nedenini değil, ulaşılmak istenen amacı gösterir; bu yüzden neden–sonuç sayılmaz. D'de karşılaştırma, E'de eşitlik ilişkisi vardır.

Doğru cevap: E — Tut ki bütün itirazlar reddedildi; o zaman ne yapacaksın?

E'deki "tut ki" sözü, gerçekleşmemiş bir durumu gerçekleşmiş sayma anlamı taşır; bu nedenle cümlede varsayım vardır. A, B, C ve D'de ise öğrenme, sevinme, yazma ve hazırlama gibi gerçekten olmuş eylemler anlatılmış, hiçbirinde böyle bir kabul yapılmamıştır.

Doğru cevap: D — Yıllarca dinlemeyi öğrenmeden konuştum; asıl eksiğim buymuş.

D'de kişi kendi davranışındaki aksaklığı ("dinlemeyi öğrenmeden konuştum") saptayıp bunu eksiklik olarak adlandırmaktadır; bu, özeleştiridir. A'da kusur başkalarına yüklendiği için eleştiri, B'de ise şehirde yaşamaktan duyulan rahatsızlık aktarıldığı için yakınma vardır.

Doğru cevap: D — Sözcüklerin anlamı, kullanıldığı bağlama göre değişebilir.

Örnekleme, genel bir yargıyı somut bir üyeyle desteklemektir; A ve C'de “gibi” edatıyla, B'de “sözgelimi” sözüyle, E'de ise doğrudan “örnektir” sözcüğüyle somut örnekler verilmiştir. D'de yalnızca genel bir dil bilgisi kuralı bildirilmiş, bu kurala ilişkin herhangi bir sözcük ya da durum örneği gösterilmemiştir. Bu nedenle örnekleme yapılmayan cümle D'dir.

Doğru cevap: D — Yeni evimizin salonu, eskisininki kadar aydınlık.

D'de iki salonun aydınlığı “kadar” edatıyla aynı düzeyde gösterildiği için eşitlik ilişkisi vardır. A'da “-den çok daha” kalıbıyla biri diğerinden üstün tutulduğundan eşitlik değil üstünlük söz konusudur. B'deki “-sin diye” amaç, C'deki “-dığı için” neden, E'deki “-se” ise koşul bildirir.

Doğru cevap: E — Bu yaylanın havası, insana yeniden doğmuş gibi hissettirir.

E'deki "insana yeniden doğmuş gibi hissettirir" sözü, kişiden kişiye değişen bir izlenimi anlatır; ölçülemeyeceği için yargı özneldir. A, B, C ve D'deki nüfus azalması, yol yapımı, kar yağışı ve öğretmen sayısı bilgileri ise gözlem ve kayıtlarla doğrulanabildiğinden nesneldir.

Doğru cevap: D — Kuru odun bulamadığından ateş sabaha kadar sürmedi.

D'deki “-madığından” (bulamadığından) eki, ateşin sönmesinin gerçekleşmiş sebebini bildirir; burada ulaşılmak istenen bir hedef yoktur. A, C ve E'de “-sin diye”, B'de “-mek için” yapıları eylemin hangi istekle yapıldığını, yani henüz gerçekleşmemiş amacı gösterir. Bu yüzden amaç bildirmeyen tek cümle D'dir.

Doğru cevap: B — Filmin görüntüleri etkileyiciydi ancak senaryosu zayıf kalmıştı.

B'de “ancak” bağlacı, her biri kendi öznesi ve yüklemi olan iki tam yargıyı birleştirir: “Filmin görüntüleri etkileyiciydi.” ve “Filmin senaryosu zayıf kalmıştı.” A'daki “uzaklaşmak için” bir amaç tümlecidir; cümlede tek yüklem, yani “taşındı” bulunduğu için ikinci bir yargı yoktur. E'deki “dinlerken” de zaman bildiren bir ulaç öbeğidir, bağımsız bir yargı değildir.

Doğru cevap: C — Rafları yeniden düzenleyebilmek için kitapları yere indirdi.

C'de kitapların indirilmesinin hangi istekle yapıldığı “-mek için” (düzenleyebilmek için) yapısıyla verilmiştir; düzenleme işi henüz gerçekleşmemiş bir hedeftir. A'daki “-dığı için” eki ise yolun kapanmasının gerçekleşmiş sebebini bildirdiği için amaç değil neden anlatır. D'de koşul, E'de eşitlik vardır.

Doğru cevap: A — Sabaha karşı yağan kar, bütün çatıları incecik örtmüştü.

A'da yalnızca bir durum betimlenmiş, kar başka hiçbir şeyle ölçülmemiştir; bu nedenle karşılaştırma yoktur. B, C ve D'de “-den daha”, “-e göre daha” kalıplarıyla üstünlük karşılaştırması yapılmıştır. E'deki “kadar” edatı ise iki kişinin anlatımını aynı düzeyde göstererek eşitlik yönünden karşılaştırma kurar.

Doğru cevap: B — Yazarın betimlemeleri, okuru anlatılan mekâna taşıyacak ustalıkta.

B'deki "okuru anlatılan mekâna taşıyacak ustalıkta" değerlendirmesi kişisel beğeniye dayanır ve sınanamaz; bu nedenle cümle kanıtlanabilirlik bakımından diğerlerinden farklıdır. A, C, D ve E'deki kitap sayısı, basım yılı, çeviri sayısı ve ödül bilgisi ise kaynaklara bakılarak doğrulanabilir.