Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Vatandaşlık dersinin Temel Kavramlar konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 151 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 3. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (Anayasa m.104), Yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemler (Anayasa m.124), Hukukun kaynakları, örf ve âdet hukuku, hâkimin izleyeceği sıra (TMK m.1), Kanun: teklif, Cumhurbaşkanı'nın geri göndermesi, yayım ve yürürlük, Normlar hiyerarşisi (2017 sonrası) ve Anayasa'nın üstünlüğü (m.11), Milletlerarası andlaşmalar (Anayasa m.90), Olağanüstü hâl Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (Anayasa m.119), Tüzel kişiler: dernek, vakıf, şirket ve kamu tüzel kişileri. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
6 kolay6 orta3 zor
Aşağıdakilerden hangisi hukukun yazılı kaynakları arasında yer almaz?
Doğru cevap: B — Örf ve âdet hukuku
Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik yetkili organlarca konulmuş yazılı kaynaklardır. Örf ve âdet hukuku ise toplumda kendiliğinden oluşan ve yazılı bir metne dayanmayan asli fakat yazısız kaynaktır.
Normlar hiyerarşisinde en üstte yer alan ve diğer bütün düzenlemelerin kendisine uygun olması gereken norm hangisidir?
Doğru cevap: D — Anayasa
Normlar hiyerarşisinin tepesinde Anayasa bulunur; kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik dâhil bütün düzenlemeler Anayasaya uygun olmak zorundadır. Kanun ile Cumhurbaşkanlığı kararnamesi Anayasanın altında yer aldığından hiyerarşinin tepesinde gösterilemez.
Hukukun yazısız asli kaynağı olarak kabul edilen kaynak aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Örf ve âdet hukuku
Örf ve âdet hukuku, yazılı bir metne dayanmamasına rağmen doğrudan uygulanabilir nitelikte olduğu için hukukun yazısız asli kaynağıdır. Doktrin ve yargı kararları asli değil yardımcı kaynak sayılır; yönetmelik ve andlaşmalar ise yazılı kaynaklardır.
Bir bölgede uzun süredir kesintisiz uygulanan ve halk arasında uyulması zorunlu sayılan bir teamülün, kanunda boşluk bulunan bir uyuşmazlıkta mahkemece esas alınabilmesi için aranan üç unsur hangileridir?
Doğru cevap: C — Süreklilik, genel inanç ve devlet desteği
Örf ve âdet kuralının hukuk kuralı hâline gelebilmesi için maddi unsur olan süreklilik, manevi unsur olan uyma zorunluluğuna dair genel inanç ve hukuki unsur olan devlet desteği gerekir. Yazılılık aranmaz; nitekim örf ve âdet hukuku tanımı gereği yazısız bir kaynaktır.
Önüne gelen uyuşmazlıkta uygulanabilir bir kanun hükmü bulamayan hâkimin izleyeceği sıra aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Önce örf ve âdet hukukuna, o da yoksa kanun koyucu gibi koyacağı kurala başvurur
Türk Medeni Kanunu'nun başlangıç hükümlerine göre hâkim, uygulanabilir kanun hükmü yoksa örf ve âdet hukukuna göre, o da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir. Hâkim uyuşmazlığı çözmeyi reddedemez; dosyayı yasama organına göndermesi de mümkün değildir.
Bir mahkeme, kanunda açık hüküm bulunmayan bir konuda karar verirken benzer davalarda verilmiş yüksek mahkeme kararlarını ve konuya ilişkin bilimsel eserleri incelemiştir. Bu davranış hukukun kaynakları bakımından neyi gösterir?
Doğru cevap: C — Hâkimin yardımcı kaynaklardan yararlanarak karar oluşturduğunu
Hâkimin içtihatlardan ve bilimsel görüşlerden yararlanması, yardımcı kaynakların yol gösterici işlevinin bir sonucudur. Bu durum yardımcı kaynaklara bağlayıcılık ya da anayasa üstü bir değer kazandırmaz; hâkim yine de öncelikle asli kaynaklarla bağlıdır.
