Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Vatandaşlık dersinin Anayasal Kavramlar ve Anayasa Tarihi konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 144 soru kitap sırasına göre 10 teste bölünmüştür; bu sayfa 8. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: 1961 Anayasası, 1924 Anayasası, 1982 Anayasası ve değişiklik süreci, 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu ve meclis hükûmeti, Anayasa türleri ve kurucu iktidar, Kanun-i Esasi (1876) ve 1909 değişiklikleri, Bileşik devletler: federasyon, konfederasyon, şahsi ve hakiki birlik, Kuvvetler ayrılığı ve kuvvetler birliği. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
4 kolay6 orta5 zor
Cumhuriyet döneminin ikinci anayasası olan 1924 Anayasası hangi yılda kabul edilmiştir?
Doğru cevap: B — 1924
1924 Anayasası, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu adıyla 1924 yılında kabul edilmiştir. 1928 ve 1937, bu anayasada yapılan önemli değişikliklerin yıllarıdır; kabul tarihini göstermez.
1924 Anayasası'nın yasama ve yürütme yetkilerini TBMM'de toplayıp yargıyı bağımsız mahkemelere bırakması hangi anlayışı yansıtır?
Doğru cevap: D — Kuvvetler birliği-görevler ayrılığı anlayışını
1924 Anayasası yasama ve yürütmeyi mecliste toplamakla birlikte yargıyı bağımsız mahkemelere bıraktığı için kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı formülüyle anılır. Sert kuvvetler ayrılığı organların birbirinden kesin biçimde ayrılmasını gerektirdiğinden bu anayasa için geçerli değildir.
1924 Anayasası ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Doğru cevap: A — Kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen bir mahkeme kurmuştur
1924 Anayasası döneminde kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyecek bir yargı mercii bulunmuyordu; anayasa yargısı Türk hukukuna 1961 Anayasası'yla kurulan Anayasa Mahkemesi ile girmiştir. Buna karşılık 1924 Anayasası, 5. maddesinde yasama yetkisi ile yürütme kudretini Türkiye Büyük Millet Meclisinde toplayarak kuvvetler birliği esasını benimsemiş, tek meclisli bir yasama düzeni öngörmüş, değiştirilmesini üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuna bağlayarak katı anayasa niteliği taşımış ve devlet şeklinin cumhuriyet olduğu hükmünü değiştirilemez saymıştır; bu nedenle B, C, D ve E seçenekleri bu anayasa hakkında söylenebilecek doğru ifadelerdir.
1924 Anayasası'nda 1928 yılında devletin dinine ilişkin hükmün metinden çıkarılması ve 1937'de laiklik ilkesinin anayasaya girmesi hangi süreci gösterir?
Doğru cevap: B — Anayasal düzenin laikleşmesi sürecini
Devletin dini olduğuna dair hükmün kaldırılması ve ardından laikliğin anayasal ilke hâline getirilmesi, anayasal düzenin laikleşmesini ifade eder. Bu değişiklikler devletin biçimiyle ya da yargı düzeniyle ilgili olmadığından federal yapı ve anayasa yargısı seçenekleri yanlıştır.
Türk anayasa tarihinde ilk kez halkoylamasına sunularak kabul edilen anayasa hangisidir?
Doğru cevap: C — 1961 Anayasası
1961 Anayasası, halkoyuna sunularak kabul edilen ilk Türk anayasasıdır. 1982 Anayasası da halkoylamasıyla kabul edilmiştir; ancak ilk olma özelliği 1961 Anayasası'na aittir, 1921 ve 1924 anayasaları ise meclis tarafından kabul edilmiştir.
1961 Anayasası'nın yasama organı bakımından getirdiği yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: A — Çift meclisli bir yasama yapısı kurması
1961 Anayasası TBMM'yi Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu olmak üzere iki meclisten oluşacak biçimde düzenlemiştir. Tek meclisli yapı 1924 ve 1982 anayasalarının özelliği olduğundan bu seçenek 1961 için yenilik sayılmaz.
Türkiye'de kanunların anayasaya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesi ilk kez hangi anayasayla kurulmuştur?
Doğru cevap: A — 1961 Anayasası
Anayasa Mahkemesi ilk kez 1961 Anayasası ile kurulmuş, 1982 Anayasası'nda da varlığını sürdürmüştür. 1924 Anayasası döneminde anayasaya uygunluk denetimi yapan bir organ bulunmadığından o seçenek yanlıştır.
