Anayasa Hukuku – Yasama — Test 9

Doğru cevap: E — Yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur; üyeleri Yargıtay ve Danıştay'ca seçilir.

Anayasa m.79'a göre Yüksek Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur; üyelerin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından üye tamsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyuyla seçilir, seçilen bu üyeler arasından ad çekmeyle her iki yüksek mahkemeden ikişer yedek üye ayrılır. Bu nedenle üyeleri Cumhurbaşkanının seçtiğini söyleyen A, Anayasa Mahkemesine bağlayan B ve Hâkimler ve Savcılar Kuruluna bağlayan D yanlıştır. C ise üye sayısını doğru vermekle birlikte seçim merciini yanlış göstermektedir; Kurul üyeleri siyasi bir organ olan TBMM tarafından değil, yüksek mahkemelerin genel kurullarınca seçilir. Cevap E.

Doğru cevap: C — Karar için en az 151 kabul oyu arandığından bu oylamayla karar alınamamıştır.

Anayasa m.96'ya göre TBMM bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biriyle toplanır; 600 üye için bu sayı 200'dür ve 210 katılımla toplantı yeter sayısı sağlandığından A yanlıştır. Aynı madde, Anayasa'da başkaca hüküm yoksa kararın toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınacağını, ancak karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamayacağını söyler; 600'ün dörtte biri 150, bir fazlası 151'dir. Katılanların salt çoğunluğu 106 olsa bile anayasal alt sınır 151 olduğundan 104 oyla karar alınamaz. B ayrıca sayısal olarak da yanlıştır; 104 oy, 210 katılımın salt çoğunluğu olan 106'nın altındadır. D'deki 301 üye tamsayısının salt çoğunluğu, E'deki 201 ise üçte birin bir fazlasıdır; ikisi de bu oylamada aranan sayı değildir. Cevap C.

Doğru cevap: B — I ve II

I doğrudur; Anayasa m.83/1'deki yasama sorumsuzluğu, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözleri ile ileri sürülen düşünceleri yalnızca Meclis içinde değil, o oturumdaki Başkanlık Divanının teklifi üzerine Meclisçe başka bir karar alınmadıkça bunları Meclis dışında tekrarlamayı da kapsar. II de doğrudur; m.83/2'ye göre seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekili, Meclis kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. III yanlıştır; m.83/4 uyarınca seçiminden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır ve üyelik süresince zamanaşımı işlemez. Bu nedenle III'ü içeren D ve E elenir; yalnız birini doğru sayan A ve C ise eksik kalır. Cevap B.

Doğru cevap: D — I ve II

Kural olarak parlamento kararları Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi değildir; Anayasa m.148/1 denetim konusu olarak kanunları, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerini, TBMM İçtüzüğünü ve anayasa değişikliklerini sayar. Bu nedenle bütün parlamento kararlarını denetime açık gösteren III yanlıştır, dolayısıyla III'ü içeren C ve E elenir. I doğrudur; İçtüzük bir parlamento kararı olmasına rağmen Anayasa'da açıkça sayılarak denetime tabi kılınmıştır. II de doğrudur; Anayasa m.85, yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya üyeliğin düşmesine ilişkin kararlara karşı ilgili üyenin veya bir başka üyenin Anayasa Mahkemesine başvurabileceğini düzenleyerek ikinci bir istisna getirmiştir. Yalnız I diyen A ise bu ikinci istisnayı görmezden gelir. Cevap D.

Doğru cevap: D — I ve III

Anayasa m.76/1'e göre on sekiz yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir; m.76/2 ise en az ilkokul mezunu olmayanları, kısıtlıları, askerlikle ilişiği olanları, kamu hizmetinden yasaklıları ve belirli suçlardan hükümlüleri bu yeterlilikten yoksun bırakır. I'deki kişide yaş, öğrenim ve askerlik şartlarının tamamı gerçekleşmiştir. III'teki kişi de yeterlidir; madde yükseköğrenim değil en az ilkokul mezuniyeti aradığından ilkokul mezunu olmak seçilmeye engel değildir, bu noktada 'üniversite mezunu olmak gerekir' ezberi tipik hatadır. II ise yeterliliğe sahip değildir; askerlikle ilişiği bulunanlar maddede açıkça sayılan engel hâllerindendir, öğrenim düzeyinin yüksekliği bu engeli ortadan kaldırmaz. Cevap D.