Yargı kararlarının bağlayıcılığı bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: D — İçtihadı birleştirme kararları benzer konularda ilgili yargı yerlerini bağlar
Kural olarak mahkeme kararları yalnızca tarafları bağlar; ancak içtihadı birleştirme kararları benzer konularda ilgili yargı yerleri bakımından bağlayıcıdır. Bu nedenle bütün kararların bağlayıcı olduğu ya da hiçbirinin bağlayıcı olmadığı yönündeki seçenekler yanlıştır.
Bir bakanlık, görev alanına giren bir kanunun uygulanmasını sağlamak amacıyla ayrıntılı bir düzenleme hazırlamıştır. Kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine aykırı olmamak şartıyla bu tür bir yönetmelik çıkarma yetkisi kimlere aittir?
Doğru cevap: A — Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerine
Anayasaya göre Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere yönetmelik çıkarabilir. Yasama organı kanun yapar, yüksek mahkemeler ise yargısal karar verir; bu nedenle yönetmelik çıkarma yetkileri yoktur.
Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Doğru cevap: B — Temel hak ve hürriyetler ile siyasi haklar ve ödevler alanında düzenleme yapabilir
Anayasaya göre temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez; bu alanlar kanun konusudur. Kararnamelerin yürütme alanında çıkarılması, Resmî Gazete'de yayımlanması ve Anayasa Mahkemesi denetimine tabi olması ise doğrudur.
Bir konu hakkında hem Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde hem de sonradan çıkarılan kanunda farklı hükümler bulunması hâlinde ortaya çıkan sonuç nedir?
Doğru cevap: A — Kanun hükmü esas alınır ve kararnamenin ilgili hükmü hükümsüz hâle gelir
Anayasa uyarınca Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde düzenlenen bir konuda sonradan kanunla farklı bir hüküm getirilirse kanun esas alınır ve kararnamenin ilgili hükmü hükümsüz hâle gelir. Bu nedenle iki düzenlemenin birlikte uygulanması veya hâkimin serbestçe seçim yapması söz konusu değildir.
Türkiye'nin taraf olduğu bir milletlerarası andlaşma usulüne uygun biçimde onaylanıp yürürlüğe konulmuş, bir süre sonra andlaşmanın Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülmüştür. Bu andlaşma bakımından doğru değerlendirme hangisidir?
Doğru cevap: E — Kanun hükmündedir; Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine gidilemez
Anayasaya göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Andlaşmalar yönetmelik düzeyinde olmadığı gibi, ayrıca kanunla tekrar düzenlenmelerine de gerek yoktur.
Temel hak ve özgürlüklere ilişkin usulüne göre yürürlüğe konulmuş bir milletlerarası andlaşma ile aynı konudaki bir kanunun farklı hükümler içermesi hâlinde uygulanacak çözüm nedir?
Doğru cevap: B — Milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır
Anayasa, temel hak ve özgürlüklere ilişkin andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi hâlinde andlaşma hükümlerinin esas alınacağını öngörür. Burada ölçüt metinlerin tarihi değil konusudur; bu nedenle sonraki tarihli metnin uygulanacağı yönündeki seçenek yanlıştır.
Kanun koyma, değiştirme ve kaldırma yetkisi hangi organa aittir?
Doğru cevap: D — Türkiye Büyük Millet Meclisine
Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak Anayasa gereği Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkisindedir ve bu yetki devredilemez. Cumhurbaşkanı yürütme alanında kararname ve yönetmelik çıkarabilir; mahkemeler ise kanun yapamaz, yalnızca uygular ve denetler.
Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilen bir kanunun, Cumhurbaşkanınca bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderilmesi ve Meclisin metni aynen kabul etmesi durumunda ortaya çıkan sonuç nedir?
Doğru cevap: C — Cumhurbaşkanı kanunu yayımlar
Cumhurbaşkanınca geri gönderilen kanun Meclisçe aynen kabul edilirse Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlar. Geri gönderme kanunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; halkoyuna sunma ise kanunlar için değil belirli anayasa değişiklikleri için öngörülmüş bir usuldür.
Yazılı hukuk kurallarının yürürlüğe girebilmesi için kural olarak yayımlandığı yer neresidir?
Doğru cevap: C — Resmî Gazete
Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik gibi düzenlemeler kural olarak Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer. Meclis tutanakları yasama sürecinin belgesidir, kararlar dergileri ve bültenler ise yürürlük doğuran resmî yayım aracı değildir.
