Paragraf — Test 4

Kent ışıklarının gökyüzüne yayılması, yalnızca gökbilimcilerin sorunu değildir. Geceyi gündüze çeviren aydınlatmalar, gece uçan böcekleri lambaların çevresinde tüketir; deniz kaplumbağalarının yavruları suya değil, sahildeki ışıklara doğru yürür. İnsanda ise gece salgılanması gereken hormonların düzeni bozulur. Çözüm, sokakları karanlığa terk etmek değil; ışığı yukarı değil aşağı yönlendiren armatürler kullanmak, gereksiz saatlerde parlaklığı azaltmaktır. Nitekim bazı kasabalar bu düzenlemeyi yaptıktan sonra hem enerji faturasını düşürmüş hem de yıllardır görünmeyen Samanyolu'nu yeniden görünür kılmıştır. Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

• A)Aşırı aydınlatmanın canlıların davranışlarını bozduğuna
• B)Işık kirliliğinin insan sağlığını etkilediğine
• C)Armatür yönünün soruna çözüm sağlayabileceğine
• D)Işık kirliliğinin uydu görüntüleriyle ölçülebildiğine
• E)Aydınlatma düzenlemesinin enerji tasarrufu sağladığına

Gençlere ne olmak istiyorsun diye sormak aslında yanlış bir soru. Çünkü bu soru, kişiyi bir unvanın içine yerleştirmeye çağırıyor; oysa asıl belirleyici olan, hangi işi yaparken saatlerin nasıl geçtiğidir. Bir çocuk doktor unvanını sevebilir ama hastanenin temposunu sevmeyebilir. Bu yüzden nasıl bir günün sonunda yorgun ama memnun olursun sorusu daha yol göstericidir. Meslek, bir hedef tabelası değil, her sabah yeniden girilen bir odadır; seçilen şey unvan değil, gündelik hayatın kendisidir. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

• A)Meslek seçiminde ailelerin yönlendirmesi hiçbir biçimde belirleyici olmamalıdır.
• B)Gençler meslek seçerken öncelikle kazanç düzeyini göz önünde bulundurmalıdır.
• C)Meslek, unvana göre değil işin günlük yaşantısına göre seçilmelidir.
• D)Hekimlik, yoğun temposu nedeniyle herkesin yapabileceği bir iş değildir.
• E)Okullarda meslek tanıtım etkinliklerine çok daha geniş yer verilmelidir.

Mahalle kütüphanesi yalnızca kitap ödünç verilen bir yer değil. Sabahları sınava hazırlanan öğrenciler, öğleden sonra torununa masal okuyan büyükanneler, akşamüstü ısınmak için giren yolcular aynı salonu paylaşır. Girişte kimlik istenmez, oturmak için bir şey satın almak gerekmez. Kentin gitgide azalan ücretsiz kapalı alanlarından biri olduğu için kütüphane, kitapla ilgilenmeyen insanlar için bile değerlidir. Bu nedenle kütüphaneleri ödünç verilen kitap sayısına bakarak değerlendirmek, onların en önemli işlevini görmezden gelmek olur. Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

• A)Kütüphanelerin farklı yaş gruplarını bir araya getirdiğine
• B)Kütüphanede oturmak için ödeme yapılması gerekmediğine
• C)Kentte ücretsiz kullanılabilen kapalı alanların azaldığına
• D)Kütüphanelerin değerinin ödünç verme sayısıyla ölçülemeyeceğine
• E)Kütüphanelerdeki kitap sayısının her yıl düzenli olarak arttığına

Yeni bir araç elimize geçtiğinde ilk sorduğumuz soru genellikle bunun ne yapabildiğidir. Oysa daha önemli olan soru şudur: Bunu kullanmaya başlayınca ben neyi yapmayı bırakacağım? Hesap makinesi zihinden işlem yapma alışkanlığını, telefon rehberi numara ezberleme becerisini büyük ölçüde devraldı. Bu devirlerin bir bölümü zararsız, hatta yararlıdır; boşalan yer başka işlere ayrılır. Ama devredilen şey, insanın düşünme biçimini kuran bir beceriyse kaybın farkına çoğu zaman yıllar sonra varılır. Bu yüzden bir aracı benimsemeden önce onun bizden neyi alacağını da hesaplamak gerekir. Bu parçanın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A)Teknolojik araçlar, insan yaşamını hemen her alanda belirgin biçimde kolaylaştırmaktadır.
• B)Zihinden işlem yapma becerisi okullarda yeniden kazandırılmaya çalışılmalıdır.
• C)Bir aracı benimserken onun bizden neyi devralacağını da hesaplamak gerekir.
• D)Yeni araçların hangi işe yaradığını öğrenmek beklenenden çok daha uzun sürer.
• E)İnsanlar, ellerindeki teknolojik araçlara gereğinden fazla bağımlı hâle gelmiştir.

