Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Vatandaşlık dersinin 1982 Anayasası Temel Bilgiler konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 152 soru kitap sırasına göre 11 teste bölünmüştür; bu sayfa 5. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması (madde 13), Laiklik ilkesi, Temel hakların kullanılmasının durdurulması (madde 15), Anayasanın bölümleri ve madde sayısı, Sosyal devlet ilkesi, Kanun önünde eşitlik (madde 10), 2017 Anayasa değişikliği (Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi), Temel hakların kötüye kullanılamaması (madde 14). Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
8 kolay7 orta0 zor
1982 Anayasası'na göre temel hak ve hürriyetler kural olarak hangi düzenleyici işlemle sınırlanabilir?
Doğru cevap: B — Kanunla
Anayasa'nın 13. maddesi temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabileceğini öngörür; bu kanunilik güvencesidir. Yönetmelik ve benzeri idari düzenleyici işlemlerle sınırlama yapılması bu güvenceye aykırıdır.
Aşağıdakilerden hangisi, Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasını düzenleyen maddesinde aranan ölçütlerden biri değildir?
Doğru cevap: C — Sınırlamanın Cumhurbaşkanınca onaylanmış olması
Anayasa'nın 13. maddesi sınırlamanın; hakkın özüne dokunmamasını, Anayasanın ilgili maddelerindeki sebeplere dayanmasını, kanunla yapılmasını, Anayasanın sözü ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olmasını arar. Sınırlamanın ayrıca bir makamca onaylanması gibi bir şart öngörülmemiştir.
1982 Anayasası'na göre temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabileceği hâller aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?
Doğru cevap: E — Savaş, seferberlik ve olağanüstü hâl
Anayasa'nın 15. maddesi savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabileceğini düzenler. 2017 değişikliğiyle sıkıyönetim anayasal düzenden çıkarıldığından sıkıyönetimi sayan seçenek yürürlükteki metni yansıtmaz.
Aşağıdakilerden hangisi, olağanüstü hâllerde dahi dokunulamayacak çekirdek güvencelerden biri değildir?
Doğru cevap: A — Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı
Anayasa'nın 15. maddesinin ikinci fıkrası; yaşama hakkı ile maddi ve manevi varlığın bütünlüğünü, kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamamasını, suç ve cezaların geriye yürütülememesini ve masumiyet karinesini olağanüstü hâlde dahi dokunulmaz sayar. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı bu çekirdek listede yer almadığından durdurmaya konu olabilir.
1982 Anayasası'na göre temel hak ve hürriyetlerin yabancılar bakımından sınırlanmasıyla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: E — Milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir
Anayasa'nın 16. maddesi, temel hak ve hürriyetlerin yabancılar için milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabileceğini belirtir. Buna göre yabancılar da bu haklardan yararlanır; ancak sınırlama yetkisi kanuna ve milletlerarası hukuka bağlanmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, temel hakların klasik sınıflandırmasında kişi hakları (koruyucu haklar) arasında yer alır?
Doğru cevap: D — Konut dokunulmazlığı
Kişi hakları, devletin kişinin özel alanına karışmamasını gerektiren negatif statü haklarıdır; konut dokunulmazlığı bunun tipik örneğidir. Sosyal güvenlik, sendika ve sağlık hakları devletten edim isteme niteliği taşıyan sosyal-ekonomik haklar; seçme ve seçilme ise siyasi haklar grubundadır.
Aşağıdakilerden hangisi, temel hakların sınıflandırılmasında sosyal ve ekonomik haklar arasında yer alır?
Doğru cevap: B — Konut hakkı
Konut hakkı, devletin şehirleşme ve barınma alanında edimde bulunmasını gerektiren pozitif statü hakkı olduğundan sosyal ve ekonomik haklar arasındadır. Kişi hürriyeti, haberleşme ve seyahat hürriyeti kişi hakları; dilekçe hakkı ise siyasi haklar ve ödevler grubundadır.
Aşağıdakilerden hangisi, temel hakların sınıflandırılmasında siyasi haklar ve ödevler arasında yer alır?
Doğru cevap: A — Kamu hizmetlerine girme hakkı
Kamu hizmetlerine girme hakkı, kişinin devlet yönetimine katılmasını sağlayan aktif statü haklarındandır ve Anayasa'da siyasi haklar ve ödevler bölümünde düzenlenmiştir. Mülkiyet, din ve vicdan hürriyeti ile özel hayatın gizliliği kişi hakları; çalışma hakkı ise sosyal ve ekonomik haklar arasındadır.