Doğru cevap: A — 301 imza – 360 kabul oyu

Anayasa m.106/5'e göre Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında görevleriyle ilgili suç iddiasıyla, TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir; Meclis önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir. Üye tamsayısı 600 olduğuna göre salt çoğunluk 301, beşte üç ise 360'tır. C ve D'deki 400 sayısı üye tamsayısının üçte ikisidir ve bu çoğunluk soruşturmanın açılması için değil, soruşturma sonunda Yüce Divana sevk kararı için aranır. B ve E'deki 200 sayısı ise üye tamsayısının üçte biri olup toplantı yeter sayısına karşılık gelir, önerge için aranan çoğunluk değildir. Cevap A.

Doğru cevap: D — 600 üye – beş yılda bir

Anayasa'nın 75. maddesine göre Türkiye Büyük Millet Meclisi genel oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşur; 77. maddeye göre de Meclis ve Cumhurbaşkanı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır. 550 üye ve beş yıllık dönem 2017 değişikliğinden önceki düzene aittir; bu nedenle B ve C yanlıştır. 450 sayısı 1961 Anayasası döneminin Millet Meclisi sayısıdır, dolayısıyla A da doğru değildir. Cevap D.

Doğru cevap: C — Bakanlar Kurulunu güvenoyuyla göreve başlatmak ve güvenoyuyla düşürmek

Anayasa'nın 87. maddesinde Meclisin görevleri kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini görüşüp kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek; milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak ve üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla af ilanına karar vermek olarak sayılmıştır. Bakanlar Kurulu ile güvenoyu kurumu 2017 değişikliğiyle Anayasa'dan çıkarıldığından C bugün mevzuatta karşılığı bulunmayan bir yetkidir. Af için beşte üç çoğunluk açıkça maddede yazılı olduğundan D doğru bir ifadedir; savaş ilanına karar verme yetkisi de Mecliste kaldığı için E de maddede yer alır. Cevap C.

Doğru cevap: B — Gensoru

Anayasa'nın 98. maddesi denetim yollarını meclis araştırması, genel görüşme, meclis soruşturması ve yazılı soru olarak dörtle sınırlamıştır. Gensoru, hükûmetin Meclise karşı siyasi sorumluluğuna dayanan bir kurum olduğu için parlamenter sistemin terk edildiği 2017 değişikliğiyle Anayasa'dan kaldırılmıştır; bu nedenle B artık bir denetim yolu değildir. Meclis soruşturması bugün Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında yürütülen soruşturmayı ifade ettiği için D geçerliliğini korur; soru ise yalnızca yazılı biçimde ve Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanlara yöneltilebildiğinden E de maddede sayılıdır. Cevap B.

Doğru cevap: D — Yasama sorumsuzluğu üyelik sona erdikten sonra da sürer; dokunulmazlık ise Meclis kararıyla kaldırılabilir.

Anayasa'nın 83. maddesine göre milletvekilleri Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, orada ileri sürdükleri düşüncelerden sorumlu tutulamaz; bu koruma mutlak ve süresizdir, üyelik bittikten sonra da devam eder ve kaldırılamaz. Buna karşılık dokunulmazlık geçicidir ve Meclis kararıyla kaldırılabilir; bu yüzden A ters kurulmuş bir ifadedir. Aynı maddeye göre üyelik süresince zamanaşımı işlemez, dolayısıyla C yanlıştır. Dokunulmazlık seçimden önce veya sonra işlendiği ileri sürülen suçları kapsadığı için B de doğru değildir; ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ise sorumsuzluğun değil dokunulmazlığın istisnasıdır. Cevap D.

Doğru cevap: E — Ara verme veya tatil sırasında toplanan Meclis, çağrıya esas konuyu görüşmeden tatile devam edebilir.