Bir takımın başarısını yalnızca en yetenekli oyuncusuna bağlamak, futbolu topun peşinde koşan on bir kişiye indirger. Oysa sahadaki asıl mesele, oyuncular arasındaki uzaklıkların doğru ayarlanmasıdır. Topu olmayan bir oyuncunun on metre yana kayması, karşı takımın bütün pas seçeneklerini daraltabilir. Antrenmanların büyük bölümü bu nedenle topsuz hareketlere ayrılır; seyircinin göremediği, istatistiklere yansımayan bir emektir bu. Yıldız oyuncu, ancak arkasındaki bu düzen kurulduğunda parlayabilir. Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmiştir?

• A)Antrenmanlarda topsuz hareketlerin geniş yer tuttuğuna
• B)Genç oyuncuların altyapıda yetiştirilmesi gerektiğine
• C)Maç biletlerinin fiyatlarının son yıllarda yükseldiğine
• D)Futbolcuların sakatlıktan korunma yöntemlerine
• E)Takımlarda teknik direktörlerin sık sık değiştirildiğine

Bir şehri tanımanın en hızlı yolu, listelenmiş görülmesi gereken yerleri sırayla dolaşmak değil; sabah yedi civarında bir mahalle fırınının önünde durmaktır. Kimlerin ne için sıraya girdiğini, kimin kime selam verdiğini, günün nasıl başladığını orada görürsünüz. Anıtlar bir kentin geçmişini anlatır; sıradan sabahlar bugününü. Kısa bir gezide her ikisini birden yapmak zor olduğu için seçim gerekir. Bense birkaç fotoğraf karesinden vazgeçip bir kahvaltıyı uzatmayı yeğliyorum. Bu parçadan aşağıdakilerin hangisi çıkarılabilir?

• A)Anıtların bir kent hakkında hiçbir bilgi vermediği
• B)Kısa gezilerde kentin her yönünü görmenin güç olduğu
• C)Kent halkının gezginlere karşı ilgisiz davrandığı
• D)Fotoğraf çekmenin bir gezinin en önemli parçası olduğu
• E)Fırınların sabahları diğer dükkânlardan erken açıldığı

Müzeyi baştan sona gezip çıkanların çoğu, akşam olduğunda hiçbir eseri hatırlamaz. Çünkü göz, art arda gelen yüzlerce nesne karşısında bir süre sonra bakmayı bırakır, yalnızca geçer. Deneyimli ziyaretçiler bu yüzden bir salonu seçer, orada uzun kalır; bir tabloya on dakika bakmanın kırk tabloya birer dakika bakmaktan daha çok şey bıraktığını bilir. Bilet parasını ödediği için her odayı görme zorunluluğu hisseden ziyaretçi ise aslında hiçbir odayı görmemiş olur. Müze, ölçülü bir açlıkla gezildiğinde konuşur. Bu parça aşağıdaki sorulardan hangisine cevap olarak söylenmiş olabilir?

• A)Müzelerde eserler hangi ölçütlere göre sergilenmektedir?
• B)Bir müze gezisinden nasıl daha çok şey kazanılabilir?
• C)Müze biletleri neden bu kadar pahalıdır?
• D)Çocuklar müzelere hangi yaşta götürülmelidir?
• E)Müzelerde rehberli turlar gerçekten yararlı mıdır?

