Çözümlü sorular · okuma modu
KPSS Coğrafya dersinin Türkiye'nin Yer Şekilleri konusundan 15 soru ve her birinin ayrıntılı çözümü. Konudaki 297 soru kitap sırasına göre 20 teste bölünmüştür; bu sayfa 4. testtir. Soruyu önce kendin çöz, ardından Çözümü göster'e dokunup doğru cevabı ve gerekçesini oku. Süre tutarak, şık işaretleyerek ve sonucunu kaydederek çözmek istersen interaktif testi başlat.
Bu testteki sorular şu kavramları ölçüyor: Havzalar ve akarsuların döküldüğü denizler, Doğu Anadolu dağları ve en yüksek noktalar, Toroslar, Yükselti ve engebenin sonuçları, Türkiye akarsularının genel özellikleri, Türkiye'yi çevreleyen denizler ve tuzluluk, Volkanik dağlar ve volkanizma, Kuzey Anadolu Dağları. Bu kavramların kartları konu anlatımında; her kartın altında bu ve benzeri sorular, karıştırılan noktalar ve sınav ipuçları var.
4 kolay6 orta5 zor
Aşağıdakilerden hangisi Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir dağ değildir?
Doğru cevap: A — Sultan Dağları
Sultan Dağları, Afyonkarahisar ile Konya arasında uzanan ve Toros sistemiyle ilişkili bir kütledir; Doğu Anadolu'da yer almaz. Munzur, Palandöken, Şerafettin ve Allahuekber ise Doğu Anadolu'nun kıvrım kökenli dağ sıralarıdır.
Türkiye'de yükselti genel olarak hangi yönde artış gösterir?
Doğru cevap: B — Batıdan doğuya doğru
Türkiye'de ortalama yükselti batıdan doğuya doğru artar; Marmara ve Ege alçakken Doğu Anadolu en yüksek bölgedir. Kuzey-güney yönünde de yükselti değişir, ancak genel ve belirleyici eğilim batı-doğu doğrultusundadır.
Türkiye'nin gerçek alanının izdüşüm alanından belirgin biçimde büyük olması aşağıdakilerden hangisinin sonucudur?
Doğru cevap: A — Yer şekillerinin engebeli ve eğimin fazla olmasının
Eğimli yüzeylerin gerçek uzunluğu, harita üzerindeki yatay izdüşümünden daha fazladır; engebe arttıkça iki alan arasındaki fark büyür. Denizlerle çevrili olmak ya da orta kuşakta bulunmak alan hesabıyla ilgili olmadığından bu farkı açıklayamaz.
Akdeniz kıyısında Çukurova gibi geniş ovalar bulunurken Doğu Karadeniz kıyılarında ova denilebilecek düzlüklerin çok dar kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: D — Doğu Karadeniz'de dağların kıyıya çok yakın ve dik inmesi
Doğu Karadeniz'de dağ sıraları kıyıya çok yakın ve dik indiğinden akarsular kısa kalır ve alüvyonlarını yayabilecekleri geniş düzlük bulunmaz. Bölgede yağış çok bol olduğundan akarsuların alüvyon taşımadığı ya da yağışın az olduğu yönündeki açıklamalar gerçekle bağdaşmaz.
Hakkâri, Tunceli ve Bayburt gibi illerde nüfus yoğunluğunun düşük kalmasında aşağıdakilerden hangisi en etkilidir?
Doğru cevap: E — Arazinin dağlık, yükseltinin fazla ve tarım alanlarının dar olması
Yüksek ve engebeli arazi tarım alanlarını daraltıp ulaşımı güçleştirdiği için bu illerde nüfus seyrek kalmıştır. Söz konusu iller iç kesimlerde yer aldığından deniz kıyısında bulunmaları söz konusu değildir; ayrıca yükseltiye bağlı olarak yazlar serin geçer.
Türkiye'de kara ve demir yollarının çoğu kez iki nokta arasındaki en kısa hattı izlemek yerine vadileri ve geçitleri takip etmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: B — Yer şekillerinin engebeli olması ve dağların ulaşım hatlarını yönlendirmesi
Yüksek ve engebeli arazide yol yapımı pahalı ve zor olduğundan hatlar doğal olarak vadi tabanlarına ve geçitlere yönelir. Nüfusun tamamı kıyılarda toplanmış değildir; ayrıca yağış rejimi güzergâh seçiminde belirleyici bir etken olmaz.
Kastamonu ile Çankırı arasında yer alan ve Kuzey Anadolu Dağları'nın batı sırasında bulunan dağ aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: B — Ilgaz Dağları
Ilgaz Dağları, Kastamonu ile Çankırı arasında uzanan ve Batı Karadeniz'in en yüksek kütlelerinden biri olan sıradır. Kaçkar Doğu Karadeniz'de, Munzur Doğu Anadolu'da, Bolkar ise Orta Toroslar'da bulunur.
