Türkiye'nin Yer Şekilleri — Test 5

Doğru cevap: E — Kızılırmak ve Yeşilırmak

Bafra Ovası Kızılırmak'ın, Çarşamba Ovası ise Yeşilırmak'ın delta ovasıdır ve her ikisi de Samsun çevresindedir. Seyhan ile Ceyhan Akdeniz'de Çukurova'yı, Gediz ve Büyük Menderes ise Ege kıyısındaki ovaları oluşturduğundan bu ovalarla ilişkilendirilemez.

Doğru cevap: C — Silifke Ovası

Göksu Irmağı Mersin'in Silifke ilçesi yakınında denize dökülür ve burada bir delta ovası oluşturur. Muş, Elbistan ve Erzurum ovaları iç kesimlerde bulunan, denizle bağlantısı olmayan ovalardır; dolayısıyla delta niteliği taşımazlar.

Doğru cevap: A — Kıyıda gelgit genliğinin çok fazla olması

Güçlü gelgit, biriken alüvyonu sürekli süpürerek dağıttığı için delta oluşumunu engeller; bu nedenle gelgitin belirgin olduğu kıyılarda haliç görülür. Bol alüvyon, sığ deniz, zayıf kıyı akıntısı ve kıyının çökmemesi ise delta oluşumunu kolaylaştıran koşullardır.

Doğru cevap: B — Bölgenin kapalı bir havza durumunda olduğunun

Çevresi yüksek alanlarla kuşatılmış olduğundan Konya Ovası'nın suları dışarı akamaz ve havza içinde toplanır; bu tipik bir kapalı havza örneğidir. Bölgede yağış Türkiye ortalamasının altındadır ve ova yaklaşık 1000 metre yükseltide bulunduğundan diğer açıklamalar geçersizdir.

Doğru cevap: D — Dağlar arasında çöken alanların alüvyonlarla dolmasıyla

Doğu Anadolu'da dağ sıraları arasında tektonik hareketlerle çöken alanlar, akarsu alüvyonlarıyla dolarak yüksek ova tabanlarını oluşturmuştur. Bu ovalar denize kıyısı olmadığından delta olamaz; kayaç yapıları da yaygın karstlaşmaya elverişli değildir.

Doğru cevap: E — Linyit

Elbistan çevresi, Türkiye'nin en büyük linyit havzalarından biridir ve buradaki termik santraller bu linyitle çalışır. Taş kömürü yalnızca Zonguldak havzasında çıkarıldığından, bor ise Batı Anadolu'da yoğunlaştığından bu ovayla ilişkilendirilemez.

Doğru cevap: D — Alüvyal toprakların verimli, arazinin düz ve sulamanın kolay olmasıyla

Deltalarda akarsuyun taşıdığı ince alüvyonlar verimli topraklar oluşturur; arazi düz olduğu için sulama ve makine kullanımı kolaydır. Deltalar deniz düzeyine yakın ve eğimsiz alanlar olduğundan yüksek yükselti ya da fazla eğimle açıklanmaları olanaksızdır.

Doğru cevap: C — Akarsularca derince yarılmış geniş ve yüksek düzlük

Platolar, çevresine göre yüksekte kalmış ve akarsu vadileriyle yarılmış geniş düzlüklerdir; Türkiye'de İç Anadolu ve Güneydoğu'da yaygındır. Kıyıdaki alüvyal düzlükler ova, volkan bacasının çökmesiyle oluşan çanak ise kalderadır.

Doğru cevap: C — İç Anadolu Bölgesi

Obruk ve Cihanbeyli platoları Konya çevresinde, İç Anadolu'nun güney kesiminde uzanır; Haymana Platosu da aynı bölgededir. Gaziantep ve Şanlıurfa platoları Güneydoğu'da, Taşeli ve Teke platoları ise Akdeniz'de bulunur.

Doğru cevap: E — Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Gaziantep, Şanlıurfa ve Adıyaman platoları Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin başlıca yüzey şekilleridir. Uzunyayla ve Cihanbeyli İç Anadolu'da, Erzurum-Kars Platosu ise Doğu Anadolu'da bulunduğundan bu bölgeye ait değildir.

Doğru cevap: A — Kalker üzerinde gelişmiş, karstik şekillerce zengin platolar olmaları

Her iki plato da Toroslar'ın kalın kalker tabakaları üzerinde geliştiğinden mağara, dolin ve düden gibi karstik şekiller bakımından zengindir. Lav örtüsüyle oluşan plato Türkiye'de Erzurum-Kars yöresinde görülür; tüf aşınımıyla ilgili şekiller ise Kapadokya'ya özgüdür.

Doğru cevap: B — Yükseltiye bağlı olarak yaz yağışlarıyla beslenen gür çayırların bulunmasıyla

Yüksek platoda yaz yağışlarının da etkisiyle gelişen gür çayırlar, büyükbaş hayvancılık için elverişli otlak oluşturur. Bölgede kışlar çok sert geçer ve delta ovası bulunmaz; bu nedenle ılıman kış ya da delta toprağı açıklaması geçerli değildir.

Doğru cevap: A — Uzunyayla Platosu

Uzunyayla, Kayseri ile Sivas arasında yer alan ve yükseltisi diğer İç Anadolu platolarından fazla olan bir plato alanıdır. Haymana Ankara çevresinde, Taşeli Akdeniz'de, Ardahan Platosu ise Doğu Anadolu'nun kuzeydoğusundadır.

Doğru cevap: D — Yazılıkaya Platosu

Yazılıkaya (Frigya) Platosu, Eskişehir-Afyonkarahisar çevresinde tüf katmanlarının aşınmasıyla oluşmuş vadi ve kaya oyuklarıyla tanınır. Obruk Platosu ise adını karstik obruklardan alır ve Konya çevresinde yer aldığından bu tanıma uymaz.

Doğru cevap: D — Yer altındaki kalkerlerin eriyip boşluk tavanlarının çökmesinin

Obruklar, yer altı sularının kalkerleri eritmesiyle oluşan boşlukların tavanının çökmesi sonucunda gelişen karstik çukurlardır. Volkanik patlama çukurları maar adını alır ve bunlar çevrelerinde volkanik malzeme bulundurur; obruklarda böyle bir malzeme yoktur.