Bir dilin ölçünlü biçimi, o dili konuşanların yalnızca bir bölümünün konuşmasına dayanır; genellikle yönetim ve yayın merkezlerinin ağzıdır bu. Zamanla bu biçim doğru, diğerleri bozuk sayılmaya başlar. Oysa dilbilim açısından hiçbir ağız ötekinden daha kurallı değildir; her biri kendi iç düzenini eksiksiz kurar. Ölçünlü dilin gerekliliği ise ayrı bir konudur: Ortak bir yazı dili, geniş bir coğrafyada anlaşmayı kolaylaştırır. Asıl sorun, bu pratik gerekliliğin bir üstünlük iddiasına dönüşmesi ve konuşanların kendi ağızlarından utanmaya başlamasıdır. Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılamaz?

• A)Ölçünlü dilin belirli bir kesimin konuşmasına dayandığına
• B)Ağızların kendi içinde düzenli yapılar olduğuna
• C)Ortak yazı dilinin anlaşma kolaylığı sağladığına
• D)Konuşurların kendi ağızlarından utanabildiğine
• E)Ağızlar arasındaki farkların zamanla ortadan kalkacağına

Bir ormanda kesilmesi en kolay ağaçlar, en yaşlı olanlardır; gövdeleri kalın, kerestesi değerlidir. Oysa o ormanı ayakta tutan da onlardır. Yaşlı ağaçların geniş tacı, altındaki fidanları kavurucu güneşten korur; kökleri yağmur sularını tutar, yamacın toprağını yerinde bırakır. Kovuklarında onlarca canlı barınır. Bir ormandan yalnızca yaşlı ağaçları almak, bir binadan yalnızca taşıyıcı kolonları çıkarmaya benzer; ilk bakışta yapı ayakta durur ama artık ilk sarsıntıya dayanamaz. Bu parçanın ana düşüncesi aşağıdakilerden hangisidir?

• A)Yaşlı ağaçlardan elde edilen kereste, diğerlerine göre daha nitelikli sayılmaktadır.
• B)Ormanlarda her türlü ağaç kesimi bütünüyle yasaklanmalı ve denetlenmelidir.
• C)Yaşlı ağaçlar, ormanın dengesini ayakta tutan vazgeçilmez ögelerdir.
• D)Dik yamaçlarda meydana gelen toprak kaymalarının önüne geçmek çok güçtür.
• E)Fidan dikimi, ülkelerin orman varlığını artırmasının en etkili yoludur.

Arıcılıkta kovanın yeri, bal veriminden çok daha fazlasını belirler. Kovanın önü sabah güneşini alacak biçimde döndürülmezse koloni geç uyanır, gün ışığının yarısını kaçırır. Yakınında temiz bir su kaynağı yoksa işçi arılar enerjilerinin önemli bölümünü su taşımaya harcar. Çevrede tek tür bitki varsa, o bitkinin çiçeklenme dönemi bitince kovan aç kalır. Deneyimli arıcı bu yüzden kovan sayısını artırmadan önce çevredeki bitki çeşitliliğini sayar. Bal, kovandan değil, kovanın çevresindeki üç kilometrelik daireden çıkar. Bu parçada sözü edilen deneyimli arıcı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• A)Üretimi artırmak için ilk iş olarak kovan sayısını çoğalttığı
• B)Kovanın yerini belirlerken çevre koşullarını gözettiği
• C)Arı hastalıklarıyla ilaç kullanmadan mücadele ettiği
• D)Ürettiği balı doğrudan tüketiciye satmayı yeğlediği
• E)Kovanlarını her mevsim başka bir bölgeye taşıdığı

Mektubun yerini anlık mesajlar aldığında yalnızca hız değişmedi; yazma biçimimiz de değişti. Postaya verilen bir kâğıt, cevabın günler sonra geleceğini bildiği için baştan sona düşünülerek kurulurdu; yazan kişi karşısındakinin o günkü ruh hâlini bilemediğinden cümlelerini geniş tutardı. Bugünse konuşma sırayla ilerliyor, eksik kalan her şey bir sonraki satırda tamamlanabiliyor. Bu kolaylık iletişimi hızlandırdı ama tek bir metinde derdini eksiksiz anlatma alışkanlığını zayıflattı. Uzun e-postaların okunmadan kapatılması da bununla ilgili olsa gerek. Bu parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

• A)Mektup yazılırken metnin bütününün önceden kurulduğuna
• B)Anlık mesajlaşmada eksiklerin sonradan giderilebildiğine
• C)İletişim hızının artmasının bir kolaylık sağladığına
• D)Uzun metinleri okuma sabrının azaldığına
• E)Mektupların ulaşım süresinin bölgelere göre değiştiğine