Anayasa'nın 93. maddesine göre Meclis her yıl ekim ayının ilk günü kendiliğinden toplanır, bir yasama yılında en çok üç ay tatil yapabilir ve ara verme ya da tatil sırasında Cumhurbaşkanının, Meclis Başkanının veya üyelerin beşte birinin yazılı istemi üzerine Başkan tarafından toplantıya çağrılır. Aynı maddenin son cümlesi, bu şekilde toplanan Meclisin çağrıya esas olan konuyu görüşmeden ara verme veya tatile devam edemeyeceğini söylediği için E hükmün tersidir. Toplantıya çağırma yetkisinin Cumhurbaşkanında da bulunması 2017 sonrası metinde açıkça yazılıdır, bu nedenle C doğrudur; beşte bir oranı da (600 üyede 120 üye) maddede yer aldığından D yanlış değildir. Cevap E.

Doğru cevap: B — Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevi sürdürmekte direnen üyenin üyeliğinin düşmesine Anayasa Mahkemesi karar verir.

Anayasa'nın 84. maddesine göre milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte direnen üyenin üyeliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir; bu konuda karar mercii Anayasa Mahkemesi olmadığı için B yanlıştır. Anayasa Mahkemesinin buradaki rolü 85. maddeden doğar: düşme kararına karşı yedi gün içinde yapılan iptal başvurusunu inceler, yani ilk kararı kendisi vermez; bu nedenle E doğru bir ifadedir. İstifa hâlinde Genel Kurulun karar vermesi, kesin hükmün Genel Kurula bildirilmesiyle üyeliğin düşmesi ve devamsızlıkta Başkanlık Divanının tespiti üzerine Genel Kurulun üye tamsayısının salt çoğunluğuyla karar verebilmesi de 84. maddede yazılı olduğundan A, C ve D doğrudur. Cevap B.

Doğru cevap: A — Usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmalar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine gidilemez.

Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrası, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmaların kanun hükmünde olduğunu ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağını açıkça söyler. Aynı fıkra, temel hak ve özgürlüklere ilişkin antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi hâlinde antlaşmanın esas alınacağını düzenlediği için C tam tersini ifade eder. Uygun bulma bir kanunla yapıldığından B yanlıştır; Türk kanunlarında değişiklik getiren antlaşmalar 90. maddenin birinci fıkrasına tabi olduğu için D de doğru değildir. Antlaşmaları onaylayıp yayımlamak ise 104. maddeye göre Cumhurbaşkanının görevidir. Cevap A.

Doğru cevap: C — Genel Kuruldaki sözlerinden sonradan da sorumlu tutulamaz; ancak bu sözleri Meclis dışında yinelemesi sorumluluk doğurabilir.

Anayasa'nın 83. maddesinin birinci fıkrasındaki yasama sorumsuzluğu, Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünceleri mutlak ve süresiz biçimde korur; ancak aynı fıkra, bu söz ve düşünceleri Meclis dışında tekrarlama ve açığa vurma bakımından o birleşimdeki Başkanlık Divanının teklifi üzerine Meclisin karar almasına imkân tanır. Sorumsuzluk kaldırılamayan bir koruma olduğu için B, süresiz olduğu için D yanlıştır. İkinci fıkraya göre seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen üye, Meclis kararı olmadıkça yargılanamaz; bu nedenle A da doğru değildir. Aynı maddenin son fıkrası üyelik süresince zamanaşımının işlemeyeceğini söylediğinden E de hükme aykırıdır. Cevap C.

Doğru cevap: D — Cumhurbaşkanı, uygun bulmadığı bütçe kanununu bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderebilir.

Anayasa'nın 89. maddesinin ikinci fıkrası, Cumhurbaşkanının bütçe kanunlarını bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderemeyeceğini açıkça söyler; geri gönderme yetkisinin tek istisnası bütçe kanunlarıdır, bu yüzden D yanlıştır. 161. maddeye göre bütçe teklifi malî yılbaşından en az yetmiş beş gün önce sunulur ve Bütçe Komisyonunun elli beş gün içinde kabul ettiği metin Genel Kurulda görüşülür; dolayısıyla A ve B doğrudur. Aynı madde milletvekillerine gider artırıcı veya gelir azaltıcı öneri yasağı getirdiği için C de hükme uygundur; bütçenin zamanında yürürlüğe konulamaması hâlinde geçici bütçe kanunu çıkarılması da 161. maddede düzenlenmiştir. Cevap D.