1961 Anayasası, 1924 Anayasası ile karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi 1961 Anayasası'na özgüdür?
Doğru cevap: C — Anayasa yargısı ve sosyal devlet ilkesi
Sosyal devlet ilkesi ve kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetimi Türk anayasa hukukuna ilk kez 1961 Anayasası ile girmiştir. Cumhuriyetin devlet şekli olması, katılık ve seçimle oluşan yasama organı her iki anayasada da bulunduğundan ayırt edici sayılmaz.
1982 Anayasası ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: C — Halkoylamasıyla kabul edilmiş ve tek meclisli yapı öngörmüştür
1982 Anayasası 1982 yılında halkoylamasına sunularak kabul edilmiş ve yasama organını tek meclis olarak düzenlemiştir. Çift meclisli yapı yalnızca 1961 Anayasası döneminde uygulandığından senato içeren seçenekler yanlıştır.
1982 Anayasası'nda devlet şeklinin cumhuriyet olduğu, cumhuriyetin nitelikleri ile devletin bütünlüğü, dili, bayrağı, millî marşı ve başkentine ilişkin hükümlerin değiştirilemez sayılması hangi niteliği gösterir?
Doğru cevap: E — Anayasanın katı nitelikte olduğunu
İlk üç maddenin değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez sayılması, anayasanın katı niteliğinin en belirgin görünümüdür; diğer maddeler ise ağırlaştırılmış usulle değiştirilebilir. Bu durum anayasanın tamamının değiştirilemez olduğu anlamına gelmediğinden ilgili seçenek yanlıştır.
1961 Anayasası ile 1982 Anayasası'nın yasama organı bakımından karşılaştırılmasında hangisi doğrudur?
Doğru cevap: C — 1961'de çift meclis, 1982'de tek meclis benimsenmiştir
1961 Anayasası Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu'ndan oluşan çift meclisli yapıyı, 1982 Anayasası ise TBMM'den ibaret tek meclisli yapıyı benimsemiştir. Yasama yetkisi 1982 Anayasası'nda da TBMM'ye ait olup devredilemez nitelikte olduğundan E seçeneği yanlıştır.
1982 Anayasası'nda 2007 yılında yapılan değişiklikle getirilen yenilik aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi
2007 anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanının TBMM yerine halk tarafından, beş yıllık süre için ve en fazla iki dönem seçilmesi kabul edilmiştir. Başbakanlığın kaldırılması ve milletvekili sayısının altı yüze çıkarılması ise 2017 değişikliğinin sonuçlarıdır.
2017 anayasa değişikliğiyle getirilen düzenlemeler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
Doğru cevap: A — Kanun hükmünde kararname yetkisinin genişletilmesi
2017 değişikliğiyle kanun hükmünde kararname yetkisi genişletilmemiş, tamamen kaldırılmış ve yerine Cumhurbaşkanlığı kararnamesi getirilmiştir. Başbakanlığın kaldırılması, milletvekili sayısının ve seçilme yaşının değişmesi ile Cumhurbaşkanı yardımcılığının kurulması ise bu değişikliğin sonuçlarıdır.
1982 Anayasası'na göre anayasa değişikliği teklifi ve kabulü bakımından hangisi doğrudur?
Doğru cevap: D — Teklif üye tamsayısının en az üçte biriyle verilir, kabul beşte üç çoğunlukla olur
Anayasa değişikliği teklifi TBMM üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla verilir ve kabulü üye tamsayısının en az beşte üç çoğunluğunun gizli oyuna bağlıdır. Teklifin tek milletvekilince ya da yargı organınca verilebileceğini söyleyen seçenekler anayasal usule aykırıdır.
Osmanlı-Türk anayasal belgeleri ile bunların getirdiği yenilikler eşleştirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: D — Kanun-i Esasi — hükümetin padişaha değil parlamentoya karşı sorumlu kılınması
1876 Kanun-i Esasi'de Heyet-i Vükelâ (hükümet) padişah tarafından atanıyor ve yalnızca padişaha karşı sorumlu tutuluyordu; hükümetin Meclis-i Mebusan'a karşı sorumluluğu 1909 değişiklikleriyle getirilmiştir. Bu nedenle D'deki eşleştirme yanlıştır ve aranan cevaptır. E doğrudur; padişaha sakıncalı gördüğü kişileri sürgüne gönderme yetkisi veren 113. madde hükmü 1909'da kaldırılmıştır. A doğrudur; 1808 tarihli Sened-i İttifak, merkezî yönetim ile ayanlar arasında karşılıklı biçimde düzenlenmiş ve padişah otoritesini ilk kez sınırlamıştır. B ve C de doğrudur; 1839 Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvenliğini tanımış, 1856 Islahat Fermanı ise ağırlıklı olarak gayrimüslimlerin hukuki durumunu düzenlemiştir. Cevap D.