Toroslar'da mağara ve dolin gibi şekiller çok yaygınken Doğu Karadeniz Dağları'nda bu şekillere ender rastlanması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: C — İki dağ sisteminin kayaç yapısının birbirinden farklı olmasıyla
Karstlaşma ancak kalker gibi eriyebilen kayaçlarda gelişir; Toroslar kalın kalkerlerden, Doğu Karadeniz Dağları ise büyük ölçüde volkanik ve başkalaşım kayaçlarından oluşur. Doğu Karadeniz'de yağış Türkiye'nin en yüksek düzeyindedir, dolayısıyla su yetersizliği bir açıklama olamaz.
Kaçkar, Cilo ve Ağrı gibi dağların yüksek kesimlerinde sirk çukurlarına ve buzul vadilerine rastlanması aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?
Doğru cevap: B — Bu dağların kalıcı kar sınırının üzerine çıkacak kadar yüksek olduğunun
Buzul şekilleri ancak kar örtüsünün yıl boyu kalıcı olduğu yükseltilerde oluşabilir; bu doruklar kalıcı kar sınırının üzerine çıkmaktadır. Kaçkar volkanik değildir ve Cilo kalker içerse de sirk oluşumunu belirleyen kayaç türü değil, yükselti ve sıcaklık koşullarıdır.
Gediz ile Küçük Menderes çöküntü ovaları arasında yer alan ve bir horst niteliği taşıyan dağ aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Bozdağlar
Bozdağlar, Gediz ile Küçük Menderes grabenleri arasında yükselen tipik bir horst kütlesidir. Kazdağı Biga çevresinde, Menteşe Dağları ise Güneybatı Anadolu'da yer aldığından bu iki ova arasında bulunmaz.
Dağların kıyıya paralel uzanmasının Akdeniz kıyılarındaki sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
Doğru cevap: E — Doğal liman sayısının çok fazla olması
Dağlar kıyıya paralel uzandığında kıyı çizgisi sadeleşir ve korunaklı koy sayısı azalır; bu nedenle Akdeniz'de doğal liman az bulunur. Sade kıyı, dar denizel etki kuşağı, geçitlere bağımlı ulaşım ve boyuna kıyı tipi ise bu uzanışın doğrudan sonuçlarıdır.
Ağrı Dağı'ndan sonra Türkiye'nin en yüksek doruğu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: E — Cilo Dağları'ndaki Uludoruk (Reşko) Tepesi
Hakkâri'deki Cilo Dağları'nın Uludoruk (Reşko) Tepesi 4100 metreyi aşarak Ağrı Dağı'ndan sonra gelir. Kaçkar ve Erciyes 4000 metrenin altında kaldığından, Uludağ ise 2500 metre dolayında olduğundan bu sıralamada geride yer alır.
Antalya ile Konya yaklaşık aynı enlemlerde yer aldığı hâlde Antalya'nın kış sıcaklık ortalamasının Konya'dan belirgin biçimde yüksek olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Doğru cevap: D — Antalya'nın alçak kıyı düzlüğünde, Konya'nın yüksek bir havzada yer almasıyla
Antalya deniz etkisine açık ve alçakken, Konya Toroslar'ın kuzeyinde yüksek ve denizden yalıtılmış bir havzada yer aldığı için kışlar çok daha soğuk geçer. İki merkez aynı enlemlerde bulunduğundan enlem farkıyla açıklama yapılamaz; boylam farkı ise sıcaklığı belirlemez.
Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de dağlık alanların ekonomik olarak değerlendirilme biçimleri arasında sayılamaz?
Doğru cevap: A — Geniş alanlarda makineli tahıl tarımı yapılması
Makineli tahıl tarımı geniş ve düz araziler gerektirdiğinden dağlık alanlarda değil, plato ve ova düzlüklerinde yapılabilir. Yaylacılık, kış turizmi, ormancılık ve hidroelektrik üretimi ise doğrudan dağlık alanların sunduğu olanaklardır.
Seyhan ve Ceyhan ırmaklarının taşıdığı alüvyonlarla oluşan ve Türkiye'nin en geniş delta ovası olan ova aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru cevap: C — Çukurova (Adana çevresi)
Çukurova, Seyhan ve Ceyhan'ın Akdeniz kıyısında biriktirdiği alüvyonlarla oluşmuş, Türkiye'nin en büyük delta ovasıdır. Bafra ve Çarşamba ovaları Karadeniz kıyısında yer alır ve alanca çok daha küçüktür; bu nedenle en geniş delta olarak gösterilemez.