Kuraklık haberleri çıktığında akla ilk gelen çözüm, yeni baraj yapmak olur. Oysa pek çok kentte şebekeye verilen suyun üçte biri, evlere ulaşmadan yeraltındaki eski borulardan sızarak kaybolur. Bu kaybı azaltmak, yeni bir kaynak bulmakla aynı sonucu verir; üstelik ne bir vadiyi sular altında bırakır ne de yıllar süren bir inşaat gerektirir. Ne var ki boru yenileme çalışmaları törenle açılmaz, fotoğrafı çekilmez. Görünmeyen işlerin bu dezavantajı, en akılcı çözümlerin çoğu kez sona bırakılmasına yol açar. Bu parçaya en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?

• A)Barajların Çevreye Etkisi
• B)Yeraltı Sularının Azalması
• C)Kaybolan Suyu Geri Kazanmak
• D)Kentlerde Su Tüketim Alışkanlıkları
• E)İklim Değişikliği ve Kuraklık

Radyo, görüntüsü olmadığı için öldü sanılan bir araçtı; oysa hâlâ en çok dinlendiği saatler, insanların direksiyon başında geçirdiği saatlerdir. Ekran isteyen her araç, kullanıcısından gözünü ondan ayırmamasını bekler; radyo ise elleri ve gözleri serbest bırakır. Mutfakta, atölyede, yolda çalışmaya devam eder. Üstelik dinleyici, sunucunun sesindeki duraksamayı görüntüden daha iyi fark eder; yakınlık duygusu buradan doğar. Bugün podcast denen biçim, aslında radyonun bu eski üstünlüğünü yeni bir dağıtım yoluyla sürdürmesinden başka bir şey değildir. Bu parçadan aşağıdakilerin hangisi çıkarılabilir?

• A)Radyo dinleyici sayısının televizyon izleyici sayısını geride bıraktığı
• B)Podcastın, radyoyla aynı temel özelliği paylaştığı
• C)Radyo sunucularının ses eğitimi almasının zorunlu olduğu
• D)Görüntülü yayınların yakınlık kurmaya daha elverişli olduğu
• E)Radyonun yalnızca araç içinde dinlenen bir yayın olduğu

(I) Göçmen kuşlar her yıl binlerce kilometre yol alarak kışladıkları alanlarla üredikleri alanlar arasında gidip gelir. (II) Bu uzun yolculuk boyunca yönlerini bulmak için güneşin gökyüzündeki konumundan, gece parlayan yıldızlardan ve yerin manyetik alanından yararlanırlar. (III) Kuş tüyü, hafifliği ve ısı tutma gücü sayesinde yastık ve yorgan dolgusu olarak yüzyıllardır kullanılmaktadır. (IV) Sürüye yeni katılan genç bireyler ise rotayı, önlerinde uçan deneyimli kuşları adım adım izleyerek öğrenir. (V) Böylece her yıl yinelenen bu yol, kuşaktan kuşağa aktarılan görünmez bir haritaya dönüşür. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır?

• A)I
• B)II
• C)III
• D)IV
• E)V

(I) Sözgelimi Türkiye'de kahve, cezvede ağır ateşte köpürtülerek pişirilir ve telvesiyle birlikte ikram edilir. (II) İtalya'da ise aynı çekirdek, yüksek basınçlı makinelerde saniyeler içinde küçücük fincanlara aktarılır. (III) Kahve, Yemen'deki ilk bahçelerinden çıkıp yüzyıllar içinde neredeyse bütün dünyaya yayılmış bir içecektir. (IV) Bu yayılma, gittiği her ülkeye özgü bir hazırlama ve sunma geleneğini de beraberinde getirmiştir. (V) Bütün bu farklılıklar, kahvenin yalnızca bir içecek değil, aynı zamanda bir toplumsal alışkanlık olduğunu gösterir. Numaralanmış cümlelerle anlamlı bir paragraf oluşturulduğunda sıralama aşağıdakilerden hangisi olur?

• A)III, IV, I, II, V
• B)III, I, II, IV, V
• C)I, II, IV, III, V
• D)IV, III, I, II, V
• E)I, III, IV, II, V