Anayasa Hukuku – Yasama — Test 3

Doğru cevap: A — Yasama dokunulmazlığı

Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen yasama dokunulmazlığı, milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutulmasını, sorguya çekilmesini, tutuklanmasını ve yargılanmasını engeller. Yasama sorumsuzluğu ise yalnızca Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünceleri kapsar ve kaldırılabilir nitelikte değildir.

Doğru cevap: C — Sorumsuzluk süreklidir, dokunulmazlık ise geçicidir

Yasama sorumsuzluğu kaldırılamaz, üyelik bittikten sonra da devam eder ve bu yönüyle mutlak ve süreklidir; dokunulmazlık ise Meclis kararıyla kaldırılabilen, üyelik süresince koruma sağlayan geçici bir güvencedir. Bu nedenle her ikisinin de kaldırılabildiği veya üyelikle birlikte sona erdiği yönündeki ifadeler yanlıştır.

Doğru cevap: D — Meclis çalışmalarındaki sözlerinden sorumlu tutulamaz

Anayasa 83/1 uyarınca Genel Kurul görüşmeleri Meclis çalışması olduğundan milletvekili bu çalışmalardaki sözlerinden sorumlu tutulamaz; bu, kaldırılamayan bir sorumsuzluk hâlidir. Dolayısıyla dokunulmazlığın kaldırılması veya Divan izni gibi usuller burada işlemez, konu Yüce Divanın görev alanına da girmez.

Doğru cevap: A — Meclisçe aksi yönde karar alınmadıkça bundan da sorumlu tutulamaz

Anayasa 83/1, Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerin Meclis dışında tekrarlanması ve açığa vurulmasını da sorumsuzluk kapsamında sayar; ancak o oturumdaki Başkanlık Divanının teklifi üzerine Meclisçe aksi yönde karar alınabilir. Bu nedenle tekrarlamanın kendiliğinden cezalandırma, dokunulmazlığın kalkması ya da üyeliğin düşmesi sonucunu doğurduğu söylenemez.

Doğru cevap: E — Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli dokunulmazlık kapsamı dışındadır

Anayasa 83/2, ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ile seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasa'nın 14. maddesindeki durumları dokunulmazlığın dışında tutar; bu hâlde yetkili makam durumu doğrudan TBMM'ye bildirir. Her türlü suçüstü hâlinin veya taksirli suçların tamamının kapsam dışında olduğu yönündeki ifadeler Anayasa metnine aykırıdır.

Doğru cevap: E — Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu

Anayasa'nın 83. maddesi uyarınca yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına TBMM karar verir; bu karar Genel Kurulca alınır. İstem, TBMM İçtüzüğü uyarınca Meclis Başkanlığınca Anayasa ve Adalet komisyonları üyelerinden kurulu Karma Komisyona havale edilir; hazırlık incelemesi ve rapor bu komisyonca yapılır, nihai karar Genel Kurula aittir. Anayasa Mahkemesi ise ancak alınan karara karşı Anayasa'nın 85. maddesi uyarınca yapılacak iptal başvurusunu inceler.

Doğru cevap: C — Gruplar bu konuda görüşme yapamaz ve karar alamaz

Anayasa'nın 83. maddesi, TBMM'deki siyasi parti gruplarınca yasama dokunulmazlığı ile ilgili görüşme yapılamayacağını ve karar alınamayacağını açıkça düzenler. Bu yasak mutlaktır; grupların üye sayısı oranında ya da oy birliğiyle karar alabileceği yönündeki seçenekler Anayasa'ya aykırıdır.

Doğru cevap: B — İnfaz üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır

Anayasa 83/3'e göre milletvekili hakkında seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır ve üyelik süresince zamanaşımı işlemez. Bu, cezanın ortadan kalkması anlamına gelmez; infaz yalnızca ertelenir ve herhangi bir onay şartına bağlanmamıştır.

Doğru cevap: A — Meclisin dokunulmazlığı yeniden kaldırması gerekir

Anayasa 83/4 uyarınca tekrar seçilen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma, Meclisin yeniden dokunulmazlığı kaldırmasına bağlıdır. Bu nedenle kovuşturmanın kendiliğinden sürmesi ya da düşmesi söz konusu değildir; Yüce Divan yolu ise milletvekilleri için öngörülmemiştir.

Doğru cevap: D — Milletvekilleri meslek kuruluşlarının yönetim kurullarında görev alamaz

Anayasa'nın 82. maddesi milletvekillerinin kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, sendikalar ve üst kuruluşları ile devletin katıldığı teşebbüslerin yönetim ve denetim kurullarında görev almasını yasaklar. Yasak yalnızca ticaret şirketleriyle sınırlı olmadığı gibi milletvekilinin her türlü mesleği icra etmesini de tümüyle yasaklamaz.

Doğru cevap: B — Görev milletvekilliğiyle bağdaşmaz

Anayasa 82, Devletin doğrudan veya dolaylı olarak katıldığı teşebbüs ve ortaklıkların yönetim ve denetim kurullarında görev almayı milletvekilliğiyle bağdaşmayan işler arasında sayar. Şirketin özel hukuk tüzel kişisi olması sonucu değiştirmez; ücret alınmaması ya da Meclis izni de bu yasağı ortadan kaldırmaz.

Doğru cevap: B — Yürütmenin atama veya onamasına bağlı bir işle görevlendirilemezler

Anayasa 82/2, TBMM üyelerinin yürütme organının teklif, inha, atama veya onamasına bağlı resmî veya özel herhangi bir işle görevlendirilemeyeceğini düzenler. Milletvekillerinin yazılı soru sorması ve bütçeyi görüşmesi ise Anayasa'nın 98 ve 87. maddelerinde tanınan denetim ve yasama yetkilerinin bir parçasıdır.

Doğru cevap: D — Seçim çevresinden taşınmak

Anayasa'nın 84. maddesi milletvekilliğinin düşmesi hâllerini istifa, kesin hüküm giyme veya kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar ve devamsızlık olarak sayar. Partisinin temelli kapatılmasına beyan ve eylemleriyle sebep olma hâli ise 2010 Anayasa değişikliğiyle (5982 sayılı Kanun) düşme sebebi olmaktan çıkarılmıştır. Milletvekilinin seçim çevresinden taşınması (ikametgâh değişikliği) Anayasa'da bir düşme sebebi olarak öngörülmemiştir.

Doğru cevap: C — Başkanlık Divanının tespitinden sonra Genel Kurulca karara bağlanır

Anayasa 84/1'e göre istifa eden milletvekilinin üyeliğinin düşmesi, istifanın geçerli olduğu Başkanlık Divanınca tespit edildikten sonra Genel Kurulca karara bağlanır. Bu nedenle istifa tek başına kendiliğinden sonuç doğurmaz; karar yetkisi Meclis Başkanına, seçim kuruluna veya Anayasa Mahkemesine ait değildir.

Doğru cevap: D — Kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle

Anayasa 84/2, kesin hüküm giyme veya kısıtlanma hâlinde düşmenin bu husustaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle gerçekleşeceğini öngörür. Burada Genel Kurulun ayrıca bir düşme kararı almasına gerek yoktur; infazın başlaması veya Resmî Gazete'de yayım gibi şartlar da aranmaz.