Bir bakanlık, çıkardığı yönetmelikle belirli bir mesleği icra edenlerin basın yoluyla açıklama yapmasını yasaklamıştır. Bu düzenleme, temel hakların sınırlanması bakımından öncelikle hangi ölçütü ihlal eder?
Doğru cevap: C — Sınırlamanın ancak kanunla yapılabilmesi ölçütünü
Anayasa'nın 13. maddesi sınırlamanın ancak kanunla yapılabileceğini öngördüğünden, yönetmelikle getirilen bir yasak daha içerik denetimine geçilmeden kanunilik şartını ihlal eder. Ölçülülük ve demokratik toplum düzeni ölçütleri, kanunla yapılmış bir sınırlamanın içeriğini denetlemeye yarar.
Bir kanun, dernek kurma hürriyetini fiilen kullanılamaz hâle getirecek biçimde her derneğin kuruluşunu idarenin serbest takdirine bağlı izne bağlamaktadır. Bu düzenleme öncelikle hangi yasağa aykırıdır?
Doğru cevap: B — Hakkın özüne dokunma yasağına
Bir hakkı kullanılamaz hâle getiren düzenleme hakkın özüne dokunur ve Anayasa'nın 13. maddesindeki öz güvencesini ihlal eder. Olayda sınırlama kanunla yapıldığından kanunilik şartı bakımından bir eksiklik bulunmamaktadır; sorun sınırlamanın ağırlığındadır.
Trafik kurallarına aykırılık nedeniyle kişinin sürücü belgesinin ömür boyu geri alınmasını öngören bir düzenleme, ulaşılmak istenen amaçla karşılaştırıldığında aşırı bulunmuştur. Bu değerlendirme hangi ilkeye dayanmaktadır?
Doğru cevap: A — Ölçülülük ilkesine
Ölçülülük; sınırlamanın amaca elverişli, gerekli ve orantılı olmasını arar, amaçla açıkça orantısız ağırlıktaki tedbirler bu ilkeyi ihlal eder. Masumiyet karinesi suçluluğun ispatına, kanuni hâkim güvencesi ise yargılamayı yapacak mahkemenin belirlenmesine ilişkin olduğundan olayla ilgisizdir.
Olağanüstü hâl ilan edilen bir dönemde, kolluk görevlileri bir kişiden dinî inancını ve siyasi kanaatini açıklamasını istemiştir. Bu talebin anayasal durumu bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Doğru cevap: E — Olağanüstü hâlde dahi kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz
Anayasa'nın 15. maddesi, olağanüstü hâllerde dahi kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağını ve bunlardan dolayı suçlanamayacağını güvence altına alır. Bu çekirdek güvence hâkim kararıyla ya da kanunla dahi askıya alınamaz.
Bir kişi, kurduğu örgütlenme yoluyla Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler yürütmektedir. Bu durum, Anayasa'nın hangi hükmüyle doğrudan ilgilidir?
Doğru cevap: C — Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamaması hükmüyle
Anayasa'nın 14. maddesi, Anayasadaki hak ve hürriyetlerin Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı veya demokratik ve laik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanılamayacağını düzenler. Durdurmaya ilişkin hüküm ise olağanüstü yönetim usullerine özgü olup burada uygulanmaz.
Anayasa'nın temel hak ve hürriyetlerin niteliğini düzenleyen maddesine göre bu hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı olan bazı yükümlülüklerini de içerir. Bu ifade aşağıdakilerden hangisini anlatır?
Doğru cevap: D — Temel hakların ödev ve sorumlulukları da kapsadığını
Anayasa'nın 12. maddesinin ikinci fıkrası, temel hak ve hürriyetlerin kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva ettiğini belirtir. Bu haklar aynı maddede devredilmez sayıldığından, üçüncü kişilere devredilebileceğini söyleyen seçenek açıkça yanlıştır.
Bir vatandaş, emekli aylığının bağlanması için sosyal güvenlik kurumuna başvurmaktadır. Bu talep, temel hakların statü sınıflandırmasında hangi gruba girer?
Doğru cevap: C — Devletten olumlu bir edim istemeyi gerektiren pozitif statü hakları
Sosyal güvenlik hakkı, devletin edimde bulunmasını gerektiren pozitif statü (isteme) haklarındandır. Negatif statü hakları devletin müdahale etmemesini, aktif statü hakları ise yönetime katılmayı sağlar; olayda kurumdan bir edim talep edilmektedir.
